Cümə, Mart 24, 2017
MÜSAHİBƏ


 “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin sədri, millət vəkili Cavid Qurbanov CBC telekanalına müsahibə verib.

Həmin müsahibənin tərcümə olunmuş variantını oxucularına təqdim edirik:
-Salam, cənab Qurbanov. Bizə vaxt ayırdığınız üçün təşəkkür edirik. Və ilk sualımızı vermək istərdik: 
Azərbaycan dəmir yollarının modernləşdirilməsi prosesində əsas istiqamətlər və prioritet işlər hansılardır?
-Azərbaycan dəmir yollarının ümumi uzunluğu təxminən 4000 kilometrdir. Bunlardan bir hissəsi stansiya yolları və s., digər hissəsi – uzunluğu 2 kilometrdən çox olan əsas, baş magistral yollardır. Bu yollar bizi Gürcüstan, Rusiya Federasiyası və İranla birləşdirir. Həmçinin Ermənistan istiqamətində olan yollar da mövcuddur. Bizə məxsus yolların bir hissəsi (söhbət Dağlıq Qarabağ ərazisindən keçən yollardan gedir) hazırda işğal altındadır. Ölkə ərazisindən “Yeni İpək yolu” adlandırdığımız “Şərq-Qərb”, “Şimal-Cənub” və “Cənub-Qərb” nəqliyyat dəhlizləri keçir. “Şərq-Qərb” dəhlizi – Çindən Qazaxıstanı, Xəzər dənizini, Azərbaycanı və Gürcüstanı keçərək Avropaya və yaxud Bakı-Tbilisi-Qars yolu vasitəsi ilə Türkiyəni, Bosfor boğazını keçərək Avropaya, Londona qədər uzanır. Digər dəhliz – “Şimal-Cənub” dəhlizi – Fars körfəzini Baltik dənizindəki Fin körfəzi ilə birləşdirir. Üçüncüsü – “Cənub-Qərb” nəqliyyat dəhlizi – İranın Bəndər-Abbas limanından başlayıb, Azərbaycan və Gürcüstan ərazilərindən keçərək Baltikaya, Avropaya qədər uzanır. Təəssüflər olsun ki, yollarımız uzun zaman təmirsiz qalıb. Lakin, biz Dünya Bankından, Çexiyanın Kommersiya bankından, Fransa bankı tərəfindən 2 milyard dollar kredit cəlb edə bildik. Bunun sayəsində hazırda Gürcüstan istiqamətindəki yollar yenilənir, enerji təchizatı təmin olunur. Bu da 1000 km (500 km – Gürcüstan istiqamətində, 500 km – əks-istiqamətdə) yolun təmiri deməkdir. Əsas məqsəd – nəqliyyat dəhlizlərinin işini normal şəkildə təşkil etməkdir. Həmçinin, dəmir yollarında sürəti yüksəltmək lazımdır. Belə ki, 2015-ci ildə sürət olduqca aşağı idi. Hazırda isə biz qərb istiqamətində sürəti saatda 60 km-ə qədər yüksəldə bildik. Gələcəkdə də bu iş eyni qaydada davam etdiriləcəkdir. Bundan başqa, biz “ALSTOM” şirkətiylə 50 ədəd elektrik lokomotivin alınması üçün müqavilə imzaladıq. Eyni zamanda vaqon parkını da yeniləyirik: artıq 3100 vaqon alınıb, əlavə olaraq da 24 lokomotiv. Hazırda “Stadler” şirkətindən Bakı və Sumqayıt şəhərlərini birləşdirən 5 elektrik qatarı da almışıq.
-Cənab Qurbanov, cavabınızdan bəlli olur ki, əsas önəm beynəlxalq istiqamətlərə verilir.
-Əsasən elədir.
 
-Bəs ölkədaxili istiqamətlərdə yeni yolların tikintisi nəzərdə tutulurmu? Məsələn, Bakı vağzalını Heydər Əliyev adına Beynəlxalq hava limanıyla birləşdirən yeni dəmir yolu layihəsi kimi.
-Binə qəsəbəsi istiqamətində dəmiryol xəttimiz mövcuddur. Onu sadəcə bərpa edib, yeniləyib, hava limanı ərazisinə qədər uzatmaq lazımdır. Hava limanı rəhbərliyi Cahangir Əsgərovla bu işi razılaşdırmışıq, onlar bizə texniki şərtlər təqdim etdilər. Biz layihə üzərində işləyirik, sənədlər paketini hazırlayırıq. Bu cür dəmiryol xətti mütləq olmalıdır. Belə dəmiryol xətləri, dünyanın bir çox böyük şəhərlərində özünü təhlükəsizlik, rahatlıq baxımından tam doğruldur. Təkcə bu deyil. Vaxtı ilə dəmir yolları Şahdağ, Qəbələ kimi kurort zonalarına qədər uzanırdı. Bunu da gələcəkdə bərpa etməyi planlaşdırırıq.
 
-Siz sürətin saatda 60 km-ə qədər yüksəldilməsindən bəhs etdiniz. Bəs dəmir yolunun yük keçirmə qabiliyyəti nə dərəcədə yüksəlməkdədir?
-Vaxtı ilə Azərbaycan dəmir yollarının yük keçirmə qabiliyyəti 100 milyon ton təşkil edirdi. Bu sovet dönəmində idi. Hazırda isə yük axını azalıb. 2015-ci ildə bu göstərici təxminən 15 milyon, 2016-cı ildə
– 16 milyon ton təşkil edirdi, bu il isə, ümid edirik ki, bu göstərici 17 milyon tona qədər yüksələcəkdir. O ki qaldı sürət məsələsinə, bilirsiniz ki, Azərbaycan ərazisi bir o qədər də böyük sayılmaz – Bakıdan Gürcüstan sərhədinə yolun uzunluğu 500 km, İran sərhədinə – 313 km, Rusiya sərhədinə isə – 205 km təşkil edir. Buna görə sərnişin qatarları üçün saatda 160-200 km sürət bizi tam qane edəcəkdir. Bunun üçün də infrastruktur yaratmaq, yol təsərrüfatını yeniləmək lazımdır. Məsələn, yol təsərrüfatında 6 milyonluq şpal təsərrüfatı mövcuddur. Yalnız bir istiqamətdə 1000-ə yaxın yoldəyişən qurğu dəyişdirilməlidir. Bütün bunlar da böyük vəsait, zaman, insan əməyi tələb edir. Biz bu işləri görürük.
-Siz beynəlxalq maliyyə qurumlarının ayırdığı 2 milyard dollarlıq kredit haqqında bəhs etmişdiniz. Nə qədər vəsait artıq istifadə olunub?
– Bu vəsaitin 900 milyonu artıq istifadə olunub. Bir kreditin icrası 2019-cu ilin sonlarında bitir. Bu kredit ayrı-ayrı, lokal hissələrdən ibarətdir. Məsələn, bu ilin sonuna qədər biz yol bərpasının 80 faizini yerinə yetirməyi nəzərdə tuturuq.
-Cənab Qurbanov, bəs bu ilin xərcləri nə qədər olacaq?
-Bu il üçün hazırda smeta üzərində iş gedir. Bu smeta Nazirlər Kabineti yanında yaradılmış, baş nazirin birinci müavini Yaqub Eyyubovun sədrliyində olan komissiya tərəfindən təsdiqlənəcək. Biz smetanı hazırladıq və yalnız onun təsdiqindən sonra mən sizə konkret xərclərdən bəhs edə bilərəm. Məsələn, deyə bilərəm ki, dəmiryolçuların maaşlarında artım gözləniləndir.
 
-Biz daha əvvəl hərəkət heyəti haqqında danışmışdıq. Bu sahədə hansı yeniliklər gözlənilir? Məsələn, bu il alınması nəzərdə tutulan yeni vaqonlarının sayı haqqında nə deyə bilərsiniz?
-Bu işi üzərimizə götürdükdə, onun fəaliyyətinin Prezidentin siyasətinə uyğun olmadığını gördük. Ona görə də bütün sahələri yeniləməyə başladıq. Yeni məsləhətçilər dəvət etdik. Dünyanın ən məşhur dörd şirkətindən olan Deutsche Bahn, KPMG bizimlə məsləhətçi qismində çalışırlar. Biz yeni mühasibat sistemini işə saldıq. Eyni zamanda, biz hərəkət heyətini yeniləyirik. 18473 vaqonumuz, 330 elektrik lokomotivimiz var. Əvvəllər lokomotivlərin cəmi dördü ya beşi 10-15 illik, yəni nisbətən yeni hesab olunurdu, qalanı isə 30-40 ilin lokomotivləri idi. Hazırda isə yeni və təmir olunmuş köhnə lokomotivlər daha çoxdur. Məsələn, artıq əminliklə deyə bilərik ki, 20-25 milyon ton yük daşımaq qabiliyyətindəyik. Qürurverici amildir ki, artıq “Stadler” markalı qatarlarımız var. Artıq qatarlarımız saatda 100-120 km sürətlə gedə bilir. Bunlar hamısı yenilikdir, proqressdir.
-Sərnişinləri cəlb etmək, onların məhz Azərbaycan dəmir yollarından istifadə etmələri üçün daha nələr həyata keçirilir?
-Biz sərnişinləri necə cəlb edə bilərik? Məsələn, Gəncə istiqamətini götürək. Təyyarə ilə ora maksimum üç saata çatmaq olar, amma bunun üçün əvvəl hava limanına getmək lazım, gözləmək lazım, hava şəraiti uçuş üçün əlverişli də ola bilər, əlverişsiz də. Digər tərəfdən isə, şəhərin ortasında rahatca dəmiryol vağzalına daxil olub, bir dəqiqə belə gözləmədən, komfortlu qatara minib, üç saatdan sonra Gəncədə olursunuz. Wi-fi-nız var, istəsəniz gəzin, istəsəniz oturun, yatın, pəncərədən təbiəti seyr edin. Mən demirəm ki, təyyarə və ya avtobus pisdir. Sadəcə insan həmişə daha yaxşı və rahat şərait axtarır. Ona görə də gərək bu cür şərait yaradılsın. Biz Azərbaycanı beynəlxalq nəqliyyat mərkəzinə çevirmək istəyirik. Hesab edirəm, bu ilin avqustunda Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu istifadəyə veriləcək. Buradan artıq Çindən gələn qatarlar keçəcək. Hava şəraitinin sərt olduğuna görə Türkiyədə bu layihə üzrə işlər bir qədər ləngiyib. Bu qış Qarsda az qala 47 dərəcə şaxta müşahidə olunub. Ümumiyyətlə, bu il qış çox sərt keçdi. Hazırda isə tuneldə 90 metrlik betonlama işi qalır.
 
-Lap az iş qalıb…
-Bəli, iki həftəlik. İki həftəyə bu işi bitirib, sonra da 4 km yol salınacaq. Bununla, demək olar ki, bütün işlər yekunlaşır. Bundan başqa, görmüşdünüz yəqin ki, bu yaxınlarda İrana gedən xəttin açılışı olub. Cənab Prezidentin tağşırığı ilə biz öz ərazimizdə 8,5 km dəmir yolu çəkdik, körpü tikdik, indi də İran tərəfinə öz ərazisində tikinti aparmaqda köməklik edirik. Hətta, Azərbaycan Dəmir Yolları İran tərəfində 1,5 km dəmiryol xəttini və 35 hektar ərazini 25 illik icarəyə aldı. Bunu bizim müştərilərə daha yaxşı şərait yaratmaq üçün etdik. Yüklər Azərbaycanda dayanmadan İran tərəfinə,
Azərbaycan Dəmir Yollarının xidmət göstərdiyi əraziyə ötürüləcək. Biz hamını ora öz biznesini, terminalları qurmağa dəvət edirik.
– “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi mövzusuna toxunmuşkən, sərhəddəki Astara-Astara dəmir yolunun və dəmiryol körpüsünün tikintisi artıq bitib. Orada başqa nə işlər qalıb?
-Bəndər-Abbas dəniz limanından bizim sərhədimizə qədər yolun uzunluğu 2000 km təşkil edir. Bu yola daxil olan 167 km-lik Astara-Rəşt dəmiryol xəttinin tikintisi qalır. Hazırda cənab Prezidentin razılığı ilə kreditin verilməsi üzrə müqavilə işlənib hazırlanır. Çox güman ki, bu xəttin tikintisini biz İran tərəfi ilə birgə həyata keçirəcəyik. Bu tikinti isə 1 milyard dollar sərməyə tələb edir. Məbləğin yarısını İran höküməti ödəyəcək, qalan tikinti xərclərini isə Azərbaycanın verdiyi kredit hesabına maliyyələşdirmək planlaşdırılır. Həmçinin, bu bizə çoxdankı arzumuzu həyata keçirməyə – Naxçıvanı dəmir yolu vasitəsi ilə Azərbaycanın digər əraziləriylə birləşdirməyə imkan verəcək.
-Bilet satışlarında qiymət siyasətiniz haqqında nə deyə bilərsiniz? Bahalaşmanı gözləyək, yoxsa ucuzlaşmanı?
-Məsələ orasındadır ki, bu təkcə bizim istəklərimizlə olmur. Məsələn, əvvələr biz elektik enerjisi üçün 1.2 milyon ödəyirdiksə, indi bu rəqəm iki dəfə artaraq 2.5 milyon oldu. Amma biz yenə də çətinliklərin olduğunu başa düşürük, yüklərin tranzit qiymətlərini hökumətlə razılaşdırırıq. Tərəfdaşları cəlb etmək üçün tranzit qiymətlərini aşağı salmağa çalışırıq. Məsələn, Gürcüstan dəmir yolları ilə müqavilə imzalayaraq biz artıq vahid dəmir yolu kimi fəaliyyət göstəririk. Əməkdaşlıq haqqında razılığa gəlmişik. Hər iki tərəfə aid qatarlar 8 gün ərzində bir-birimizin ərazisində əlavə ödənişlər etmədən dayana bilər. Məsələn, tərəfdaşlarla razılığa gələrək biz türkmən neftinin, Qazaxıstan qazının qiymətlərini endiririk.
-Deməli, daha sərfəli şərait yarada bilirsiniz…
-Sumqayıta marşrut açılanda gündə bu marşrutdan 500 nəfər istifadə edirdisə, indi artıq 6000 sərnişin istifadə edir. Onu da nəzərə alaq ki, marşrut təkcə səhər və axşam işləyir, gündüzlər isə fəaliyyət göstərmir. O da ona görədir ki, bu yolla gündüz yük daşımaları həyata keçirməyə məcburuq. Bu vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün biz dairəvi yolu yeniləməliyik. Hazırda dairəvi yolda intensiv işlər davam edir. Ümidvaram ki, yaxın gələcəkdə, üç-dörd ilə biz saatda 100-120 km sürətə çatacayıq.
 
-Hamını maraqlandıran suallardan biri də sürət qatarları ilə bağlıdır. Məsələn, Paris-Bordo, Madrid-Barselona marşrutlardakı kimi sürətli hərəkət Azərbaycan miqyasında mümkündürmü?
-Mən hesab edirəm ki, Bakıdan Qazaxa 500 km-lik yolu qatar 4 saat ərzində qət etməlidir. Bu mənim arzumdur. Ümid edirəm ki, nə vaxtsa bu olacaq. Bunun üçün bizim lazımi şəraitimiz mövcuddur. Əvvələr Bakıdan Sumqayıta qatarlarımız 2 saata çatırdısa, indi həmin yolu iki dayanacaqla 40 dəqiqəyə qət edə bilir. Biz ki bunu bacara bilmişik. Gəncə və yaxud Ağstafaya qədər isə təxminən 460 km yol var. Əgər qatarın orta sürəti saatda 120 km olarsa, yuxarıda qeyd etdiyimiz mümkün olacaq. Sadəcə infrastruktur yaratmaq lazımdır. İlk olaraq, dəmiryol xətti, daha sonra – kontakt şəbəkəsi, işarəvermə sistemi, təhlükəsizliyin təmin edilməsi, bir sözlə, əsas məsələləri həll etmək lazımdır. Xaricilər bunu necə etdilər? Onlar ayrı bir dəmir yolu tikib, sürət qatarlarını bu xəttə buraxıblar. Bu milyardlarla vəsait deməkdir. Biz isə bu ilin sonuna kimi Gəncə istiqamətində sürəti artırmağa çalışacayıq. Əlbəttə, saatda 300 km olması mümkün deyil, çünki yenə deyirəm, bu cür sürət üçün ayrı, hasarlanmış dəmiryol xətti olmalıdır.
-Cənab Qurbanov, xaricdəki aktivlərdən söhbət açmaq istərdim. Yaxın gələcəkdə Azərbaycan dəmir yolları xaricdə nəyisə almağı planlaşdırırmı?
-Hazırda bizim bu cür imkanımız yoxdur. Məsələn, Avstriya ildə 100 milyon tona yaxın yük daşımaq qabiliyyətindədir, biz – 16-17 milyon. Amma onlar təkcə öz ərazisində deyil, digər ölkələrdə də fəaliyyət göstərir, bir neçə şirkət açıblar, Konstansa limanının bir hissəsinə sahibdirlər. Dəmir yolu olaraq biz də, məsələn, Gürcüstandakı hansısa bir limanın hissəsini almaq istərdik. Nəqliyyat elə bir sahədir ki, fəaliyyət göstərdikcə gəlir də gətirir. Çinlə-Qazaxıstan sərhədindəki “Dostık” məntəqəsində nəsə əldə etmək olardı. Məsələn, Qazaxıstan tərəfi buraya 500 milyonluq sərmayə qoyub, terminal tikiblər. Gələcəkdə uyğun vəsaitimiz olarsa, əlbəttə, bunu da həyata keçirə bilərik.
-Və sonuncu sualımız: indi ölkədə aktiv şəkildə dövlət obyektlərinin özəlləşdirmə prosesi gedir. Azərbaycan dəmir yollarının özəlləşdirilməsi mümkün olacaqmı?
-Biz dövlət müəssəsi sayılırıq, səhmlərimiz dövlətə məxsusdur. Cəmiyyətimiz açıq deyil, biz onu satışa çıxara bilmərik. Amma respublika rəhbərliyi, cənab Prezident lazım bilsə, bu istiqamətdə addımlar atıla bilər. Gələcəkdə hesab edirik ki, sərnişin daşımalarını, lokomotiv xidmətini ayırıb kiçik holdinqlər yaratmaq olar. Onlar yenə də Azərbaycan dəmir yollarının tərkibində, lakin daha müstəqil fəaliyyət göstərə bilərlər. Digər tərəfdən, biz sərmayəçilərə həmişə açığıq, onlarla əməkdaşlıq etməyə hazırıq.
-Müsahibə verdiyiniz üçün bir daha təşəkkür edirəm. Sizə uğurlar arzulayırıq.
-Sağ olun. Sizə və telekanalınızın rəhbərliyinə minnətdarlığımı bildirirəm.
 Moderator.az

Milli Məclisin deputatı, Əfv Məsələləri Komissiyasının üzvü və ATƏT Parlament Assambleyasının vitse-prezidenti Azay Quliyevin müsahibəsi:

– Əfv Məsələləri Komissiyasının iclasları yekunlaşıb. Komissiyanın müsbət rəy verdiyi 450 nəfərin içində adı mətbuatda daha çox hallanan şəxslər də varmı?

– Əvvəla səslənən 450 rəqəmi doğru deyil. Ümumiyyətlə, bu məsələdə rəqəmlərin öncədən açıqlanması düzgün yanaşma sayıla bilməz. Ona görə də komissiyanın neçə nəfər haqqında qərar qəbul etdiyini açıqlamayacağam. Eyni zamanda, adı mətbuatda hallanan şəxslərlə də bağlı hər hansı bir məlumatın verilməsinin də əleyhinəyəm. Bunun sadə səbəbi var, əfv sərəncamının imzalanması cənab Prezidentin səlahiyyətinə daxildir. Biz dövlət başçısına tövsiyə xarakterli siyahı təqdim edirik. Bu tövsiyə qəbul oluna da, olunmaya da bilər. Prezidentin müstəsna hüquqdur ki, istənilən şəxsi əfv etsin. Yəni, bu gün həbsdə olan hər hansı bir məhbusun əfv olunacağını öncədən açıqlasaq, onların sayı ilə bağlı rəqəm səsləndirsək, sərəncam imzalanandan sonra həmin adlar olmazsa və rəqəmlər düz gəlməzsə, o zaman onun məsuliyyətini kim üzərinə götürəcək? Bu mənada adları çəkməklə cəmiyyəti çaşdıra bilərik.

– İnsan Hüquqları üzrə Birgə İşçi Qrup Prezident yanında Əfv Məsələləri Komissiyasına siyahı təqdim edib, həmin siyahıda 27 nəfərin adı var. Siyahıda adı olanlara müsbət rəy verilibmi?

– Prezidenti yanında Əfv Məsələləri Komissiyası İnsan Hüquqları üzrə Birgə İşçi Qrupla çox sıx əməkdaşlıq edir. İşçi qrupun üzvlərindən bir neçəsi Əfv Məsələləri Komissiyasında da təmsil olunur. İşçi qrupun qaldırdığı məsələlərə komissiya həmişə konstruktiv yanaşıb. Biz İşçi qrupunun digər üzvləri, xüsusilə hüquq müdafiəçiləri ilə əməkdaşlığımızı davam etdiririk və hesab edirik ki, İşçi qrup Azərbaycanda insan haqları ilə bağlı hökumətlə dialoq platformasının önəmli və effektiv bir elementidir. Düşünürəm ki, bu baxımdan İşçi qrup özünü doğruldub və qrupun təklifləri Əfv Məsələləri Komissiyası tərəfindən daima nəzərə alınır.

– Əfv Məsələləri Komissiyasının iclasında bütün üzvlər iştirak edirmi?

– Əlbəttə, hamı iştirak edir. Üzrlü səbəblər istisna olmaqla, bütün üzvlər iclasa qatılırlar.

– Azərbaycanda hazırda qeyri-hökumət təşkilatlarının vəziyyəti necədir və 2017-ci ildə onları nə gözləyir?

– Ümid edirik ki, 2017-ci il qeyri-hökumət təşkilatları üçün daha rahat və rəvan keçəcək. Ötən il hökumət tərəfindən QHT-lərin qaldırdıqları bir neçə məsələ ilə əlaqədar müsbət addımlar atıldı. Xüsusilə də xarici qrantlarla bağlı qeydiyyat proseduru sadələşdirildi, “vahid pəncərə” sistemi tətbiqi edildi. Bütövlükdə xarici donorlarla bağlı hüquqi rejimin nəzərəçarpacaq dərəcədə sadələşdirilməsi onu deməyə əsas verir ki, bu il xarici donorların Azərbaycanda fəaliyyəti genişlənəcək. Dövlət hər zaman xarici donorların Azərbaycandakı fəalliyətinin şəffaf və hesabatlı olmasında maraqlı olub. Əsas tələb o olub ki, maliyyələşən layihələr, sərf edilən vəsaitlər açıq və şəffaf şəkildə həyata keçirilsin, hər hansı gizli məqsədlərə xərclənməsin, hesabatlılıq olsun, Azərbaycanın milli maraqlarını təhdid edə biləcək hərəkətlər olmasın. Dünyada istənilən ölkə daxildəki ictimai-siyasi sabitliyi qorumaq üçün tələb olunan tədbirləri həyata keçirir. Azərbaycanın da milli təhlükəsizliyinin təminatı baxımından müəyyən addımlar atması heç kimi narahat etməməlidir.

Digər tərəfdən ümid edirəm ki, bundan sonra xarici donorların fəaliyyətində təkrarlanma azalacaq və hökumətlə xarici donorlar arasında effektiv koordinasiya təmin olunacaq.

– Bəzi qeyri-hökumət təşkilatlarının rəhbərləri məhdudiyyətlərin qaldığını bildirirlər. Məhdudiyyətlər aradan qaldırılıbmı?

– “Vahid pəncərə” sisteminin tətbiqindən sonra hansı beynəlxalq təşkilat, fond müraciət edib ki, hökumət ona rədd cavabı versin? Hər halda məndə hələ ki, belə bir məlumat yoxdur. Düşünürəm ki, xarici donorlar dövlətin atdığı son müsbət addımlar əsasında ölkəmizdə fəaliyyətlərini tam şəkildə təşkil edə bilərlər.

Digər tərəfdən Azərbaycanda donorluq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən qurumlara bundan əlavə təklif olunub ki, əgər onlar hüquqi prosedurları keçmək istəmirlərsə, istənilən qeyri-hökumət təşkilatına Prezident yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının vasitəsilə də dəstək verə və onların layihəsini maliyyələşdirə bilərlər. Yəni, şura özünün bank hesabını onların istifadəsinə verir, donor təşkilat vəsaiti şuranın hesabına köçürür, sonra şura həmin vəsaiti donorun müəyyən etdiyi resipientə köçürür. Bunu ona görə deyirəm ki, hamı üçün aydın olsun ki, dövlət xarici donorların şəffaf və aşkar fəaliyyətində maraqlıdır və bunun üçün bütün imkanlardan istifadə etməyə hazırdır.

– Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platforması özünü doğruldurmu?

– Bildiyiniz kimi, bu platforma vətəndaş cəmiyyəti tərəfindən irəli sürülən yeni bir təşəbbüsdür. Düşünürəm ki, bu platforma münaqişəni həllinə kömək edə bilər. Uzun müddətdir ki, beynəlxalq təşkilatlar tələb edirdi ki, münaqişə tərəfləri arasında etimad mühiti yaradılsın. İnam və etimad mühiti yaradıldıqdan sonra müəyyən təmaslar olsun. Platforma bu baxımdan unikal imkandır. İndiyədək bu cür konkret missiyası olan qurum yaradılmayıb. Sülh Platforması əvvəlki təşəbbüslərdən daha çox onunla fərqlənir ki, burada münaqişənin ədalətli və mərhələli həlli ilə bağlı dəqiq prinsiplər və şərtlər müəyyənləşdirilib. Platforma münaqişənin 3 mərhələdə həllini doğru və mümkün hesab edir. 1-ci mərhələdə Ermənistanın işğalçı qüvvələrinin Dağlıq Qarabağ ətrafındakı 7 rayondan qeyd-şərtsiz çıxması təklif olunur. 2-ci mərhələdə həmin ərazilərə, o cümlədən Dağlıq Qarabağa, yəni Şuşaya, Xankəndinə və digər bölgələrə azərbaycanlılar qayıdır. Bu mərhələ başa çatdıqdan sonra Azərbaycan və Ermənistan arasında kommunikasiyalar bərpa olunur. 3-cü və sonuncu mərhələdə isə orada yaşayan ermənlilərlə azərbaycanlılar birlikdə Dağlıq Qarabağın yekun hüquqi statusunu müəyyənləşdirirlər. Dağlıq Qarabağın hüquqi statusu uzun müddətdir, müzakirə olunur. Ermənistan bu məsələdə də qeyri-konstruktiv mövqe nümayiş etdirir. Sülh Platformasının üzvləri Dağlıq Qarabağın Azərbaycanın tərkibində hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsinin ən doğru və ən təhlükəsiz variant hesab edirlər. Bu həm də beynəlxalq hüquq normalarına tam uyğundur. Helsinki Yekun Aktında qeyd olunur ki, xalqların öz müqəddaratını təyin etməsi hər hansı ölkənin ərazi bütövlüyünün və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin pozulması hesabına ola bilməz. Sülh Platforması da bu cür mövqedən çıxış edir. Bu baxımdan platformaya maraq çoxdur, həm Ermənistan, həm də Azərbaycan tərəfdən bura qoşulanlar var. Eyni zamanda platformaya beynəlxalq təşkilatlar, xarici ölkə siyasətçiləri və vətəndaş cəmiyyəti fəalları tərəfindən də kifayət qədər diqqət və maraq müşahidə olunur. Platformanın işçı orqanı olan katibliyi fəaliyyət göstərir və hər iki tərəfdən təyin olunan həmkordinatorlar onun işini uğurla davam etdirilər. Səhv etmirəmsə, indiyə kimi platformaya qoşulanların və onu dəstəkləyənlərin sayı 60-ı keçib. Bu isə qısa müddət ərzində əldə olunan müsbət nəticə kimi qeyd oluna bilər. Cəmiyyətdə təəssüflər olsun ki, bir sıra şəxslər tərəfindən bilərəkdən və ya biməyərəkdən yanlış fikirlər ortalığa atılır, deyirlər ki, guya Sülh Platforması yaradılıb və işğal altında olan torpaqların qaytarılması istiqamətində iş görülmür. Bunlar yanlış fikirlərdir. Hər kəs problemin itkisiz həll edilməsinin tərəfdarıdır. Kim istəyər ki, övladı gənc yaşında həlak olsun, heç kəs istəməz. Eyni zamanda, kimsə də torpaqların Ermənistana verilməsini və ya uzun müddət işğal altında qalmasını da istəməz. Azərbaycanın güclü ordusu var, ordumuz öz işini görür və görəcək. İşğalçı ölkə Azərbaycanın ərazisindən çəkilməlidir, bunun başqa yolu yoxdur. Daimi sülhün əldə olunmasının yeganə yolu torpaqların işğaldan azad edilməsidir. İki ölkə arasında substantiv danışıqlar təxirəsalınmadan bərpa olunmalıdır. Əgər Ermənistan qeyri-kontruktiv mövqeyindən dönməyəcəksə, münaqişənin sülh və danışıqlar yolu ilə həllnə razılıq verməyəcəksə, o zaman Azərbaycanın güc tətbiq etməkdən başqa yolu qalmır. Cəmiyyətdə ümumi fikir bundan ibarətdir. Həm Ermənistan, həm də ATƏT-in Minsk qrupu və onun həmsədr öklələri bu reallığı dəqiq bilirlər. Ümid edirəm ki, bu reallıqdan çıxış edərək Ermənistan tezliklə danışıqlar masasına qayıdacaq və ya qaytarılacaq.

– Bəzi hallarda müharibə çağırışları olur. Bu, platformanın fəaliyyətinə necə təsir edir?

– Bunlar hazırkı durumdan qaynaqlanan hisslərdir və bu fikri səsləndirənləri başa düşmək olar. Çünki bir insanın doğma torpağı işğal altındadırsa, insanların hüquqları pozulursa, işğalçılıq siyasəti davam edirsə və vasitəçilər heç bir nəticəyə nail olmurlarsa, əlbəttə, bu kimi çağırışlar olacaq. Əlbəttə, biz xalq olaraq sülhün tərəfdarıyıq. Bu, o demək deyil ki, biz sülh istəyiriksə, Ermənistan istədiyini edə və ya danışıqları sonsuzluğa qədər uzada bilər. Aprel hadisələrindən sonra ölkədə müharibə çağırışlarının artması həm də beynəlxalq təşkilatlara bir mesajdır. İnsanları nə qədər aldatmaq, danışıqlar imitasiyası yaratmaq olar? Azərbaycan ictimaiyyəti ədalətli sülh istəyir, dədə-baba torpaqlarına qayıtmaq istəyir. Bu istək gec-tez həyata keçəcək və torpaqlarımız işğaldan azad ediləcək.

– Siz ATƏT Parlament Assambleyasının vitse-prezidentisiniz. ATƏT PA-nın Azərbaycanla münasibətləri necədir?

– ATƏT Parlament Assambleyası ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq pozitiv istiqamətdə inkişaf edir. Bu müsbət tendensiya ilə yanaşı, etiraf etməliyəm ki, narazı qaldığım məqamlar da var. Hələ də ATƏT PA-da bəzi insanların Azərbaycana münasibəti təəssüf ki, birmənalı deyil. Onlar bəzən öz fəaliyyətlərini Azərbaycanı hədəfə almaq üzərində qurmağa çalışırlar. Azərbaycanla bağlı haqsız bəyanatların səsləndirilməsini doğru saymıram, bunun səbəbləri var. Azərbaycan həmişə dialoqa hazır olub. Biz istənilən məsələni dialoq çərçivəsində həll edə bilərik. Elə olub ki, bizə suallar ünvanlayıblar, biz də cavablandırmışıq, izahatımızı qəbul ediblər. Bəzən isə bu dialoqa və əməkdaşlığa mane olacaq addımlar atan və üzv ölkələrə selektiv yanaşanlar da var. Bu, yolverilməzdir. ATƏT-ə üzv ölkələrin bir çoxunda elə ciddi problemlər var ki… Həmin ölkələrdə istər insan haqları, istərsə də demokratik prinsiplərlə bağlı problemlər kifayət qədərdir. Amma bunların heç birinə assambleyanın insan hüquqları və demokratiya komitəsi və ya ATƏT-in digər aidiyyatı qurumları diqqət ayırmır. Bir neçə gün öncə, Hollandiyada türklərə qarşı aqressiyanın və qanunusuz hərəkətin şahidi olduq. Türkiyənin xarici işlər naziri ölkəyə buraxılmadı və digər naziri isə demək olar ki, Hollandiyadan deportasiya olundu. Burada sərbəst toplaşmaq azadlığı da məhdudlaşdırıldı. Hollandiya tərəfindən atılan addımlar demokratik prinsiplərə, beynəlxalq normalara və diplomatik münasibətlər haqqında Vyana konvensiyasına tam ziddir. Bütün bunlara reaksiya verildimi? Təəsüf ki, xeyr. Bu hadisə Türkiyədə və ya Azərbaycanda olsaydı, hansı reaksiyanı verərdilər? Dərhal bəyanatlar, qətnamələr və digər ittihamların şahidi olardıq. Ancaq biz bunu Hollandiyaya qarşı görmədik. Mən buna bənzər misalların sayını kifatət qədər artıra bilərəm. ATƏT məkanı və bütövlükdə beynəlxalq hüquq ikili yanaşmaların və standartların məngənəsində sıxılmaqda davam edir və bunların aradan qaldırılması istiqamətində hər hansı bir əhəmiyyətli addım atılmır. Bu bizi ciddi narahat etməlidir. Düşünürəm ki, ATƏT-də islahatlar həyata keçirilməli, konkret meyarlar müəyyənləşdirilməlidir. Yəni, hansısa ölkədə qanun pozuntusu varsa, adekvat münasibət bildirilməlidir. Biz görəndə ki, yalnız Azərbaycan hədəfə götürülüb, o zaman onların mövqeləri hətta haqlı olsalar belə, qıcıq və narahatçılıq yaradır. ATƏT-in 57 üzv ölkəsi var və onların hamısına bərabər və ədalətli münasibət sərgilənməlidir. Şəxsən mən, ATƏT PA-nın vitse-prezidenti olaraq indiyə kimi bu məsələni qaldırmışam və bundan sonra da səlahiyyətlərim çərçivəsində bu istiqamətdə işimi davam etdirəcəm.

– Azərbaycana qarşı xüsusi aksiyalar və kampaniyalar təşkil olunur. Rəsmi görüşlərdə bu məsələlərə toxunulurmu?

– Bununla bağlı rəsmi görüşlərdə hər hansə müzakirə aparılmır. Ancaq biz bilirik ki, həmin aksiyaları və kampaniyaları kimlər təşkil edir. Həmin aksiyaların təşkilatçıları erməni diasporu, erməni lobbilsidir. Onlar Avropa ilə Azərbaycanın münasibətlərini korlamaq və bundan öz maraqları naminə faydalanmaq istəyirlər. Onların əsas məqsədləri Azərbaycanda insan haqlarının pozulması haqqında dünyada süni rəy yaratmaqla ölkəmizi nüfuzdan salmaq, bununla da Dağlıq Qarabağ ermənilərinin Azərbaycanın tərkibində yaşamasının qeyri-mümkünlüyünü əsaslandırmaq, Ermənistanın işğalçılıq siyasətinə haqq qazandırmaq və beləliklə Dağlıq Qarabağı Azərbaycandan qopartmaq üçün müəyyən zəmin hazırlamaqdan ibarətdir. Bu yaxınlarda “Avropa Strateji Kəşfiyyat və Təhlükəsizlik Mərkəzi”nin avropalı lobbiçilərin və bəzi dünya güclərinin Azərbaycan hökumətinə və dövlətinə qarşı yönəlmiş çoxillik, məkrli səylərini ifşa edən sensasion araşdırması da yuxarıda dadeyilənləri bir daha sübut edir. Ancaq bu çirkli və məkrli siyasəti həyata keçirtmək istəyənlər bilsinlər ki, Azərbaycan güclü dövlətdir və onun İlham Əliyev kimi güclü, qətiyyətli və iradəli prezidenti var. Ona görə də bu cəhdlərin və planların hamısı indiyədək olduğu kimi, bundan sonra da nəticəsiz qalacaq və iflasa uğrayacaq.

– Avropada son illər radikal meyllər və sağçı təmayüllər daha geniş vüsət alıb. Bunun ATƏT məkanında yer almasını necə şərh edərdiniz?

– Bu çox təhlükəli və qorxulu bir tendensiyadır. Biz Avropada bu gün faktik olaraq liberal dəyərlərin itirilməsini və aşınmasını müşahidə edirik. “Brexit”-dən sonra bu cür neqativ meyllər daha da güclənməyə başladı. Universal dəyərlər get-gedə öz əhəmiyyətini itirir. Demokratik prinsiplər “özgələrə” qarşı heç bir məna kəsb etmir. Məscidlərin qapadılması və Quranın qadağan edilməsi haqqında tezislər partiyaların və siyasətçilərin seçkiqabağı platformasının ana xəttini təşkil edir. Hətta hökumət başçıları birgəyaşayışın, multukulturalizmin və mədəniyyətlərarsı dilaoqun iflasa uğraması haqqında bəyanatlar verirlər. Bütün bunlar, xüsusilə, Almaniyada, Avstriyada, Fransada, Hollandiyada sağçı təmayülün, millətçiliyin və şovinzimingüclənməsi və seçkilərdə ciddi nəticələr əldə etməsi Avropanın gələcəyini və təhlükəsizlik arxitektirasını ciddi şəkildə zədələyir və dünyanı fəlakətə sürükləyir. Bunun qarşısı vaxtında alınmalı, yeni nəzəriyyələr və yanaşmalar işlənib hazırlanmalı və bütövlükdə II Dünya müharibəsinin səbəblərindən və dərslərindən düzgün nəticə çıxarılmalıdır. Əks halda bu cür meyllər yeni “exit”-lərin reallaşmasına, Avropa İttifaqınn parçalanmasına və bütövlükdə “qoca qitə”də müharibə və münaqişələrin yaranmasına səbəb ola bilər.

Report”

Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyinin mədəniyyət və turizm müşaviri İrfan Çiftçinin müsahibəsi

– Hər şeydən əvvəl yeni işinizdə uğurlar diləyirik.

– Təşəkkür edirəm.

– Müstəqilliyə gedən illərdən üzü bəri sizin Azərbaycanla yaxın münasibətləriniz var. Əslində siz təxminən 30 ilin mədəniyyət müşavirisiniz. O illərdən başlayaq.

– Çox sağ olun, 20 ildən çoxdur ki, dostluğumuz olduğuna görə mənim Bakıya bu təyinatımı təqdir edə biləcək vəziyyətdəsiniz. Türkiyə ilə Azərbaycan xalqları nə qədər eyni kökdən gələn millət olsalar da, çağdaş zamanlarını tamamilə ayrı yaşamış iki qardaş ölkədir. Bu, çox önəmli bir şeydir. Yəni çağdaş zamanda baş verən dəyişikliklər böyük dəyişikliklərdir. 1700-cü illərə qədər bəşəriyyət 10 qat dəyişdisə, 2000-ci illərə qədər 1000 qat dəyişdi, 2000-ci ildən bəri isə 10000 qat – daha sürətlə dəyişdi. Biz çağdaş zamanlarda sovet blokuna daxil olan toplumlarla fərqli sistemlərdə yaşadıq. Hamı bizim aramızdakı münasibətləri bildiyini deyir, ancaq bunlar zənn ediləndən çox o tərəfdə olan, dərin şəkildə araşdırılması lazım olan münasibətlərdir. İnsanlara elə gəlir ki, ora ilə bağlı hər şeyi bilirlər, ona görə də səthi yanaşırlar. Məsələn, mədəniyyət sahəsində Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərini qarşılaşdıranda oxuyan-yazanlarımız deyirlər ki, sadəcə 3 hərf fərqimiz var, hər şeyi anlamaq çox asandır. Mən uzun illərdən bəri bu işlərin içindəyəm, ədəbi əlaqələr çərçivəsində Azərbaycanla Türkiyə arasındakı münasibətlərdə bir arpa boyu yol qət edə bilməmişik. Yəni, sovet zamanında da Türkiyədə Səməd Vurğun, Hüseyn Cavid, Bəxtiyar Vahabzadə tanınırdı, indi də onlardan daha çox yazar-şairin tanındığını deyə bilmirik. Digər tərəfdən, mən illərdən bəri çalışsam da, kiril əlifbasını 2 nəfərə öyrədə bilmişəm, heç kim öyrənmir. Təfərrüatları öyrənmədiyimizə görə, münasibətlərimizi dərinləşdirə bilmirik. Bu mənada, məsələn, Ramiz Rövşənin, Rəsul Rzanın şeirləri, Afaq Məsudun romanları Türkiyədəki ədəbi elitanın, Tomris Uyarı, Edip Cansevəri, Orxan Pamuku oxuyan dairələrin maraq dairəsinə daxil ola bilmir. Bir neçə ay əvvəl Bakıdakı çıxışımda da dedim ki, Azərbaycanda ciddi şəkildə türkiyəşünaslığın, Türkiyədə isə ciddi şəkildə azərbaycanşünaslığın inkişaf etdirilməsi lazımdır. Yəni, münasibətlərimizi dərinləşdirməyimiz lazımdır. Toyda-bayramdakı kimi bir araya gəlib yeyib-içməklə münasibətlərimizi dərinləşdirə bilmərik. Beynəlxalq münasibətlər çərçivəsində də vəziyyət eyni şəkildədir. Məsələn, bu gün Qarabağ probleminə dair kimi danışdırsanız, ümumi şəkildə danışar, ancaq prosesi işin əvvəlindən bəri izləyən geniş məlumatlı çox az mütəxəssis var. Azərbaycanda da Türkiyəni dərindən bilən çox az insan var. Biz ixtisaslaşmaya önəm verməliyik. Bu olmadan münasibətlərimizin dərinləşməsi çox da mümkün deyil. Mən əməyə, çalışmağa inanıram, hər şeyi öz axarına buraxmağın tərəfdarı deyiləm. “Karvan yolda düzülür” prinsipi mənə çox tərs gəlir, bunu Şərq bicliyi kimi dəyərləndirirəm. Karvan yolda düzülər, ancaq eyni zamanda karvan yolda darmadağın ola bilər. Münasibətlərimizin rasional təməldə inkişaf etdirilməsi lazımdır. Bu baxımdan mən turizmin mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyinə inanıram. Azərbaycanın 25 illik müstəqillik tarixinin şahidi kimi bunu deyə bilərəm ki, o vaxtlar Türkiyədən Azərbaycana investisiyalar və fikir layihələri gedirdi. Son 5 ildə isə Azərbaycandan Türkiyəyə ciddi sərmayə gəlir, indi Türkiyə iqtisadiyyatına birbaşa əcnəbi investisiyalar sahəsində Azərbaycan birinci yerdədir. Bu məsələ 20 il əvvəl hesab edilən bir şey deyildi. Bu sahələrdə müştərək və dinamik çalışma qrupları yaratmalıyıq. Azərbaycanın son illərdə idman və mədəniyyət sahəsində atdığı addımlar Bakını dünya şəhəri halına gətirdi. Türkiyənin turizm təcrübəsinin Azərbaycanda tətbiqinə ehtiyac olduğunu düşünürəm. Turizm baxımından Azərbaycanın Avropadakı türklərə də yönəlməsi lazımdır. Əminəm ki, uyğun şərtlər olsa, Avropaya gedən türk turistlərin yarısı Azərbaycana gedər. Təcrübələrimizi bölüşməklə birlikdə uyğun olan sahələrdə inteqrasiyaya da gedə bilərik.

– 2000-ci ilin mayında əsgərlikdən qayıtdığınız gün (deyəsən, evinizə baş çəkmədən) Rəsul Rzanın anadan olmasının 90-cı ilinə həsr edilmiş mərasimi idarə ediyinizi xatırlayıram. Azərbaycanla Türkiyə arasındakı ədəbi-mədəni əlaqələrin inkişaf etdirilməsi sahəsində fəaliyyətinizdən danışmağınızı xahiş edirəm.

– O vaxt biz Qərblə türk dünyası arasında münasibətlər yaratmağı hədəfləyən və Oljas Süleymenovun, Çingiz Aytmatovun da daxil olduğu Xəzər Forumunu yaradaraq Afaq Məsud, Zakir Fəxri və başqaları ilə birlikdə “Xəzər” dərgisini çıxarmağa başlamışdıq. Daha sonra Tərcümə Mərkəzi yaradıldı. O vaxt Xəzər Forumu Türkiyə ilə Azərbaycan arasında ədəbi-mədəni münasibətlərin inkişaf etdirilməsi üçün yeganə qapı idi, mən Türkiyə təmsilçisi idim. Bir çox toplantı təşkil etdik, sonra mən UNESCO Milli Komitəsində o işləri davam etdirdim. Əsl fəaliyyətim isə hörmətli prezidentimiz Rəcəb Tayyib Ərdoğan İstanbul bələdiyyə başqanı olduğu dönəmdə geniş vüsət aldı. Mən bələdiyyənin baş mədəniyyət idarəsinin rəisi idim. Tayyib bəyin təlimatıyla biz mədəniyyət mövsümünün açılışını Azərbaycan dövlət simfonik orkestrinin ifa etdiyi “Qarabağ üvertürası” musiqi nömrəsiylə açdıq. Yəni, Tayyib bəy siyasi həyatının ilk işini Azərbaycan dövlət simfonik orkestri ilə yapdı. 1994-cü ildə Camal Rəşid Rey konsert salonunda. O şəraitdə keçirdiyimiz Azərbaycan mədəniyyət günləri böyük hadisə idi. On gün davam edən Azərbaycan mədəniyyət günləri 1956-cı ildə Moskvada keçirilmiş Azərbaycan mədəniyyət günlərindən müqayisə edilməz dərəcədə böyük idi. Rəhmətlik Tofiq İsmayılovla o vaxt tanış olub xeyli iş gördük. Hörmətli Ərdoğanın bələdiyyə başqanlığı dönəmində Azərbaycandan Türkiyəyə gəlib konsert verməyən heç bir ciddi sənətkar olmadı. Önəmli yazarların demək olar ki, hamısını buraya dəvət etdik. Təəssüf ki, Tayyib bəy bələdiyyə başqanlığından ayrılandan sonra bələdiyyədə bu işlər zəiflədi. Ondan sonra mənə Azərbaycan Yazarlar Birliyinin Türkiyə təmsilçiliyini verdilər. Ramiz Rövşənin, Rəsul Rzanın şeirlərini, Əbülfəz Elçibəyin çox önəmli məqalələrini Türkiyə türkcəsinə mən çevirmişdim. Elçibəyin intellektual şəxsiyyətinin başa düşülməsində “Yeni Türkiye” dərgisində çıxan o yazılarının böyük əhəmiyyəti oldu. Bu işlərdə Türkiyədə mənə professor Yavuz Akpınar uzun illərdən bəri yol göstərici oldu, çağdaş Azərbaycan haqqında mən Yavuz xocamdan çox şey öyrəndim. Rəşad Məcidin vasitəsilə oradakı gənc ədəbi nəsillə əlaqələrim inkişaf etdi. Rəşada çağdaş türk ədəbiyyatının çap olunduğu dərgiləri, kitabları göndərməyimin nəticəsində artıq Azərbaycanda 10-15 yazar-şair müasir türk ədəbiyyatının paradiqmalarıyla yazır. Onlar Yəhya Kamaldan Haydar Ərgülənə, Lalə Müldürə qədər olan ədəbi nəsilləri özlərinə örnək alırlar. Sağ olsunlar, Azərbaycanın bəzi TV kanalları da illərdən bəri mənə etibar edir, onlara müasir türk ədəbiyyatı və mədəniyyəti barədə şərhlər verirəm. Azərbaycanda qədim və postmodern mədəniyyəti bir arada tutan geniş mədəniyyət çətiri var. Ata-babalarımın azərbaycanlı olmasına görə, mənim oralarla çox güclü bağlarım var. Mənşəyimdən əlavə, mən Azərbaycan mədəniyyətini dünyanın önəmli miraslarından biri kimi görürəm. O mədəniyyət türk dünyasına öncüllük etmə gücünə malikdir. Azərbaycanı türk dünyasının çağdaş dəyərləriylə birləşdirə biləcək bir mərkəz kimi görürəm. İnşallah, mənim də o fəaliyyətlərdə yerim olar. Heydər Əliyevin dönəmində yaranan güclü dövlətçilik ənənələri və maddi imkanları Azərbaycana önəmli mövqe vermişdir. Səmərəli işlər görmək üçün yaxşı imkanlarımız olacağına inanıram.

– Münasibətlərin dərinləşdirilməsinin lüzumunu vurğulayırsınız. Azərbaycanın gənc və orta yaşlı ədəbi nəslinin Türkiyədə yaxşı tanınmamasından bəhs edilir. Bununla bağlı hansı planlarınız var?

– Onunla bağlı hazırlıqlarımız var. Son səfərimdə Anar bəylə, Rəşadla bu barədə geniş danışdıq. Azərbaycan yazarlarının əsərləri Türkiyədə parça-parça, damla-damla çap ediləndə sanki gözdən itib gedir. Bunu sistemə salmağımız lazımdır. Məsələn, bəzi nəşriyyatlar Azərbaycan ədəbiyyatı seriyası açmalıdır. Türkiyədə ideologiyalarını bir tərəfə qoyub, sırf ədəbi baxımdan yanaşmaları üçün bəzi nəşriyyatlarla görüşdüm, Azərbaycan ədəbiyyatını seriya şəklində çap etməyə isti baxırlar. Bakıda kitab mağazaları açmaq barədə düşünəcəyik. Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin, Türk Tanıtma Fondunun ciddi dəstəkləri var, Azərbaycan fondlarının ciddi dəstəkləri var. Biz fikir və düşüncə ilə menecmenti birləşdirməliyik. Siz də bilirsiniz ki, illərdən bəri TÜYAP beynəlxalq kitab yarmarkasında, məsələn, Makedoniya anılır, Azərbaycan isə yox. Niyə Azərbaycanın yazarı TÜYAP-ın şərəf qonağı olmasın? TÜYAP-dakı Azərbaycan stendi çox zəif olur. Bundan sonra mən hər iki tərəf üçün çalışacağam. Mənim Türkiyədə ideoloji mövqeyim yoxdur, görülən işlərin keyfiyyətinə baxaram. Ataol Bəhramoğlu da mənim yaxın dostumdur, İsmət Özəl də məni sevər. Ədəbiyyata və mədəniyyətə bitərəf gözlə baxmağı bacarmaq lazımdır. Yapılmış işlər aybesrqin görünən ucudur, görüləcək çox iş var. Bakıda işimə başlamazdan əvvəl mənə fikirlərimi bölüşmə imkanı yaratdığına görə, APA-ya təşəkkür edirəm. İnşallah, əməkdaşlığımız Azərbaycanda da, Türkiyədə də bundan sonra ən yaxşı şəkildə davam edər.

APA

 Azərbaycan Memarlar İttifaqının İdarə heyətinin sədri Elbəy Qasımzadənin APA-ya müsahibəsi

– Elbəy müəllim, Memarlar İttifaqının Azərbaycan memarlığının inkişafındakı yerini necə qiymətləndirirsiniz?

– Memarlar İttifaqı Azərbaycanın ən uzun tarixi olan ictimai təşkilatlarından biridir. Keçən ilin dekabrında ittifaqımızın 80 illiyi təntənəli şəkildə qeyd olundu. Möhtərəm  prezidentimiz İlham Əliyevin sərəncamları ilə 18 nəfər Azərbaycanın ən fəal memarları təltif olundular. Bu, əlbəttə, Azərbaycan memarlarının ölkəmizin bugünkü inkişafında tutduğu yerin yüksək qiymətləndirilməsidir. Başqa tərəfdən, bu bizim memarlara avansdır ki, gələcək fəaliyyətlərində Azərbaycan memarlıq sənətini yüksək səviyyədə saxlasınlar. Azərbaycanda memarlıq sənəti ən qədim sənət növlərindən biridir. İnsan özünü tanıdığı vaxtdan sığınacaq axtarıb. Bu da memarlıqdır. Memarlığın insanların həyatında çox böyük mənəvi təsiri var. Çünki memarlıq mühiti insanı tərbiyə edir. Eyni zamanda yaşayış yerinin rahat olması insanın səhhətinə müsbət təsir göstərir. Memarlıq həkimlik kimi bir şeydir. Memarın səhv etməyə ixtiyarı yoxdur. Azərbaycan memarlığı əsrlər boyu dünya səviyyəsində tanınıb. Bizim sənətkarlarımızın əsərləri Suriyada, İraqda, İranda, Orta Asiya ölkələrində, hətta Hindistanda var.

– Azərbaycan memarları iddia edirlər ki, Tac Mahalı Azərbaycan memarları tikib. Bu nə dərəcədə real faktdır?

– Əgər siz Tac Mahalın memarlığına baxsanız və onu Hindistanın başqa abidələri ilə müqayisə etsəniz, görərsiniz, onlara oxşamır. Yəni Hindistan memarlığı deyil. Bu, müsəlman memarlığıdır. Tac Mahalın elementlərini bizim Xan Sarayı ilə müqayisə etsəniz, məlum olacaq, tağların konturu, abrisi nə dərəcədə oxşardır. Bu, Təbriz məktəbidir. Düzdür, bunu deyəndə bizim hindistanlı həmkarlarımızın xoşuna gəlmir, amma onları alçaltmaq fikrində deyilik. Onlar öz fikirlərində qalsınlar, biz öz fikrimizdə.

Tac Mahalı təbrizli memar inşa edib

Tac Mahalı ustad Əli inşa edib. O, vaxtilə Təbrizdə çox məşhur memar olub. Cahan şah onu dəvət edib və rəhmətə getmiş həyat yoldaşı üçün həmin türbəni tikdirib. Əlbəttə, bunun sübut olunmağı böyük tədqiqat mövzusudur. Təəccüblənirəm ki, bizim alimlər indiyə qədər bununla məşğul olmayıblar. Amma hesab edirəm, bu barədə heç böyük mübahisəyə də girmək lazım deyil. Çünki Tac Mahal əsər olaraq durur, gəlib gedənlərə gözəl hissiyyat bəxş edir. Fərq etməz, onu hindistanlı usta tikib, ya azərbaycanlı.

– Yəni bu mənada ki, onsuz da həqiqət bizim tərəfimizdədir?

– Tac Mahalı görən adam başa düşür ki, bu müsəlman memarlığı abidəsidir. Yəni birbaşa Hindistana aid deyil. Dünya memarlığında da bu barədə böyük fikir fərqləri var. Avropa memarlıq nəzəriyyəsi ilə məşğul olanlar etiraf edirlər, Tac Mahal başqa Hindistan memarlıq abidəsinə oxşamır. Amma heç bir arqument olmasa da, hindlilər deyir, bu bizim memarlığımızdır. Onların sözündə də bir həqiqət var. Mən də hesab edirəm ki, abidə hansı torpaqda yaranıbsa, o torpağa məxsusdur. Biz Bakının mərkəz hissəsinə aşağı şəhər deyirik. Aşağı şəhərdə çoxlu təkrarolunmaz gözəl binalar var. O binaların memarları müxtəlif millətlərin nümayəndələri olublar. Məsələn, polyaklar, ruslar, italyanlar, almanlar. Amma mən hesab edirəm, bu Azərbaycan memarlığıdır. Çünki Azərbaycanda, bizim mühitdə yaranıb. Çox sağ olsunlar ki, o binaları yaradan insanlar da Bakının xüsusiyyətlərini nəzərə alıblar. Heç yadımdan çıxmaz, 1992-ci ildə Bakıya Fransanın ilk səfiri gəmişdi. O vaxt Bakının baş memarı vəzifəsində çalışırdım. Zəng vurdular ki, səfir sizinlə görüşmək istəyir.

Şəhidlər Xiyabanındakı məscidin və Mərkəzi Bankın binasının tikintisinə icazə verməmişdim

Dedi, sizinlə görüşməyimin bir səbəbi var: gecə aeroportdan gəlib şəhərə daxil olanda Bakı mənə Parisi xatırlatdı. Əlbəttə, həyəcanlandım. Bakı mənim üçün müqəddəsdir, amma bilirik, Paris dünyanın ən gözəl şəhərlərindən biridir, ona görə də ağlıma gəlməzdi ki, Bakını Parislə müqayisə edim.

– Memarlar İttifaqının binasını polşalı memar tikib…

– Bəli. Allah rəhmət eləsin, bu bina Bakı milyonçusu, dəyirman işləri ilə xüsusi məşğul olan Ağabala Quliyevin mülkü olub. Şəhərin mərkəzindəki məşhur dəyirman da onun olub. Mən ittifaqın idarə heyətinə həmkarlarım tərəfindən sədr seçiləndə dedim, Ağabala Quliyevin fotosunu tapmaq lazımdır. Çünki bura onun evidir, onun ruhu burdadır. Qoy inciməsin ki, bura mənim evimdir, mənim evimdə otururlar.

– Yəni halallıq olsun…

– Hə, qoy halallıq olsun. Şəklini tapdıq. Həmin şəkil milyonçunun Brüsseldəki ofisində çəkilib. Ağabala Quliyevin heç bir təhsili olmayıb. Orta molla məktəbini qurtarıb. Və təsəvvür edin, Brüsseldən bütün Rusiyaya dəyirman işinə aid ləvazimatların hamısını bu adam çatdırıb. Onun bacarığına görə Zeynalabdin Tağıyev “Şollar” su kəmərinin idarəçiliyini Ağabala Quliyeva tapşırıb. Bakıda bu cür saxlanılan ikinci belə bina yoxdur.

– Amma bərpaya ehtiyacı var…  

– Əlbəttə. Hətta böyük ehtiyacı var. 120 ildir tikilib, bircə dəfə 60-cı ildə təmir olunub. Vaxtilə, bu binada 11 ailə yaşayıb. Mən o insanlara hər zaman rəhmət oxuyuram. Görün, nə səviyyədə mədəni insanlar olublar ki, heç nəyə toxunmayıblar.

– Mənə elə gəldi, milyonçu mülkü olsa da, içəridə darısqallıq var…

– Bilirsiniz, o vaxt torpaq ucuz deyildi və qızıl pulla alınırdı. İndi iki hektar yer alırlar ki, 18 mərtəbəli bina tikəcəyəm. Baxanda o bina üçün iki hektar lazım deyil, 0,8 hektarda yaxşı yerləşir. Amma o dövrlə müqayisədə indi Bakıda torpaq havayıdır. Bakıda bazar qiymətində torpaq bahadır. Tikintiyə torpaq veriləndə, dövlət rüsumu var, sahibkar onu ödəyir, alır. Düzdür, başqasına satanda bazar qiymətinə satır. Mənim ana babam Ağa Abdulla Dadaşov Bakının varlı adamlarında biri olub. Şəhərdə 6-7 mülkü var idi. Sonuncu mülkü Bünyad Sərdarov küçəsində olub. Babam mənə danışırdı ki, bu torpağı Şəhər Dumasından 60 qızıl onluğa almışam. O vaxt qızılla alınan torpaqdan maksimum istifadə edirdilər ki, boş yer qalmasın.

– Babanızın mülkləri indi qohumlarınıza məxsusdur?

– Yox, babam rəhmətə gedəndən sonra yaşadığı mülkü veriblər başqa qonşulara. Müstəqillik dövründə deyirdilər, köhnə mülklər sahiblərinə qaytarılacaq. Mən o vaxt Bakı İcra Hakimiyyətində işləyirdim. Anam rəhmətlik dedi, sən orda işləyirsən, çalış, babanın mülklərinin geri qaytar. Dedim, babam mülklərini əldən verməzdi. İndiki verib, orda camaat yaşayır, mən camaata deyim, çıxın bayıra? Olmaz!

 

– Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi Zakir Sultanov APA-ya müsahibəsində deyib ki, Opera və Balet Teatrının bərpası üçün bütün xərclər daxil olmaqla 100 milyon manata yaxın smeta hesablanıb. Bu, həddən artıq böyük məbləğ deyilmi?

– Bilirsiniz, səhv olan orada aparılacaq işlərin adlandırılmasıdır. Orda təmir yox, bərpa işləri aparılacaq. Bərpa işləri kvadratmetrlə aparılır. Məsələn, Memarlar İttifaqının bərpası haqqında söhbət gedəndə məni vahimə basır. Memarlar bunu öz pulu ilə edə bilməyəcəklər. Buna dövlətin dəstəyi lazımdır. İndiki vəziyyətdə bu binanın bərpa olunmasını səsləndirə bilmirəm. Başa düşürəm ki, bu düzgün deyil. Çünki dövlətin qarşısında daha vacib sosial problemlər dayanır. Biz gözləyə bilərik. Bu binanın həqiqi mənada restavrasiyası 12-15 milyon manata başa gələcək. Kiçik binadır. Bunu Opera və Balet Teatrı ilə müqayisə etmək olmaz. O bina heç olmasa buradan 6 dəfə böyükdür. Opera və Balet Teatrı təkcə divar, tavan, döşəmə deyil.

Memarlar İttifaqının bərpası haqqında söhbət gedəndə məni vahimə basır. Memarlar bunu öz pulu ilə edə bilməyəcəklər

Oradakı avadanlıq müasir tələblərə cavab vermir. Hamısı yenilənməlidir. Zalın quruluşu istənilən səviyyədə akustika effekti vermir. Demək istəyirəm, sizin səsləndirdiyiniz məbləğ o qədər də böyük deyil. Biz Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə Mirzə Fətəli Axundov adına Milli Kitabxananın yenidənqurma layihəsini hazırladıq. Layihəyə əsasən binaya toxunulmayacaqdı, amma içərinin bütün avadanlığı, kitab saxlanan yerlər və s. dəyişəcəkdi. Məsələn, dünyanın heç bir kitabxanasında olmayan müasir texnika quraşdırılacaqdı. Həmin avadanlıqlar Yaponiya, Avstriyada, Belçikadan gəlməli idi. Səhv etmirsəmsə, onun smetası gəlib çıxdı 40 milyon manata. Belə bir qərara gəldilər ki, hələlik saxlanılsın.

– Son günlərin ən çox müzakirə edilən mövzusu: Mikayıl Müşfiqin abidəsinin dağıdılmasından necə xəbər tutdunuz?

– Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi Zakir Sultanov mənə zəng vurdu ki, Müşfiqin abidəsi sökülüb, mətbuatdan da müraciət edirlər, necə edək? Dedim, yığışaq ora. Belə də oldu. Əslində, sizə deyim, həmin ərazidə aparılan işlər çox yaxşı işlərdir. Yadınızdadırsa, prospektlə gələndə abidə sağda qalırdı, sərt döngə var idi. İndi oranı düzəldəcəklər, normal dönmək mümkün olacaq. Bu yaxşı işi görə-görə, götürüb o boyda ziyanlı hərəkət ediblər. Heykəlin yerini dəyişmək olmazdı. Çünki elə yerlər var, oranı hamı tanıyır. Məsələn, “Gəl Müşfiqin heykəlinin yanında görüşək”, deyirsən. Şəhərdə əbədi qalmalı olan yerlər var. Əvvəllər, Füzuli küçəsində kiçik bazar var idi. Biz yaxınlıqda yaşayırdıq. Anam bir-iki manat verirdi, deyirdi, bazardan qatıq al, gətir. Onu söküb, aparıb yerinə “Şərq bazarı”nı tikdilər, işləmədi. Məsələn, Karl Marksın heykəli 20 ildir yoxdur, bu günə qədər camaat o yeri elə Karl Marks kimi tanıyır.

 

– Siz soruşdunuz ki, büstü niyə xəbərsiz götürüblər?

– İnşaatçılara sual verdim ki, siz ali təhsilli mühəndissiniz, eləmi? Deyirlər, bəli. Soruşuram, yaşlı adamsınız, bu birinci işiniz deyil. Yenə deyir, bəli. Bəs necə oldu bu səhvə yol verdiniz? Cavab verir ki, səriştəsizlikdir. Necə yəni səriştəsizlikdir? Siz ora yaxınlaşanda orda Müşfiqin adını oxumadınız? Bilmirsiniz, bu insanın nə qədər faciəvi taleyi olub?

“Prorab” kimdir? Müşfiqin heykəlinin götürülməsinə göstəriş verən cəzalanmalıdır

Dedim, bu səriştəsizlik yox, mədəniyyətsizlikdir. İbrahim müəllimə (Yasamal Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı İbrahim Mehdiyev – C. Zeynallı) sual verirəm ki, siz hər gün buradan keçirsiniz. Bu abidə mikrorayonda yerləşmir ki, xəbərsiz olasınız. Şəhərin mərkəzindədir. Burdan keçəndə, hasarı görəndə, dayanıb soruşmadınız, ya bir adam göndərmədiniz ki, görün onlar orda nə qələt edirlər? Deyir, fikir verməmişik. Mən 12 il Bakının baş memarı olmuşam. Mənim icazəm olmadan, heç kim divara mıx da vura bilməzdi. Bir adam gəlib burda iki daşı üst-üstə qoysun, 18 nəfər gələcək ki, nə edirsən, kimsən, haralısan, kağızın var? Mən də bu millətin oğluyam, bunu demək ağırdır, amma deməliyəm: mədəniyyət səviyyəmiz çox aşağıdır. Şübhə etmirəm ki, cənab prezidentin sərt reaksiyasından sonra mütləq kimisə cəzalandıracaq.

– “Azəravtoyol” bir nəfəri işdən çıxarıb, iki nəfərə isə töhmət verilib…

– Kimə? “Prorab”a? Onlar canlarını qurtarmaq üçün etdilər. “Prorab” kimdir? Kim göstəriş veribsə, o cəzalanmalıdır.

– “Azəravtoyol”un sədri Saleh Məmmədovla danışmısınız?

– Yox, müavini ilə danışmışam. Səriştəsizlikdir deyən elə müavin idi. Dedim, xətrinizə dəyməsin, bu, mədəniyyətsizlikdir.

– Elbəy müəllim, Avropa şəhərləri ilə Bakını müqayisə edəndə bizim şəhər birrəngli  görünür. Şəhəri maraqlı edən həm də rəngli binalarıdır. Mütəxəssis kimi bu məsələ haqqında nə düşünürsünüz?

– Bu məsələdə sizinlə razı deyiləm. Çünki Avropanın qədim şəhərlərinin əksəriyyəti birrəngli şəhərlərdir. Bu təbii materialdan asılıdır. Məsələn, Parisdə, Romada, Praqada binalar bizim əhəng daşına oxşar daşdan tikilib. Onlar da boz rəngdədir. Sadəcə, sonradan suvanır, rənglənir və bu gün gördüyümüz mənzərə yaranır. Bizdə də bir vaxtlar suvaqlı binalar olub. Məsələn, “beşmərtəbə” suvaqlı idi və rənglənirdi. Yaxud Filarmoniya və onunla üzbəüz qırmızı bina indi də rənglənir.

 

– O iki bina görün şəhərə nə qədər rəng qatır. Amma bu cür binalar bir əlin barmaqlarının sayı qədər azdır…

– Altı-yeddi il qabaq şəhərdə bu cür binaların əksəriyyətini üzlük daşı ilə örtdülər. Hüseyn Cavid prospektində Mikayıl Hüseynovun çox gözəl qoşa binaları var. Onların alt mərtəbəsi üzlük daşı ilə üzlənib, yuxarısı isə suvaqla rənglənib. Sizə deyim, bu məsələ təkcə memarlardan asılı deyil.

12 il Bakının baş memarı olmuşam. Mənim icazəm olmadan, heç kim divara mıx da vura bilməzdi

İdarəetmə orqanlarından asılıdır. Bizim ərazi rəhbərləri əlvan boyalardan qorxurlar. Bu da mədəniyyət səviyyəsindən asılı olan şeydir. Bakıda əlbəttə, rəngli binalar olmalıdır. Sadəcə, binalar üzlük daşı ilə örtülüb və onlara suvaq vurub rəngləmək düzgün deyil.

– Heydər Əliyev prospektində son illərdə bir neçə inzibati bina tikilib. Ən çox diqqət çəkən SOCAR-ın binasıdır. Memar gözündən o bina necə görünür?

– Həmin bina tam müasir memarlıq üslubundadır. Ümumiyyətlə, düşünürəm ki, memarlıq yarandığı dövrə məxsus olmalıdır. Düzdür, bizim indiki zamanımızda da qədim üslublu binalar tikilir. Təəssüflər olsun, çox vaxt həmin üslubların əsas prinsipləri pozulur. Bu, bir qədər retro memarlıq formasıdır. Məncə, belə olmamalıdır. Müasir dövrdə tikilən binalar müasir olmalıdır. Ona görə mən hesab edirəm ki, SOCAR-ın binası kifayət qədər cəlbedicidir. Onun yanındakı “Azərsu”nun binasının müəlliflərindən biri də mənəm. Ümumiyyətlə, Heydər Əliyev prospektinin bugünkü inkişafı məni sevindirir. Yadımdadır, vaxtilə oradan keçəndə daş hasarlar görürdük. Hasarların da arxasında istehsalat sexləri yerləşirdi. Əlbəttə, şəhərə daxil olan insanların təsəvvürü ondan başlamamalı idi. Bakının ilkin baş planına əsaslanaraq həmin zonanın köçürülməsi nəzərdə tutulurdu, amma heç kim cürət edə bilmirdi. Çox sağ olsun cənab prezident ki, bu addımı atdı.

– Yəqin xatırlayırsınız, ötən il Slavyan Universitetində rektor dəyişikliyi oldu. Universitetin yeni rəhbəri Nurlana Əliyeva fasaddakı 50 illik mozaikaları sökdürüb daş şəbəkə vurdurdu. Əsası da belə oldu ki, mozaikanı bu qədər şişirtməyin mənası yoxdur,  o sənət əsəri kimi böyük əhəmiyyət kəsb etmir. Bu nə dərəcədə məntiqli yanaşmadır?

– Mən razı deyiləm. Qalmaqalda mənə də müraciət etmişdilər. Memarlar İttifaqının katibi İlqar Bəylərovu onlara təhkim etmişdim ki, məsləhətlər versin. Məsləhət olmuşdu, həmin fresko və mozaikalar qalsın. Tarixdən bizə miras qalan binalara bir qədər diqqətlə yanaşmaq lazımdır. Mən hətta fikirləşirdim ki, Şəhriyar adına Mədəniyyət Mərkəzinin üstündəki köhnə yazılar qalmalı idi. İndi orda müstəqil Azərbaycanın gerbi var. Yanvarda Moskvaya getmişdim. Gördüm, onlar çalışırlar sovet dövründən qalan binaları necə var, o cür saxlasınlar. Bu o demək deyil ki, müstəqil atributları yoxdur. Onlar da hər yerdə müasir Rusiyanın gerbini qoya bilərdilər.

Şəhriyar adına Mədəniyyət Mərkəzinin üstündəki köhnə yazılar qalmalı idi

Amma yəqin ki, onları düşündürən gələcək nəsillərin dövr haqqında təsəvvürünü saxlamaqdır. Çünki memarlıq ölkənin, xalqın tarixdir. Məncə, bunları mümkün dərəcədə saxlamaq lazımdır.

– Səhv etmirəmsə, Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətinin yerləşdiyi binada kiril əlifbası ilə olan yazı saxlanılır. Bundan başqa şəhərin mərkəzində inqilabçıların yaşadığı binalardakı barelyeflər də sökülməyib…

– Toxunmaq olmaz. Bir çox inqilabçıların məzarları Fəxri xiyabandadır. SSRİ dövründə partiya xadimləri, Mərkəzi Komitənin katibləri Fəxri xiyabanda dəfn olunurdular. Nə edək, hamısını məzarını götürək? Bu, ölkənin tarixidir. Azərbaycan böyük tarix yaşayan ölkədir. Onsuz da düşmənlərimiz deyir, bunlar millət, insan olmayıblar. Biz də tariximi dağıdaq və deyək ki, tariximiz olmayıb?

 

– Nəriman Nərimanovun heykəli haqqında nə düşünürsünüz?

– Heykəllərin götürülmə prosesi 90-cı illərin əvvəlində başladı. Müstəqillik uğrunda hərəkat başlayanda bir çox heykəllər götürüldü. Məsələn, Şaumyanın, Fioletovun. O vaxt Bakı İcra Hakimiyyətinin Toponimika Komissiyası vardı. Sədri Bəxtiyar Vahabzadə, müavini mən idim. Şaumyanın, Leninin heykəli haqqında danışanda, heç kim etiraz etmirdi. Edə də bilməzdi. Onlar getməli idilər. Müstəqil Azərbaycanın Hökumət Evinin qarşısında Leninin, Dağüstü parkda Kirovun heykəli ola bilməzdi. Günlərin birində söhbət gəldi çatdı Əzizbəyovun və Nərimanovun heykəlinin üstünə. Açığı, Əzizbəyovun heykəlinin qalmasını mən müdafiə etdim. Dedim, Əzizbəyov azərbaycanlı ilk ali təhsilli neftçi-mühəndisdir. Və bilmək olmaz ki, Əzizbəyov “26-lar”ın içində olmasaydı, azərbaycanlı qurbanların sayı nə qədər olacaqdı. Çünki o, bir çox şeylərin qarşısını alırdı. Tarixə qısa müddətdə qiymət vermək olmaz.

Bəxtiyar Vahabzadə ilə aramızda böyük mübahisə olmuşdu

Nərimanovun müdafiəsinə Sabir Rüstəmxanlı qalxdı. Bu hadisə olub Xalq Cəbhəsinin dövründə. Elçibəy də prezident idi. Sabir Rüstəmxanlı sual verdi ki, Nərimanov sizə nə edib? Komissiyanın üzvlərinin bir çoxu cəbhəçi idi. Qayıdıb dedilər, Zəngəzuru verib. Sabir də cavab verdi ki, onda Elçibəyi asmaq lazımdır, onun da vaxtında torpaqlar gedib. Elçibəy də prezidentdir, oturub orda. Mən o vaxt dedim sən kişi adamsan, qoymadın. Sonra Əzizbəyovun heykəlini götürdülər. Bilirsiniz, Nərimanovun heykəlinə toxunmaq olmaz. Nərimanov Azərbaycan ziyalıların bir çoxunun tərbiyəsində, formalaşmasında rol oynayıb.

– Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Bəxtiyar Vahabzadənin, Nəsrəddin Tusinin və Rostropoviçin büst və heykəllərinin qoyulması üçün müsabiqə elan edib. Məsələn, Bəxtiyar Vahabzadənin heykəlinin yerini harada görürsünüz?

– Çətin sualdır. Mən Bəxtiyar müəllimi tanıyanda lap uşaq idim. 60-cı illərdə Mərdəkanda istirahət evində tanış olduq. Hətta kitabını imzalı mənə bağışladı: “Xalqımın dəyərli oğlu Elbəyə Bəxtiyardan”. Bəxtiyar Vahabzadə böyük şairdir. Xatırlayıram, mənim Bəxtiyar müəllimlə böyük bir mübahisəm olmuşdu. Deməli, Bakının baş memarı idim, Şəhidlər Xiyabanındakı məscidin layihəsini gətirdilər. Gördüm, Osmanlı memarlığıdır. Dedim, icazə verməyəcəyəm. Prezident Aparatından zəng vurdular, dedim, mümkün deyil. Əgər Türkiyə həmin məscidi Azərbaycana hədiyyə edirsə, bizim memarlığımızın öz forması var, məscidlərimizə baxsınlar, həmin qaydada tiksinlər. İcazəsiz başladılar tikməyə. Bəxtiyar müəllimin nüfuzunu bilirdilər, ona görə də aparıb oturtmuşdular orda. İnspektor göndərdim ki, qanunsuzdur, get tikintini dayandır. Bəxtiyar müəllim zəng vurdu. Dedim, Bəxtiyar müəllim, şəhərin ən yüksək təpəsində Osmanlı məscidinin tikilməsinə icazə verməyəcəyəm. Mübahisə etdik, küsdü məndən. 1993-cü ildə Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıdan kimi tikintini dayandırdım. Hələ birinci mərtəbəni tam hörməmişdilər. Üstündən xeyli keçdi, bir gün Rafael Allahverdiyev soruşdu ki, Heydər Əliyev yarımçıq tikinti ilə maraqlanır. O nədir? Əhvalatı danışdım. Heydər Əliyev deyib işi dayandırmaqda düz edib.

– Bəxtiyar Vahabzadənin heykəlinin yeri ilə bağlı sualıma cavab vermədiniz…

– Hə, deyim sizə. Əlbəttə, Bəxtiyar Vahabzadənin xatirə abidəsinin yeri möhtəşəm olmalıdır. Demirəm ki, meydanda olmalıdır. Yox! Ümumiyyətlə, meydanlarda heykəl qoymaqdan uzaqlaşmaq lazımdır. Məsələn, cənab prezidentin iştirakı ilə Niyazinin heykəlinin açılışını etdik.

Xətainin heykəlinin yerini dəyişməyin nə mənası var?

Ömər Eldarovla bir yerdə heykəlin müəlliflərindən biri də mənəm. Heykəlin yeri mənim çox xoşuma gəlir. Oranın xüsusi mühiti, ab-havası var. Məsələn, Nərimanovun heykəli kimi. Baxın, nə boyda heykəldir 45 metr hündürlüyü var. Füzulinin heykəli isə balaca görünür. Çünki əvvəllər orada meydan olmayıb. Binalar var idi, söküləndən sonra ətraf tamam açıldı. Nizaminin heykəlinin yeri çox gözəldir. Çünki əvvəldən park kimi nəzərdə tutulmuşdu. Bəxtiyar Vahabzadənin abidəsi “Malakan” bağında ola bilər: skamyada oturub, təsbehi də əlində. Gözəl olar.

 

 

– Xətainin heykəlinin yeri ilə bağlı narahatlıqlar var. Yol genişlənəndən sonra heykəlin yeri barədə nə düşünürsünüz?

– Xətainin heykəlinin qoyulması yadımdadır. Heykəltəraşı rəhmətlik İbrahim Zeynalovdur. O heykəli göstərəndə doğrusu, mənim xoşuma gəlmədi. Onu Şaumyanın heykəlinin yerində qoymaq istəyirdilər. Yəni indiki yeri ilə üzbəüz. O vaxt dedim, belə olsa, arxası aeroportdan gələn yola olacaq. Düzgün deyil. Əgər burda qoyulacaqsa, üzü gəliş yoluna tərəf olmalıdır. Məncə, o heykəl orda yerləşib, mühit onu qəbul edib. Hər bir yenilik memarlıq mühitində tətbiq olunanda müddət lazımdır. Məsələn, Mərkəzi Bankı tikəndə mən o yerin qəti əleyhinə idim. İcazə də verməmişdim. Nə yerinə icazə vermişdim, nə layihəsinə. Amma Heydər Əliyevə demişdilər, icazə ilə tikilib. Heydər Əliyev açılışda məni tənqid elədi. Düz də elədi. Qalxdıq yuxarı, soruşdum ki, icazə olar, bir söz deyim? Mən bu binanın icazəsini verməmişəm. Bankın yerini Tbilisi prospektində, təpənin üstündə görürdüm. Ümumiyyətlə, fikrim var idi ki, həmin ərazidə banklar, ofislər tikilsin və şəhərciyə çevrilsin. Çox gözəl görünərdi. Heydər Əliyev dönüb rəhmətlik Rafael Allahverdiyə baxdı. Səhəri günü Vaqif Axundov (Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin rəisi, general-polkovnik – C. Zeynallı) gəldi ki, sənədlər haradadır? Dedim, sənədlər “Baksovet”in arxivində. Məndə heç nə yoxdur. Nə pasport vermişəm, nə layihəsini təsdiq etmişəm. Gedib yoxladılar ki, doğrudan da belədir. Bunu niyə danışdım? Mərkəzi Bankın binası əvvəllər məni qıcıqlandırırdı. Amma vaxt keçib, indi heç fikir vermirəm. Mühit udur, uyğunlaşdırır. Xətainin heykəli artıq uyğunlaşıb. Onu dəyişməyin nə mənası var?

 APA

Bakı Ali Neft Məktəbinin (BANM) İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin “BANM-in prezident təqaüdçülərinə 10 sual” layihəsində sualları BANM-in Proseslərin avtomatlaşdırılması mühəndisliyi ixtisasının I kurs tələbəsi Camal Muradov cavablandırır. BANM-in İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi müsahibəni təqdim edir.

– Özünüz barədə bir az məlumat verin.

– Mən Göranboy rayonunda, Səfikürd kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşam. Atam mühəndis, anam evdar qadındır. İki qardaşım var. Böyük qardaşım 2014-cü ildə Azərbaycan Texniki Universitetinə daxil olduqdan bir il sonra Bakı Dövlət Universitetinə köçürüldü. Kiçik qardaşım məktəbi qurtarır və 2-ci qrup üzrə imtahanlara hazırlaşır.

– Qəbul imtahanları arxada qalıb. Hansı təəssüratlarla yaddaşınızda qalıb o gün?

– İmtahan qabağı çox çalışmalı olurdum, hətta gecələr də oxuyub, hazırlaşırdım. Valideynlərim mənə deyirdi ki, imtahan hazırlığında gecə istirahəti və sağlam yuxu çox vacibdir.

– Neçə bal toplamısınız?

– Mən 690 bal qazandım.

– Maraqlıdır, niyə məhz BANM-i seçmisiniz?

– Mən BANM-i ən güclü ali təhsil müəssisəsi olduğuna görə seçdim. Çünki burada təkcə neft-kimya sahəsi üçün ixtisaslı mühəndislər deyil, həm də proseslərin avtomatlaşdırılması sahəsi üzrə ixtisaslı mühəndislər hazırlanır.

– Ailənizin sizin təhsilinizdəki rolu barədə nə deyərsiniz?

– Valideynlərim mənə həmişə dəstək olublar. Əslinə qalsa, onlar mənə məsləhət edirdilər ki, mən “Neftkimya mühəndisliyi” fakültəsini seçim. Deyirdilər ki, orada oxumaq və sonradan iş tapmaq çətin olmayacaq. Amma mən uşaqlıqdan ixtiraçı olmağı arzu edirdim. İntelektual maşınlar və robotlar yaratmaq istəyirdim. Məhz buna görə də mən öz istəyimin arxasınca gedərək, “Proseslərin avtomatlaşdırılması mühəndisliyi” ixtisasına daxil oldum.

– Ən böyük arzunuz nədir?

– Mənim ən böyük arzum – robotiks sahəsində mütəxəssis və professional proqramist olmaq idi. BANM-ni bitirdikdən sonra təhsilimi ABŞ universitetlərinin birində davam etdirmək istəyirəm. İstəyirəm ki, orada yaxşı təcrubə toplayıb və çalışmaq üçün öz ölkəmə qayıdım. Çünki, vətənim və ailəm mənim üçün həmişə öndədir. Bir dənə də arzum var – insanın hiss və emosiyalarına malik olan android yaratmaq.

– Özünüzün gələcək ixtisasınız barədə nə deyə bilərsiniz?

– Hər şeyin avtomatlaşmış olduğu bir zamanda bu ixtisassız keçinmək mümkün deyil. Belə ixtisaslı mütəxəsisslərə hər yerdə və hər sahədə tələbat var. Özlüyündə ixtisas çox maraqlıdır. Mənim ixtisasım Azərbaycanda hələ çox gənc olan robotiks ilə sıx bağlıdır. Hələlik gələcəyin ixtisası olduğu deyilsə də, mən inanıram ki, o, gələcək çox yaxındadır. Hesab edirəm ki, yaxın 5-7 il ərzində robotiksə elə tələbat olacaq ki, necə ki, hazırda elektrik mühəndis və proqramçılara var.

– Hobbiniz nədir ?

– Vaxt olanda kinoya baxmağı sevirəm. Macəra və komediya janrında çəkilmiş filimləri seyr etməyi sevirəm. Bir də yumoristik hekayələr oxumağı çox xoşlayıram.

– Bəs, başqa nə ilə maraqlanırsınız?

– Hazırda olduqca çox çalışıram və demək olar ki, boş vaxtım qalmır. Amma imkan daxilində çalışıram ki, dünyada baş verənlərlə – mədəniyyət və elm sahələrindəki yeniliklərdən xəbərim olsun.

– Hansı ədəbi janr sizi daha çox maraqlandırır?

– Maraqlı süjetlərlə zəngin olan kitablar xoşuma gəlir. Ən xoşuma gələn əsərlərdən biri Mark Tvenin “Tom Soyer və Qekliberri Finnin macəraları ” kitabıdır ki, onu indiyədək düz 3 dəfə oxumuşam.

Trend

Tanınmış şair-publisist, Dünya Gənc Türk Yazarları Birliyi Məsləhət Şurasının başqanı, Milli QHT Forumu İdarə Heyətinin üzvü Əkbər Qoşalıdır.

-Əkbər bəy, formalaşma və inkişafında böyük rolunuz olan Dünya Gənc Türk Yazarları Birliyinin ötənilki fəaliyyətini qısaca, necə dəyərləndirərsiz?

-İl şərti bölgüdür, il ilə, gün də günə sığmır bəzən… Bəzən, üzərimizdə olan vəzifələr və özümüzə müəyyən etdiyimiz məsuliyyət, mahiyyət etibarilə ili-günü aşır… 2016-cı təqvim ilindən danışarkən, göz önünə ilk növbədə işıq üzü görən üç kitabımız gəlir. Bu kitablardan birincisi,  “Yeni tatar şeiri antologiyası”dır. Burada  23 istedadlı gənc tatar şairinin şeirlərini azərbaycanlı oxuculara təqdim etmişik. Həmin şeirləri məhz yeni nəsil yazarlarımız bizim dilə çevirib, daha sonra onları   kitab halında çap etmişik. Kitab həm Azərbaycan, həm də Tatarıstanda böyük rezonans doğurdu. Tatarıstanın və bizim az qala, bütün önəmli xəbər portallarında bu barədə informasiya yayımlandı. Antologiya həmçinin, oradakı mədəni qurumlara, Yazıçılar Birliyinə, mədəniyyətlə ilgili təşkilat və idarələrə də  çatdırıldı.

İkinci kitablı layihəmiz isə təkcə Tatarıstan deyil, bütün türk ölkə və topluluqlarına mənsub olan gənclərin şeirlərindən ibarət antologiyadır. Azərbaycan Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə yardımı ilə nəfis tərtibatda çap edilib.

Üçüncü işimiz isə isə, deyərdim, bəlkə, bunların ikisindən də daha vacib olan “Qəlbdəki və qələmdəki Qarabağ” adlı kitablı layihəmiz oldu. Bunun əsas özəlliyi, soy qardaşlarımızın Qarabağ adı ilə kodlaşan və uzun sürən üzüntümüzə öz ölkələrində hansı müstəvidən, hansı bucaqdan baxmalarına güzgü tutmaqlarını görmək baxımından dəyərləndirilə bilər. Bu üzüntünü bir turist, sıradan insan da  deyə bilər, amma qələm adamlarının – yazarların acımızı dilə gətirməsi bir ayrı anlam daşımaqdadır. Çünki onlar ictimai fikri qidalandıran insanlardı, yazdıqları hər zaman qalır. Həmin adamların oxucuları gələcəkdə də – zaman-zaman onların irsinə müraciət etdikdə, orada “Qarabağ”, “Xocalı”, “Azərbaycan” sözləri keçəcək ki, bu da bizim mənəvi qazancımız, təsəllimizdir…

Adlarını çəkdiyimiz üç kitab müəyyən layihələr çərçivəsində işıq üzü görüb. Hər üç kitab Azərbaycanın sayğılı aydınlarının iştirak və tövsiyəsi ilə ərsəyə gəlib. Bu da Birliyimiz üçün çox qiymətlidir. – Demək ki, bizim layihələrə yalnız Birlik üzvlər deyil, dəyərli aydınlar da diqqət göstərir, öz töhfələrini verir. – bu məqamda, millət vəkili dr. Cavanşir Feyziyevin adını çəkmək istərdim. – Türk dünyası ünvanlı hər üç antologiyamızın “Önsöz” müəllifi Cavanşir müəllimdir. “Türk dövlətləri birliyi” kimi sanballı kitabın müəllifi olan, tanınmış millət vəkilinin ard-arda üç kitabımıza “Önsöz” yazması diqqətəlayiq hadisədir.

– DGYTB kitablardan başqa, nə kimi işlər görür? Həmin işlərin faydalılıq əmsalını necə qiymətləndirərdiz?

-Bu layihələrdən başqa ötən il bir çox xarici ölkələrə səfər etmiş, müxtəlif konfrans, festival və simpoziumların iştirakçısı, təşkilatçısı olmuşuq. O cümlədən, ötən il Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı olmuş Şəkidə maraqlı görüş, konfranslarımız olub. Müxtəlif türk topluluqlarından maraqlı qonaqlarımız ölkəmizə təşrif buyurub. Özümüz də  DGYTB olaraq, bəlli ortaq problemləri  müzakirəyə çıxarmışıq. Əlbəttə, müəyyən təkliflər almışıq və bu gün onları dəyərləndirməkdə davam edirik. Onlardan biri də artıq ötən ildən üzərində işləməyə başladığımız “Arxagelsk antologiyası”dır. İnşallah, bu ilin martında antologiyanı yekunlaşdırmağa çalışırıq. Bələ də, bu sizə qəribə gələ bilər: Arxangelsk hara, Bakı hara, DGYTB hara? –  Ədəbiyyatın üfüqü genişdir, söz sənəti çərçivə tanımır. Ümumiyyətlə, biz Azərbaycan yazarı olaraq, öz üfüqi genişliyimizi ədəbiyyatın bütün janr və ünvanlarında tətbiq etmək istəyirik. Ona görə də “Quzey Rusiya şeiri antologiyası” deyə biləcəyimiz bir antologiyanı Azərbaycan oxucularına tanıtmaqla soyuq ellərdə yaşayan insanların isti ürəklərini göstərmək istəyirik. İnşallah, bu kitab işıq üzü görəndən sonra şahidi olacaqsınız ki, uzaq Arxangelskdə bizə nə qədər doğma, yaxın olan insanlar var və onların şeirlərində də bu doğmalıq ifadə olunur. Həmin şeirlərdə, ilk növbədə, sənətin özü və insanlıq  var…

-Bugünlərdə mətbuatda yayımlanmış bir müsahibənizdə Azərbaycan oxucusu üçün maraqlı ola biləcək xarici müəllifə məxsus kitabın adını çəkmişdiniz: “Ey insanlar, hamınız türksünüz!” – Həqiqətənmi, bu müraciət doğrudur?

– Amerikada yaşayan Meksika əsilli Gene Matlokun “Ey insanlar, hamınız türksünüz” əsəri 2015-ci ildə dilimizə çevrilərək, Bakıda nəşr edilib. Fürsətdən istifadə edib, əsəri dilimizə çevirən və onu nəşr edən dos.dr. Şəmil Sadıqa təşəkkürümü bildirirəm. Gene Matlokun “Ey insanlar, hamınız türksünüz!” əsərində türklərin, meksikalıların, hind xalqlarının ortaq mədəniyyəti, dili və dini olduğu tutarlı faktlarla sübuta yetirilib; bu üç xalqın (soyun) qədim dilindəki sözlərin qaynağından yola çıxaraq, Tanrının yerə göndərdiyi ən saf millətin türklər olduğunu, onlara verilən ilahi güc və işıq vasitəsilə dünyanın saflaşdırıldığını ilginc şəkildə təqdim edib.

Gəlin etiraf edək ki, bizdən olmayanların – bizimlə eyni dili, dini, düşüncəni paylaşmayanların dedikləri bir başqa məzmun daşıyır, bizdən olanların dedikləri isə tamam fərqli mahiyyət daşıyır. Bizdən olmayanların söylədikləri, dünyada qəbul görməsi baxımından, bəlkə, dərin məzmuna malikdir… Bir var, özün ingilis, fransız və qeyri millətin nümayəndələrinə öz həqiqətini deyəsən, bir də var, bunu hansısa meksikalı həyata keçirə… Bu elə bir böyüklük, gözəllikdir ki, həmin müəllifin qarşısında söz demək üçün, elə onun yazdığı əsər siqlətində nəsə yazmaq lazımdır. Ancaq necə deyərlər, bizim kainatda Günəşdən başqa Günəş yoxdur, kainatın bir Günəşi olar. – Həqiqət də birdir, o enində-sonunda hamının qəbul etməyə borclu qaldığı bir hadisədir. Mən bu səbəbdən meksikalı müəllifin əsərini qeyri-adi hadisə hesab edirəm. Müəllif burada bədii təxəyyülün yox, faktların diliylə danışıb, əsaslandırmalar aparıb. Elə əsaslandırmalar aparıb ki, artıq qarşındakı insanın – oxucunun bu fikirlərə inanmaqdan başqa “çıxış yolu” qalmır… Yenə deyirəm, həqiqət həqiqətdir və həqiqətin Günəşi bir gün mütləq bəşəriyyəti aydınladacaqdır!

-Bəs, sizcə, bu gün ən çox diqqət göstərilməli türkoloji problemlər hansıdır?

– Problemlər çözülmək üçün mövcuddur. Onun başqa bir tərifi isə “problem – həlli vacib məsələdir” şəklindədir. Əlbəttə, türkologiya elmi yeni üfüqlər qazanmalıdır. Türk Xanədanının İslam dinini qəbul etməsində Çin faktoru, Osmanlı sarayında, osmanlıcada farscanın gərək olduğundan daha yüksək mövqe qazanmasının qeyri-obyektiv səbəbləri; ərəb və fars dillərinə keçmiş türk sözləri (başqa sözlə, ərəbləşdikdən, farslaşdıqdan sonra yad söz kimi yenidən dilimizə qayıdan doğma sözlərimiz), Çin və Vatikan qaynaqlarında türkcə yazılı abidələrimiz, Çindəki türk piramidaları, İslamın Qafqaza gəlişindən sonra yeni dini qəbul etməmiş türk mənşəli əhalinin aqibəti və s. yeni yanaşmalarla tədqiq edilməlidir.
Bütün bu mövzular nə dərəcədə işlənib? – Əlbəttə, hansısa alimimizin qısa yazısında, məqaləsində bu mövzuya toxunulduğunu deyə bilərik… amma mən daha məzmunlu, iri həcmli tədqiqat əsərinə ehtiyacdan danışıram…

-Osmanlıda farscanın önə çıxmasını nə üçün bir problem kimi qabardırsınız?

-Azərbaycan dilinin tərkibində fars sözlərinin gərək olduğundan artıqlığının izahını haradasa tapmaq olar… – Çünki farslarla uzun müddət iç-içə yaşamışıq. Bu da dilimizə, gələnəyimizə, düşüncəmizə  təsirsiz ötüşməyib. Osmanlıda, hələ-hələ İstanbulda, Balkanlarda isə belə bir ortaqlıq və “zərurət” olmayıb…

-Aydındır… Amma Azərbaycan dili də həddindən artıq ərəb-fars sözləri ilə mühasirə olunub…

-Bizdə ərəb-fars sözlərinin işlənmə intensivliyi milli düşüncəli gənclərimizi xəyal qırıqlığına uğradır. Düşünürlər ki, “dilimizin imkanları bu qədərmi məhdud olub ki başqa dillərdən bunca çox söz almışıq?”. Elə vaxt olub, lüğət fondumuzun az qala, 60-70 faizi ərəb-fars mənşəli sözlərdən ibarət olub. Doğrudur, dəqiq göstərici deyil və bəzilərində şişirdilmiş rəqəm təsiri bağışlayar. Deyək ki, lap 50 faizdir. Bunun özü də həyəcan siqnalına əsas verir! Qeyd etməliyik ki, bütün bunların qeyri-obyektiv, siyasi-ideoloji səbəbləri olub. Bizim iradəmizdən qıraq hadisə olub bu…

Xalqın dövlət müstəqilliyi olmayanda, yaxud milli dövləti olmayanda dil müstəqilliyi də zədələnir və XXI yüzildə biz belə üzüntülərdən danışmaq, yüzillərin üzüntülərini aradan qaldırmaq zorunda qalırıq…

-Ötən gün  Od çərşənbəsini qeyd etdik. Bayram ərəfəsində çərşənbələrin türk tarixinə, türklərə heç bir aiddiyyatının olmaması barədə fikirlər səslənir. Bununla nə dərəcədə razısınız?

-Hörmətli alimimiz Güllü Yoloğlu “çərşənbələrin türklərə aidiyyatı yoxdur” tezisini yenidən gündəmə gətirib. Əlbəttə, Gülü xanım sıradan alim deyil, onun türkoloq kimi çalışmalarını təqdir edirik. Bununla belə, başqa dəyər verdiyimiz alimlərin buna qarşı fikirləri də mətbuatda yenidən güncəllik qazanıb. Biz fevralın son iki həftəsində ardıcıl olaraq, “Su çərşənbəsi” və “Od çərşənbəsi”ni qeyd etdik. Yaz girənə qədər sonuncu iki çərşənbə də qeyd olunacaq. Baxın, biz zaman-zaman həm Zərdüştlük – atəşpərəstlik görmüş, həm musəviliklə tanışmış, ardınca, xristi­anlıqdan keçmiş, nəhayət İslam dinini qəbul etmiş, fars, ərəb və rusla iç-içə yaşamış bir xalqıq. Hər fərqli xalqla, gələnəklərlə tanışlıq xalqın yaddaşında iz açıb, yol alıb… Ana bünövrə yerində olsa da, yad təsirlər xalqın şüuruna təsirsiz ötüşməyib. İstər-istəməz fərqli mədəniyyətlər, xalqlar bir-biriylə ünsiyyətdə, qarşılıqlı fikir mübadiləsinə olur. Uzun sözün qısası, şəxsim adına deyim, burda pis bir əlamət görmürəm. Mən də, ev-eşiyimizlə birgə ta uşaqlıqdan çərşənbələri qeyd etmişik. Yaxşı olan nə varsa, o bütün xalqlara aiddir. Hələ elmdə bir şey olmayıb ki, o yalnız bir xalqa qalsın. Hətta, Çinlilər ipəyin sirlərini 2 min ildən artıq gizlətsələr də, sonra o da başqa xalqlara bəlli oldu… İbn Sinanın kəşfləri, Əl Fərabinin fikirləri, Nyutonun qanunları yaşadıqları ölkələr üçün deyil, bütün dünya üçündür. Eləcə də Yeni Gün – Novruz və onun rəmzləri ilə bağlı bütün fərqli fikirlərə baxmayaraq, bir nöqtədə ortaq ola bilərik: əgər xalq bunu könüllü edirsə, xalq buna könlündə yer verirsə, demək, bunun bir “niyə”si var. Çünki xalq ona qarşı olanı bir il, iki il… yaşadar, qeyd edər, amma sonrakı dövrlərdə o tarixin süzgəcindən keçməz. Burada ya İlahi qaynaq, ruh bağı – mistik güc, ya da xalqın öz içindən gələn səs olmalıdır. Bəzən, xalq bayramı, bəzən isə bayram xalqı yaşadır. Mən bunu da qeyd etmək istərdim. Çərşənbələrə münasibətdə daxil olmaqla, fikir müxtəlifliyini təbii qəbul edirəmsə də, deyim, çərşənbələri qeyd etməklə hansısa nöqsana yol vermiş olmuruq…

– Milli bayramdan danışırıq. Amma heç “çərşənbə” sözü də bizim deyil…

-Bununla razıyam. Amma “su”, “od”,  “torpaq” və “yel” sözləri  bizimdir. Onları biz adlandırmış və yaşatmışıq. Həftənin günləri də, aylar da zamanında öz dilimizdə işlənib. 11 il bundan öncə “Altun bitik” adlı kitabımda bu məsələyə toxunmuşam. Amma dediyimiz kimi, fərqli siyasi quruluşlardan keçən, yazısı başqa qələmlərlə yazılan bir xalqa fərqli adlar da keçə bilir. Bu da bizim yaşadığımız gerçəklikdir. Zaman-zaman sular durulacaq…

-Folklor və etnoqrafiyamızın təhriflərə məruz qalması bizə nə kimi zərbələr vurdu?

-Folklorumzuda yad elementlər mövcuddur. Bunu etiraf etmək lazımdır. Folklorda variantlılıq var. – Amma bunlar bəzən, yanlışlıqla kitablarımıza daxil olub, aşıqlarımızın dilinə düşüb. Təsadüfü deyil, humanitar elmi fikirdə “Fakelor” anlayışı meydana çıxmışdır – bu folklor mətnlərinə yad elementlərin doldurul­masını, ictimai-siyasi quruluşların öz ideoloji çıxarlarını folklor mətnlərinə daxil etməsi ilə bağlı bir sahədir. Nənəmizin, babamızın danışdığı dastan, qoşma, gəraylı bir qıraqda qalıb, yazıya alınma zamanı oxucuya başqa material təqdim edilib. Bunların bir çoxu məqsədyönlü, bir çoxu isə qayəsizlikdən irəli gəlib. Bütövlükdə götürsək, folklor və etnoqrafiyamızı böyük təhlükə qarşısında görmürəm, yetər ki, fakelorla folkloru fərqləndirə bilək….

Modern.az

Tarix elmləri doktoru, AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya institutunun aparıcı elmi işçisi və tanınmış televiziya aparıcısı Güllü Yoloğludur. Etnoqraf alim uzun müddətdir ki, həm elm, həm də televiziya sahəsində Azərbaycanın folklor və etnoqrafik dəyərlərini təbliğ edir, bizə səhv olaraq sırınan bəzi adətlərdən danışır. Elə bu gün də ondan danışdıq:

– Güllü xanım, bu gün Azərbaycan etnoqrafiyası istiqamətində aparılan araşdırmaları necə dəyərləndirərdiniz?

-Azərbaycan xalqının etnik tərkibinin öyrənilməsinin, etnoqrafik materialların sistemli şəkildə toplanmasının başlanğıcı əsasən, XIX əsrə aiddir. Uzun illər V.N.Qriqoryev, O.S.Yevetski, P.P.Zubov, A.Q.Yanovtsev, İ.L.Serebryakov, A.A.Bakıxanov, M.M.Səfiyev, P.F.Riss, D.İ.Zubarev, A.D.Yeritsov, P.S.Varav, M.Q.Əfəndiyev, A.Qiyasbəyov, V.V.Bartold, N.Y.Marr, İ.İ.Meşaninov, Ə.Ələkbərov, Q.T.Qaraqaşlı, M.V.Quliyeva, R.Babayeva, T.Ə.Bünyadov, Ş.Quliyev, Q.Qeybullayev, Ə.İzmaylova, H.Həvilov, A.Abbasov, K.Əliyev, Ə.Dadaşov, E.Kərimov, N.Quliyeva, B.Abdulla, A.Paşayev, Q.Cavadov, Q.Rəcəbov, X.Xəlilov, bəndəniz və başqaları Azərbaycan əhalisinin təsərrüfat məişəti, maddi və mənəvi mədəniyyəti, ailə-nikah münasibətlərinin inkişafı, etnik tərkibi və s. bağlı tədqiqatlar aparmış və bu tədqiqatlar bu gün də aparılır. Bu sahədə AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun rolu da danılmazdır. Burada maraqlı məsələlərdən biri də odur ki, tək etnoqraflar deyil, eləcə də folklorşünas alimlər Azərbaycan xalqının etnoqrafik materiallarının öyrənilməsinə az-çox öz töhfələrini veriblər. Çünki etnoqrafiya və folklor bir-biri ilə sıx bağlıdır. Xüsusilə, mərasim və ayinlərdə onları bir-birindən ayırmaq düzgün deyil. Məhz buna görə də folklor mənəvi mədəniyyət adı ilə etnoqrafiyanın bir parçası kimi də öyrənilir… Təbii ki, ideologiyaya uyğun olaraq dəyişikliklər də az olmayıb.

– Folklor və etnoqrafiyamıza aid bəzi faktlar, mənbələr sovet dövründə təhrif olunubmu? Əgər olubunsa, bu təhriflər Azərbaycançılıq məfkurəsinə nə dərəcədə zərbə vurub?

-Artıq SSRİ dağılıb, quruluş ləğv olunub, lakin elm sahəsində bir çoxları onun
qoyduğu istər ideoloji, istər siyasi qaydaları hələ də qısqanclıqla qoruyub saxlayırlar.
Məsələn, sovet dövrü “xalqlar dostluğu” adı altında ayrı-ayrı etnik kökə, dinə mənsub xalqlar süni yolla bir-birinə calaq edilərək vahid sovet xalqı yaratmaq qarşıya məqsəd kimi qoyulsa da, xalqlara öz dilində yazıb-oxuma haqqının verilməsi bu arzunu utopik bir şey kimi arxivdə gizlətdi. Lakin bəzi tarixçilərimiz özləri də bilmədən ortaya elə “faktlar” qoydular ki, bu gün ermənilər və Azərbaycana ərazi iddiası ilə çıxış edənlər həmin müəllifləri əllərində bayraq ediblər… Və yaxud, yuxarıdan sifarişlə hansısa folklor nümunələrinə, etnoqrafik materiallara əl gəzdirilib. Həmin materiallar dərsliklərə salınıb, radio, TV vasitəsi ilə xalqın beyninə yeridilib. Biz indi bu yanlışlıqları aradan qaldıra bilmirik. Çünki bu yalanlar üzərində bütöv bir nəsil yetişib.

-Mövsüm mərasimləri ilə bağlı folklor mətnlərimizin məzmununun dəyişdirilməsi barəsində nə deyə bilərsiniz?

-Elə o dediyim ideologiyaya uyğun dəyişikliklər mövsüm mərasimlərinə də aiddir. Təbii ki, bunların hamısının pis olduğunu demək də yanlış olardı. Bilirik ki, sovet dövrü həm də ateizm siyasəti ilə yadda qalıb. Bu gün din adına qonşu və uzaq ölkələrdə baş verənlərin bir çoxunu görəndə bəzi məsələləri başa düşmək olar. Lakin insanı mənəvi yoxsulluğa sürükləyən siyasət heç də yaxşı nəticə vermədi. Çünki “sovetlər dağıldıqdan, kommunizm ideyası aradan qalxdıqdan sonra insanların mənəviyyatında bir boşluq yarandı və yad ünsürlər ölkəmizə ayaq açdı” deyəcəkdim, amma bu günkü Türkiyədəki durumu təhlil edəndən sonra fikrimdən vaz keçirəm. Çünki onlar sovetin buxovunda olmayıblar, lakin bu gün dindəki aşınmalar orada da meydan sulayır. Təriqətlər tarix boyu bir-biri ilə rəqabət aparıb. Hələ mən məzhəb məsələsini demirəm. Hər birinin öz xətti, məqsədi, iddiası olan 100-dən çox təriqətin varlığı o bir Allaha, vahid dinə yox, müxtəlif vəqflərə, şeyxlərə xidmət deməkdir… Allah birdir, ona gedən yol da bir olmalıdır… Parçalanmalar və rəqabət uçuruma aparır. Uzun əsrlər bunun şahidi olmuşuq. Təkcə səfəviyyə ilə bakuviyyənin misalında fəlakətin ölçüsünü görmək mümkündür…
Lakin bu gün folklorumuza, etnoqrafiyamızda ciddi dəyişiklər və bunun da sayəsində yanlış təhlillərə yol açan məqamlar da çoxdur.

-Novruz adətləri və çərşənbələrin sıralanmasında da xeyli yanlışlıqlar var. Mümkünsə, azacıq bu barədə də danışaq…

-Əzəldən xalqımız yalnız ilin, ayın, yəni Boz ayın Axır çərşənbəsini böyük şadyanalıqla keçirib. Digər çərşənbələrin hər birinin öz funksiyası var. Əslində 7 çərşənbə nəzərdə tutulardı. Onun üçü oğru çərşənbə adı ilə Kiçik çilləyə düşərdi. Üçü isə doğru çərşənbə adı ilə Boz aya düşərdi. Kiçik çillə çıxan kimi gələn birinci çərşənbə Yalançı çərşənbə sayılardı və onu keçirməzdilər. Bu il Yalançı çərşənbə fevralın 21-ə düşür. 21-də hələ havalar soyuqdur. Belə havada hansı ağıllı, həm də rayonlarımızda bir-birini suya basar? Çox yerdə heç qar-buz əriməyib. Keçmişdə qış daha sərt keçərdi. Övliya Çələbi yazırdı ki, Ərzurumda bir kədi (pişik) bir damın üstündən o biri dama tullananda havada donarmış… Söhbət inkişaf etmiş böyük şəhərlərdən getmir…
Artıq ikinci Xəbərçi (muştuluqçu, cıdırçı, müjdəçi və s.) çərşənbədə yazın gəlişi özünü bildirərdi. Hava isinməyə başlayardı… Bu çərşənbədə qışdan çıxan insanlar ev-eşiyi çölə tökər, qarla xalça-palazı təmizləyər, kişilər əkin yerlərinə baş çəkər, dolmuş arxları, həyət-bacanı, tövlələri, axırları, hinləri təmizləyərdilər. Artıq, köhnə, çır-çırpını da yandırar, külünü əkin yerlərinə, ağacların dibinə tökərdilər. Ona görə bəzən buna Küllü çərşənbə də deyirlər.

Üçüncü çərşənbə Ölü çərşənbəsidir. Buna Qara çərşənbə də deyirlər. Amma bu çərşənbəni İslamdakı Qara bayramla bağlamayaq. Qara bayramın vaxtı dəyişir, amma Qara çərşənbə hər il Axır çərşənbədən əvvəlki çərşənbədə qeyd edilir. Məqsəd nədir? Həmin gün sübh tezdən kişilər uzaqda, təpəlikdə yerləşən məzarlıqların yollarını təmizləyir, qadınlar xonçalarla ora gedir, qəbirləri təmizləyir, kimsəsizləri də ziyarət edir, xonçaları orda qoyub qayıdırlar. Kasıb ailələrin uşaqları o xonçalardakıları götürüb evlərinə aparır və bir həftə sonrakı Axır çərşənbə süfrələrinə qoyurlar… Ağsaqqallar, ağbirçəklər bu bir ildə dünyasını dəyişənlərin ailələrini yasdan çıxardırlar ki, onlar da Axır çərşənbəni şadyanalıqla qeyd etsinlər. Həmin gün evdə ruhların adına qazan asılır, qapı, pəncərə aralı qoyulur, şam və ya ocaq qalanırdı ki, qaranlıqda ruhlar yollarını azmadan gəlib o paydan nəsiblərini alsınlar…

Dördüncü çərşənbənin adı üstündədir: Axır çərşənbə. Hamı elliklə bu çərşənbəni keçirir, ertəsi gün su üstünə gedir, ayinlərini icra edirlər. Budur dədələrimizin, nənələrimizin çərşənbələri.
İndi mən də sizə və eyni zamanda dörd ünsür, dörd çərşənbə deyib hamısında tonqal qalayıb, şənlənənlərə sual verim: Ağır qışdan çıxmış, bütün odun, oduncağını, əlindəki taxta tabağını yandırmış, azuqəsi bitmiş, taxça-boxçası boşalmış, yaz iş-gücünə başı qarışmış xalqın o qədər odunu, yemək-içməyi, boş vaxtı haradan idi ki, dörd çərşənbənin dördündə də kef eləsin, tonqal qalasın, şəkərburalı, paxlavalı, plovlu süfrə açsın, çıqqıdı-çıqqıdı etsin? Niyə çərşənbə deyirik? Axı Çərşənbə həftənin III günüdür. Əslində isə biz çərşənbə axşamından danışırıq… Təbii ki, bunların da öz cavabı var…

-Çərşənbə sıralanmalarının yanlış təqdim edilməsində məqsəd nə idi?

-Xocalı faciəsi Boz ayın ilk çərşənbəsi – Yalançı çərşənbə günü baş verib… Qarışıq dövr idi. Bilənlər bilir, biz, yəni, xalq Bakıda Xocalı faciəsi haqqında bir həftə, on gün sonra xəbər tutduq. Çünki yuxarıdan göstərişlə camaatın başını çərşənbələrlə qatdılar. Hər çərşənbə axşamı Fuad Qasımzadə efirə çıxıb “bu gün filan çərşənbədir. Onu belə qeyd etmək lazımdır…” deyib insanların diqqətini başqa istiqamətə yönəldirdi. Hakimiyyətdə böhran yaranan kimi hind filmləri ilə camaatın başını qatan kimi… Və sifarişi yerinə yetirən də rəsmi KİV-lər idi. Elmi məsləhətçi isə əsasən folklorşünas A.Nəbiyev olardı. Yəni, o da tək deyildi… Beləcə, 1992-ci ildə onun bir il əvvəl nəşr etdirdiyi gözəl mənbə olan “Novruz bayramı” kitabına tamamilə zidd olan “İlaxır çərşənbələr” kitabçası çap olundu və özünün də yazdığı kimi “bu ilk təcrübə” bəzi həmkarları tərəfindən çox tezliklə də yayıldı… Çünki yuxarının göstərişi vardı…

-Bu gün bu problemin aradan qalxmasına nə üçün maraqlı deyilik?

– Artıq böyük bir nəsil bu yalanla böyüyüb. Üstəlik, hələ də bu cəfəngiyyatı yayanlar, onun üstündə fəlsəfi fikirlər irəli sürənlər var. Amma bu dörd ünsür, dörd çərşənbənin xalqımıza bir çox yöndən ziyanı var. Ən əsası hər kəsin evində televizor var. Amma hamının iqtisadi durumu keçmişdəki və hər zamankı kimi eyni deyil. Dolanışığından şikayət edənlər də var, günahı başqalarında görənlər də. Heç vaxt heç kəs düşünməsin ki, hamının bərabər yaşadığı cəmiyyət qurmaq mümkündür. “Sən ağa, mən ağa, inəyimizi kim sağa”… Belə bir vaxtda televiziyalarda hər çərşənbə kimlərinsə bol süfrələri, dolu zənbilləri, çal-çağırları göstərilir. İmkanı fərqli ailələrdə bu görüntülər qıcıq yaradır. Çünki hər bir valideyn övladının qarşısında özünü gücsüz, imkansız, bacarıqsız hiss edəndə, içində olan kin, nifrət, etiraz səsi, üsyan daha da artır. Bu da sosial narazılığa gətirib çıxardır. Düşünürəm ki, əvvəllər olduğu kimi, yalnız Axır çərşənbə keçirilməlidir. Belə olduqda imkansızlara əl tutmaq da asan olar.

Dörd çərşənbə, dörd ünsür məsələsi heç bir türk xalqında, elə farsların özündə də yoxdur. Əgər dünyanın heç bir yerində bu yoxdursa, qondarma məsələ bizi dünyadan, eləcə də türk dünyasından ayırmağa xidmət edir…

Boz ayın bütün çərşənbələrini yemək-içmək, çal-çağırla keçirmək istəyənlər də bütün ay boyu nə alacağını, nə bişirəcəyini, kimi çağıracağını, hansı restoranı, hansı müğənnini sifariş verəcəyini düşünməklə vaxtını keçirir… Təbii ki, çal-çağırdan pul qazananlara, bazarlara, marketlərə, savadsız, lakin özünü çox bilən kimi göstərən “jurnalistlər”ə bu sərf edir. Hətta bəzi kanallar rayonlara gedib orda səhnəciklər qurub yanlış adları xalqın adından qələmə verməyə çalışırlar. Xüsusilə də Qazaxda qurulan tamaşalar gülməlidir. Çünki orda insanlar hələ də Ölü çərşənbəsində məzarlıqlara axışır…
Seçim xalqındır. Dədə-babadan Axır çərşənbə Novruzun özündən yaxşı keçirilib. Əsas səbəb də ilin ağır və Axır çərşənbəsindən xoşluqla ayrılmaqdır…

 

moderator.az

Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri, millət vəkili Əflatun Amaşovun müsahibəsi

– Əflatun müəllim, 2016-cı il Mətbuat Şurasının fəaliyyətində hansı cəhətlər yadda qaldı?

– Mətbuat Şurası hər zaman ənənəvi fəaliyyət istiqamətlərinə sadiqdir. Qurumun işində başlıca yeri şikayətlərin araşdırılması tutur. 2016-cı il də bu baxımdan fərqlənmir. Əlbəttə, müxtəlif istiqamətləri əhatə edən fəaliyyətimiz də olub.

Ümumən ötən il Şurada 686 müraciət qeydə alınıb. Onlardan 322-si bilavasitə kütləvi informasiya vasitələrində gedən materiallardan şikayətdir. Ayırı-ayrı vətəndaşlardan 118, dövlət idarə, müəssisə və təşkilatlarından 91, özəl müəssisələrdən 78, özünüidarəetmə orqanlarından 16, ictimai qurumlardan 19 şikayət daxil olub.

Katiblik 322 şikayətlə əlaqədar tərəfləri Şuraya dəvət edib. Bu mərhələdə 184 məsələ Katiblikdə həllini tapıb, tərəflər arasında anlaşma əldə olunub. Digər 138 halda şikayətçi və cavabdeh tərəf arasında razılığa gəlinmədiyindən onlarla bağlı toplanmış materiallar baxılmaq üçün Şuranın müvafiq komissiyalarına təqdim edilib.

2016-cı ildə Şuraya daxil olan şikayətlərin 138-i komissiyalarda baxılıb. Bunlardan 90-ı Şikayətlər üzrə Komissiyada, 48-i “Reket jurnalistika”ya qarşı mübarizə Komissiyasında araşdırılıb.

Şikayətlər üzrə Komissiyada baxılan 90 məsələdən 42-i komissiya səviyyəsində həllini tapıb. Digər 48 məsələ barədə çıxarılan rəylər qərar qəbulu üçün Şuranın İdarə Heyətinə təqdim edilib.

“Reket jurnalistika”ya qarşı mübarizə Komissiyası tərəfindən araşdırılan 48 şikayətdən 18-i barədə təqdimat verilərək yekun qərarın qəbulu üçün Şuranın İdarə Heyətinə təqdim edilib.

Şuranın İdarə Heyəti 2016-cı ildə ümumilikdə 44 qərar çıxarıb. Bu zaman Şikayətlər üzrə Komissiyanın 48 rəyindən 40-ı (8 rəy təkrar baxılmaq üçün Katibliyə qayratılıb), “Reket jurnalistika”ya qarşı mübarizə Komissiyasının isə 18 təqdimatından 8-i əsas götürülüb.

– Ən çox şikayətlər hansı tip media orqanlarının fəaliyyətindəndir?

– Mətbuat Şurası 2003-cü ildən fəaliyyətdədir və ötən müddətdə şikayətlərin çoxluğu baxımından qəzetlər üstünlük təşkil edirdi. 2015-ci ilin statistikasına diqqət yetirsək, ümumi şikayətlərin 48,3 faizi qəzetlərdən idi. Həmin vaxt internet media orqanlarından şikayətlər 38,8 faizə çatırdı. 2016-cı il üçün diqqətçəkən tendensiya ikincilərin 51,9 faizlə birinciliyi əldə etməsidir. Üstəlik, informasiya agentliklərindən şikayətlər də 14,8 faiz təşkil edib. Rəqəmləri toplasaq, internet üzərindən yayımlanan kütləvi informasiya vasitələrindən şikayətlər ümumi şikayətlərin 66,7 faizini təşkil etmiş olacaq. Qəzetlərin bu baxımdan olan göstəricisi isə 29,3 faizdir.

Yəqin fərqi hiss etdiniz. Bu fərq böyük dəyişiklikdən xəbər verir. İnternet medianın cəmiyyət həyatındakı təsiri artır.

Biz şikayətlərdən söz açırıqsa, təbii ki, internet medianın vurduğu ziyan da çoxalır. Nəzərə almaq lazımdır ki, ənənəvi media öz yerini onlayn mediaya verir. Ancaq başqa bir reallığı da ciddi şəkildə düşünməliyik. Bu, nədən ibarətdir? Əgər qəzetlərin peşə prinsiplərini pozmalarının qarşısının alınmasında müəyyən tənzimlənmə işləri aparılmışdısa, internet medianın sürətlə artan sayı qarşısında adekvat reaksiya xeyli çətindir. Digər tərəfdən, qəzetlər hüquqi münasibətlər sistemində çıxış edirlərsə, internet üzərindən yayımlanan KİV-lər üçün belə bir vəziyyət, demək olar, yoxdur. Bu isə onların məsuliyyət hissini aşağı salır.

– İnternet media orqanlarının fəaliyyətində məsuliyyətsizlik məsələsini qabartdınız. Bu barədə bir qədər ətraflı məlumat verməyinizi istərdik.

– Bir qədər öncə də vurğuladım ki, Mətbuat Şurası 2016-cı ildə 44 qərar çıxarıb. Təsəvvür edin, bu qərarlardan 30-u bilavasitə internet üzərindən yayımlanan KİV-lərlə bağlıdır. Özü də elə qərarlar var ki, orada cavabdeh kimi 2 və daha çox internet KİV göstərilib. Vəziyyəti acınacaqlı edən də budur. Onlar arasında “korporativ həmrəylik” var. Məsələn, hansısa qurum haqqında məlumat, baxırsan ki, 2-3, bəzən də 4 xəbər saytında yayımlanır. Materialın xarakterindən onun təmənna məqsədilə qələmə alındığı aşkar görünür. Toplanmış materialların nəzərdən keçirilməsi də məsələnin mahiyyətini təsdiqləyir.

Digər bir məqamdan da söz açmaq istərdim. 2016-cı ildə Azərbaycan Mətbuat Şurasına edilən şikayətlərin motivini təşkil edən materiallarda “Azərbaycan Jurnalistlərinin Peşə Davranışı Qaydaları”nın pozulma faizinə nəzər salsaq, görərik ki, qaydaların “Şərəf və ləyaqətin qorunması, şəxsi həyatın toxunulmazlığı” prinsipinin 3.2 bəndinin “jurnalist görüşdüyü, haqqında yazdığı hər bir şəxsin şərəf və ləyaqətinə, şəxsi həyatının toxunulmazlığı prinsipinə hörmətlə yanaşmalıdır” bəndi daha çox pozulub. Bu baxımdan 28,9 faizin mütləq əksəriyyəti internet media orqanlarının payına düşür. Düşünürəm ki, bu, çox ciddi siqnaldır. AJPDQ-nın “Jurnalist hazırladığı yazıda tənqid obyektinin mövqeyini öyrənib bildirməlidir. Bu, mümkün olmadıqda, tənqid obyekti tələb edərsə, öz fikirlərini çatdırmağa çox qısa vaxtda ona şərait yaradılmalıdır. Plüralizm prinsipinə əməl edilməlidir” tələbi üzrə pozuntu faktları 24,8 faiz təşkil edir. Bu statistikada da böyük pay sahibi xəbər saytlarıdır.

– Yəqin “qara siyahı”ya daxil edilənlər içərisində də internet xəbər portallarının sayları artmaqdadır…

– 2016-cı ildə Şurasın “qara siyahı”sına ümumilikdə 10 KİV-in adı daxil edilib. Bunlardan 3-ü saytdır. Adı əvvəlki illərdə “qara siyahı”ya daxil edilmiş 2 qəzetin onlayn versiyası kimi fəaliyyət göstərən 2 xəbər saytı da qeyd edilməlidir. Onu da deyim ki, Şuranın 44 qərarından 10-u cavabdeh KİV-in adının “qara siyahı”ya salınmasını nəzərdə tutur.

– Digər qərarlarda nə kimi cəza tədbirləri nəzərdə tutulur?

– Cavabdeh KİV-in adının “qara siyahı”ya daxil edilməsi Mətbuat Şurasının ən son cəza tədbiridir. Daha doğrusu, ən son ictimai qınaq vasitəsidir. Ümumən Şuranın təsir mexanizmi ictimai qınağa əsaslanır. Ayrı-ayrı qərarlarda qarşı tərəfdən üzrxahlıq, təkzib verilməsi, qarşı tərəfin mövqeyinə aydınlıq gətirilməsi, bəzən bütün bunların hamısı nəzərdə tutulur. 44 qərarın 10-u cavabdeh KİV-in adının “qara siyahı”ya daxil edilməsini nəzərdə tutursa, 14 qərar cavabdehlə bağlı üzrxahlıq, 12 qərar üzrxahlıq və təkzib, 8 qərar qarşı tərəfin mövqeyinə aydınlıq gətirilməsi məsuliyyətini müəyyənləşdirir.

– Qeyd etdiyiniz ki, şikayətlərin araşdırılması Mətbuat Şurasının ənənəvi fəaliyyət istiqamətidir. 2016-cı ildə Şura başqa nə kimi tədbirlər gerçəkləşdirdi? Bununla bağlı hansısa cəhəti xüsusi qabartmaq istərdinizmi?

– Düşünmürəm ki, konkret nəyisə xüsusi fərqləndirmək mümkündür. Hər bir fəaliyyət bizim üçün önəmlidir. 2016-cı ildə Şura dövlət sənədlərindən irəli gələn vəzifələrin icrası ilə əlaqədar 7 tədbir keçirib. Jurnalistika və ictimai fikir tariximizlə bağlı kitab və vəsaitlərin təqdimatı, jurnalistikamızın inkişafında xidmətləri olan şəxslərin yubileyləri ilə bağlı 6, həmçinin 10 tematik toplantı təşkil olunub. Şuranın Ahıl Jurnalistlər Məclisinin xətti ilə 8 ahıl jurnalist evində ziyarət olunub, MŞ İdarə Heyətinin üzvlərinin 6 xarici səfəri gerçəkləşib. Xeyli xarici qonaq qəbul olunub. İl ərzində Mətbuat Şurası media məkanımızdakı müxtəlif tendensiyalarla bağlı dəfələrlə bəyanatlar yayıb.

Azərbaycan Mətbuat Şurası sentyabrın 26-da keçirilmiş ümumxalq səsverməsində – Referendumda jurnalistlərin prosesi işıqlandırmalarının monitorinqini aparıb. Bu məqsədlə Şuranın İdarə Heyətinin üzvləri istər paytaxtda, istərsə də ölkəmizin müxtəlif bölgələrindəki seçki məntəqələrində peşə vəzifəsini yerinə yetirən jurnalistlərə yaradılmış şəraitlə tanış olublar.

2016-cı ildə Mətbuat Şurası Avropa Şurasının Azərbaycan Nümayəndəliyi ilə birgə “İfadə azadlığı və media azadlığı” layihəsini icra edib. Layihə çərçivəsində jurnalist peşəkarlığının müxtəlif istiqamətlərinə, diffamasiya məsələlərinə diqqət yetirilib. Azərbaycan jurnalistlərinin bir qrupunun Strasburqa səfəri gerçəkləşdirildi. Onlar Avropa Şurasının institutlarında təlimlər keçmək imkanı əldə etdilər, öz bilik və bacarıqlarını təkmilləşdirdilər. Layihə çərçivəsində eyni zamanda ölkəmizin müxtəlif bölgələrində fəaliyyət göstərən jurnalistlər üçün təlimlər təşkil edilib.

Xüsusən ötən il MŞ üçün vacib olan hadisələrdən birinin üzərində dayanmaq istərdim. Məlum olduğu kimi, 2016-cı ilin noyabr ayının əvvəllərində Tehranda Mətbuat Şurası ilə İranın Mədəniyyət və İslam İrşadı Nazirliyinin Mətbuat və İnformasiya Departamenti arasında anlaşma memorandumu imzalanıb. 10 maddədən ibarət olan memorandum media orqanlarımızı qarşılıqlı əməkdaşlıq qurmağa və onu möhkəmləndirməyə, xəbərlər, şəkillər, hesabatlar və s. daxil olmaqla öz məhsullarının qarşılıqlı mübadiləsini həyata keçirməyə təşviq edir. Sənəddə informasiya nümayəndəliklərinin fəaliyyətə başlamasına və idarə edilməsinə dəstək göstərilməsi, bunun üçün ən yüksək səviyyəli hüquqi və texniki əməkdaşlıq məsələlərininin reallaşdırılması, kütləvi informasiya vasitələrinin proqramlar, xəbərlər, müsahibələr kimi birgə media layihələrinin gerçəkləşməsi üçün nəzərdə tutulan tədbir və təşəbbüslərinə kömək edilməsi, qarşılıqlı jurnalist səfərlərinin təşkili və digər məsələlər əksini tapıb.

Azərbaycan Mətbuat Şurası 2016-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Vergilər Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondu, Saatlı və Tərtər Rayon İcra hakimiyyətləri ilə birgə jurnalistlər üçün yaradıcılıq müsabiqələri təşkil edib. Müsabiqələrdə ümumilikdə 50-dək jurnalist mükafatlandırılıb.

Trend

Azərbaycanın Pakstanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Əli Əlizadənin müsahibəsi

– İki ölkə arasında siyasi münasibətlərin cari vəziyyətini necə dəyərləndirirsiniz? Bu il Azərbaycanın Pakistana münasibətdə əsas prioritetləri hansılar olacaq?

– Əlaqələrimiz çox yüksək səviyyədədir. Azərbaycanla Pakistan arasında ortaq bağlılıqlar mövcuddur, dini, mənəvi dəyərlərimiz, bir çox oxşarlıqlarımız var. Pakistan Azərbaycan üçün qardaş və müttəfiq ölkədir. Hər iki ölkə rəhbərləri əlaqələrə xüsusi diqqət göstərir. Ölkə prezidentləri tərəfindən iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq haqqında bəyannamə imzalanıb və əlaqələrimiz bu istiqamətdə də davam edir. Əsas prioritetlər dostluq və qardaşlıq əlaqələrimizin daha da dərinləşdirilməsi, imzalanmış bəyannamədə əksini tapmış və qeyd olunmuş məsələlərin icrasını təmin etməkdir ki, bu məsələlər də bütün sahələrin, siyasi, iqtisadi, mədəni, müdafiə və təhlükəsizlik, ticarət, enerji, turizm və digər bir çox sahələrin daha da inkişafını özündə ehtiva edir.

– Bundan əvvəl Pakistanın Baş naziri Nəvaz Şərif bəyan etmişdi ki, Pakistan Azərbaycanla müxtəlif sahələrdə münasibətləri möhkəmləndirmək, əlaqələrin səviyyəsini dostluq münasibətlərindən güclü iqtisadi tərəfdaşlığadək artırmaq niyyətindədir. Hansı sahələr iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı üçün səmərəli ola bilər?

– Bəli, Azərbaycanla Pakistan arasında iqtisadi əlaqələrin daha da inkişafı hər iki ölkənin rəhbərlərinin diqqətindədir. Ötən ilin oktyabr ayında Pakistan Baş nazirinin səfərinin ardınca Pakistanın ticarət naziri bir qrup iş adamları ilə birgə Azərbaycana səfər etdi. Bu ay Azərbaycandan bir sıra iş adamlarının cəlb olunması ilə ixrac yönümlü biznes heyətin Pakistana səfərinin təşkili nəzərdə tutulub. İqtisadi sahədə müəyyən digər səfər və tədbirlərin keçirilməsi planlaşdırılır. İqtisadi əlaqələrin daha da inkişafı üçün maraq kəsb edən sahələr çoxdur və yeni sahələr üzərində də araşdırmalar aparılır. Müdafiə sənayesi, kənd təsərrüfatı məhsulları, tekstil, dərman ləvazimatları və tibb avadanlıqları, meyvə-tərəvəz məhsulları, konservləşdirilmiş məhsulların ticarəti sahəsində, enerji və turizm sahəsində, nəqliyyat dəhlizlərinin imkanlarından istifadə edilməsi və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi, eləcə də digər sahələrdə əməkdaşlığın daha da inkişafına nail olmaq olar və bu istiqamətdə işlər gedir.

– Pakistanla Azərbaycan arasında gömrük və viza rüsumlarının sadələşdirilməsi üçün hansı addımlar atılır?

– Ümumiyyətlə, bilirsiniz ki, Azərbaycan Prezidentinin müvafiq fərman və sərancamlarına əsasən gömrük, eləcə də viza prosedurlarının sadələşdirilməsi üçün bir çox islahatlar həyata keçirilib və prosedurlar minimuma endirilib.

Gömrük sistemində həyata keçirilən son islahatlar nəticəsində “bir pəncərə” prinsipi daha da təkmilləşdirilib, ötən ildən malların və nəqliyyat vasitələrinin gömrük sərhədindən keçirilməsi üçün “Yaşıl dəhliz” və digər buraxılış sistemlərindən istifadə qaydalarının artıq tətbiqinə başlanılıb. Bu sistemlərin həyata keçirilməsi gömrük nəzarətinin və baxışının vaxtını, eləcə də məsrəflərini xeyli azaldıb. Fiziki şəxslər üçün sadələşdirilmiş bəyannamə elektron xidməti istifadəyə verilib. Bilirsiniz ki, bu gün Azərbaycan gömrüyündə ən yüksək texnologiyalar tətbiq olunur və bütün bu qaydalar, texnologiyalar, xidmət və sadələşdirmələr, sözsüz ki, iş adamlarının fəaliyyətinin stimullaşdırılması, vətəndaşların rahatlığı üçün edilib və pakistanlılar da bu şəraitdən faydalanırlar. Hər iki ölkənin gömrük orqanlarının əməkdaşları qarşılıqlı olaraq müxtəlif kurslarda iştirak edir, yeniliklər haqqında məlumat alırlar.

Viza rejimi də artıq kifayət qədər sadələşdirilib. Azərbaycana gələn əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə elektron viza verilməsi üçün “ASAN Viza” sistemi yaradılıb və bu sistem yanvarın 10-dan tam fəaliyyətə başlayıb. Artıq Pakistan vətəndaşları da elektron viza alınması üçün birbaşa “ASAN Viza” sistemi vasitəsilə müraciət edib Azərbaycana viza alırlar.

– Pakistan Azərbaycana azad ticarət haqqında saziş imzalamağı təklif etmişdi. Bu məsələ hazırda hansı mərhələdədir?

– Bilirsiniz ki, azad ticarət sazişinin hazırlanması və razılaşdırılması uzun zaman tələb edən prosesdir və hər iki tərəfin iqtisadi, ticari maraqlarına uyğun gəlməlidir, prioritetlər nəzərə alınmalıdır. Pakistan ticarət nazirinin Azərbaycana səfəri zamanı azad ticarət sazişi ilə bağlı müzakirələr aparılıb və aidiyyəti orqanlarımız tərəfindən nəzərdən keçirilir.

– Cari ildə hansı rəsmi səfərlər gözlənilir?

– Səfərlər əlaqələrdə mühüm rol oynayan aspektlərdən biridir və hər dəfə öz töhfəsini verir. Hər bir səfərdən sonra yeni əməkdaşlıq fikirləri, sahələri ortaya çıxır, mövcud işlərin icrası sürətləndirilir. Cari ildə də siyasi, iqtisadi, ticari, hərbi-texniki, parlamentlərarası və digər əlaqələrin daha da artırılması üçün bir çox səfərlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. Yuksək səviyyəli səfərlərin də həyata keçirilməsi planlaşdırılır.

– Pakistan tərəfi Azərbaycanın “Azerspace-1” telekommunikasiya peykinin resurslarından istifadə imkanlarını nəzərdən keçirirmi?

– Bu məsələ ötən il Azərbaycan-Pakistan Hökumətlərarası Birgə Komissiyasının iclasında nəzərdən keçirilib, Pakistan tərəfinin də Azərbaycanın telekommunikasiya peykinin xidmətlərindən istifadəsinin mümkünlüyü bildirilib. Pakistan tərəfinin təklifə baxması və bu sahədə də əməkdaşlığın qurulması planlaşdırılır.

– Yaxln planda Azərbaycan hökuməti bir sıra texnologiya parkları və sənaye məhəllələrinin yaradılmasına əhəmiyyət verir. Pakistanlı sahibkarlar bu layihələrdə iştirak etməyə nə dərəcədə maraqlıdır?

– Bu parkların artıq bir neçəsi yaradılıb və fəaliyyət göstərir. Azərbaycanın sənaye və texnologiya parklarına investisiya yatırılması pakistanlı iş adamları tərəfindən də nəzərdən keçirilir. Çünki bu parklarda əlverişli infrastruktur, güzəştli mexanizmlər, vergidən azadolmalar təklif edilir, xarici investisiyaların cəlbi və sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün sadələşdirilmiş prosedurlar, dövlət dəstəyi mövcuddur. İlkin məqsədimiz bu parklar haqqında, təqdim olunan güzəştlər barədə Pakistanın dövlət və özəl müəssisələrini, iş adamlarını məlumatlandırmaqdır və bu istiqamətdə səfirliyimiz, eləcə də aidiyyəti orqanlarımız tərəfindən Pakistanla da işlər aparılır. Keçirilən əksər görüş və tədbirlərdə, təqdimatlarda məlumatlar verilir və maraq artır. İqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi istiqamətində bu parklar öz müsbət töhfəsini verə bilər və iki ölkə arasında mövcud dostluq münasibətlərini, iqtisadi əlaqələrin inkişafı məqsədlərini də nəzərə alsaq, pakistanlı iş adamlarının da yararlanma imkanları böyükdür.

– Turizm sahəsində əməkdaşlıq necə inkişaf edir?

– Azərbaycanın turizm imkanları zəngindir. Pakistanın da bu sahədə imkanları genişdir. Turizm sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir. Pakistan turizm şirkətlərinin Azərbaycanda keçirilən turizm sərgilərində iştirakı, informasiya və təcrübə mübadiləsinin aparılması, turizmin müxtəlif növlərinin, o cümlədən qış turizminin təşviqi diqqətdə saxlanılır. Pakistanlı və xarici turistlərin cəlbi üçün Azərbaycanın turizm potensialı, görməli yerləri, regionları, o cümlədən təbiəti, turizm infrastrukturu, ölkəmizin unikal turizm məhsulları, turizm şirkətləri və mehmanxanaları, qış turizmi və turizmin digər imkanları haqqında səfirliyimiz tərəfindən də müvafiq təqdimatlar vaxtaşırı keçirilir, turizm şirkətlərinə məlumatlar verilir, kütləvi informasiya vasitələrində təşviqatlar aparılır və artıq Pakistandan da Azərbaycana səfər edən turistlərin sayında artımın olduğu müşahidə edilir. Və düşünürük ki, ölkəmizin turizm potensialının təbliği, viza rejiminin sadələşdirilməsi və bu ildən “ASAN Viza” sisteminin işə başlaması ölkəmizə səfər edən pakistanlı turistlərin sayını daha da artıracaq.

Trend

Son günlər sosial şəbəkə fenomeninə çevrilən Yardımlı rayon Dəlləkli kənd orta məktəbinin müəllimi Nəcəf Məhərrəmov müsahibə verib.

– Nəcəf müəllim, yəqin xəbəriniz var ki, sizin bir fotonuz sosial şəbəkələrdə, mətbuatda yaxşı mənada səs-küyə səbəb olub.

– Bəli, xəbərim var.

– İstərdim əvvəlcə özünüz haqda məlumat verəsiniz.

– 1969-cu ildə Yardımlı rayonunun Dəlləkli kəndində anadan olmuşam. 1986-87-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşam. 1991-ci ildə Nəsrəddin Tusi adına Pedaqoji Universitetə daxil olub, 1996-cı ildə oranı ibtidai təhsilin pedaqoqikası və metodikası ixtisası üzrə bitirmişəm. Bir müddət Ostayır kənd orta məktəbində işləmişəm, bir neçə ildir ki, Dəlləkli kənd orta məktəbində ibtidai sinif müəllimiyəm.

– Bu foto təsadüfən çəkilib, yoxsa hər gün o uşaqları məktəbə aparırsınız?

– Hazırda bizim kənddə bir metrə yaxın qar var. Bizim uşaqlar o qarda, yağışda məktəbə gedirlər. Evim məktəbə yaxındır. O uşaqlar kəndin aşağısından gəlirlər, bizim evin yanından hər gün onlara kömək edib məktəbə aparıram. Elə uşaq var ki, boyu balacadır, çantası ağırdır, çantasını götürürəm. İndi də kitabların sayı çoxdur.

– Fotonu kim çəkib?

– Fotonu məktəbimizin yaxınlığında yaşayan Sakit Ziyadov adlı şəxs çəkib, rayonda mədəniyyət evində işləyir. Şəkil çəkiləndə xəbərim olmayıb, internetə yerləşdiriləndən sonra xəbər tutmuşam. Məktəbimiz kəndin yuxarı başında yerləşir deyə, şagirdlər də bizim evin yanından keçirlər.

– Etiraf edək ki, son illər müəllim adı, müəllim nüfuzu xeyli aşağı düşüb. Sizcə burada təqsir müəllimlərdədirmi?

– Hər kəs nüfuz da qazana, səviyyəni yuxarı qaldıra, yaxud aşağı sala bilər. İndi mənim də əlimdən bu gəlir, eləmişəm. Eşidirəm ki, bəzi saytlar xoşagəlməz şeylər yazırlar. Yazırlar ki, onlar müəllimin öz uşaqlarıdır, müəllim o uşaqlardan pul alır. Mənim öz övladlarım böyükdürlər. Pul alır demək də şər atmaqdır, böhtandır. İnsanların hamısı eyni səviyyədə deyil ki.

– Başqa bir formada şagirdlərinizə köməyiniz dəyirmi?

– Əslində, bu haqda danışmaq istəməzdim. Amma soruşdunuzsa, deyim. Şagird var ki, dəftəri yoxdur, dəftər alıb verirəm, qələmi olmayana qələm alıram. Bu mənim insanlıq borcumdur.

– Əməkhaqqınız nə qədərdir?

– Həftədə 24 saat dərsim var.

– Təxminən 300 manat civarında.

– Bəli.

– O şəkil sosial şəbəkələrdə yayılandan sonra sizinlə əlaqə saxlayan oldu?

– Tələbə yoldaşlarımdan, kənd camaatından, rayon camaatından zənglər gəldi, xoş sözlər dedilər.

 

ölkə.az

Səudiyyə Ərəbistanı Krallığında səfərdə olan Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ictimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi Əli Həsənov “Əl-İxbariyyə” televiziyasına müsahibə verib.

– Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı təxminən 26 il bundan əvvəl Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biri olub. Krallıqla Azərbaycan arasındakı əlaqələri necə səciyyələndirirsiniz və perspektivləri necə görürsünüz?

– Dost və tərəfdaş ölkələr kimi Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı ilə Azərbaycan Respublikası arasında bir çox sahələri əhatə edən səmərəli əməkdaşlıq əlaqələri mövcuddur. Qeyd etdiyiniz kimi, 1991-ci il dekabrın 30-da Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən olub, 1992-ci ilin fevralında isə dövlətlərimiz arasında diplomatik əlaqələr qurulub. Ötən dövr ərzində Azərbaycan ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında qarşılıqlı münasibətləri tənzimləyən müqavilə-hüquq bazası formalaşdırılıb, hökumətlər səviyyəsində müştərək komissiya yaradılıb, siyasi, iqtisadi, mədəni və digər sahələrdə əməkdaşlıq əlaqələri yüksələn xətt üzrə inkişaf edib. Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikası ilə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı arasında dostluq və tərəfdaşlıq əlaqələrinin inkişafına mühüm əhəmiyyət verib, bu siyasət sonrakı dövrdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Qeyd edim ki, 2015-ci ilin aprelində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin İki Müqəddəs Ocağın xadimi, Səudiyyə Ərəbistanının Kralı Salman bin Əbdüləziz Al Səudun dəvəti ilə Krallığa rəsmi səfəri ölkələrimiz arasında əlaqələrin inkişafına mühüm impuls verib.

Münasibətlərimizin perspektivlərinə gəldikdə, düşünürəm ki, burada böyük potensial var. Biz müxtəlif sahələri əhatə edən imkanlardan hələ də tam istifadə etməmişik. Əminəm ki, qarşıdan gələn dövrdə əlaqələrimizin daha da genişləndirilməsi və ikitərəfli münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi üçün lazımi tədbirlər görüləcək.

– Azərbaycan Respublikası ilə münasibətlər məsələsi İki Müqəddəs Ocağın Xadimi, Kral Salman bin Əbdüləziz Al Səud ilə görüşün əsas mövzularından oldu. Görüş necə keçdi və Səudiyyə Ərəbistanının beynəlxalq və regional səviyyədə rolunu necə qiymətləndirirsiniz?

– İki Müqəddəs Ocağın Xadimi, Kral Salman bin Əbdüləziz Al Səud ilə görüşmək və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin salamlarını Krala çatdırmaq şərəfinə nail oldum. Həmçinin bildirdim ki, Azərbaycan Prezidenti və xalqı IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının açılış mərasimində onu ölkəmizdə görmək istəyirlər.

Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı Körfəz regionunun ən böyük dövləti, ərəb dünyasının liderlərindən və İslam dünyasının ən nüfuzlu ölkələrindən biridir. Krallığın zəngin iqtisadi, maliyyə, humanitar resursları, dini mərkəz statusu ona regionun lider dövlətlərindən biri olmaq imkanı verir. Burada Səudiyyə Ərəbistanı ilə Azərbaycan arasında paralel aparmaq olar. Çünki müstəqillik illərində həyata keçirilmiş məqsədyönlü, praqmatik və milli maraqlara əsaslanan siyasi kurs nəticəsində Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunun siyasi, iqtisadi və humanitar mərkəzi, bölgənin lider dövləti statusuna yüksəlib. Bu baxımdan ölkələrimizin əlaqələrini daha da dərinləşdirmək üçün böyük imkanlar var. Hesab edirəm ki, biz bu strateji vəzifəni reallaşdırmaq üçün çox iş görməliyik.

– Bu il əl-Cənadəriyyə festivalında iştirak etmək dəvətini almağınızı necə qiymətləndirirsiniz və Krallığın mədəni irsinin bir məkanda təcəssüm olunan rəngarəngliyini necə gördünüz?

– Ölkənizə səfərim və keçirdiyim görüşlərin, habelə iştirak etdiyim mədəni tədbirlərin əhəmiyyətini vurğulamaqla, Səudiyyə Ərəbistanı haqqında təəssüratlarımın çox yüksək olduğunu qeyd etmək istərdim. Dəvətə görə başda İki Müqəddəs Ocağın Xadimi olmaqla, Səudiyyə Ərəbistanının Hökumətinə, mədəniyyət və informasiya nazirinə təşəkkürümü və minnətdarlığımı bildirirəm.

Azərbaycan nümayəndə heyətinin də əl-Cənadəriyyə festivalında iştirakı sevindirici haldır. Bu festivalda Krallığın zəngin mədəni irsinin, habelə Ərəb Səhrasında mədəni rəngarəngliyin şahidi oldum. Təəssüratlarım onu deməyə əsas verir ki, Səudiyyə Ərəbistanı İslam dünyasında təkcə dini mərkəz deyil, həm də mədəni mərkəzlərdən biridir.

– Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı ilə Azərbaycan Respublikası arasında iqtisadiyyat, ticarət, mədəniyyət və digər sahələrdə əməkdaşlıq üçün bir sıra sazişlər bağlanıb. Bu əməkdaşlığı necə görürsünüz və gələcəkdə bu, necə inkişaf etdirilə bilər?

– Azərbaycan Respublikası ilə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı arasında dərin, çoxşaxəli və güclü əlaqələr var. 1994-cü ilin iyulunda iqtisadiyyat, ticarət, investisiya, texnika, mədəniyyət, idman və gənclik sahələrində əməkdaşlıq haqqında Baş Sazişin imzalanması, sonrakı dövrdə ikitərəfli əlaqələrin inkişafını şərtləndirən hüquqi bazanın genişləndirilməsi, qarşılıqlı səfərlərin, təmasların intensivləşdirilməsi, dini, mədəni, tarixi dəyərlər arasında sıx bağlılıq, habelə liderlərimiz arasında xoş və səmimi münasibətlər Səudiyyə Ərəbistanı ilə Azərbaycan Respublikası arasında əlaqələrin bugünkü səviyyəsini və inkişaf perspektivini şərtləndirən başlıca amillərdir. Hesab edirəm ki, formalaşmış baza siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələrimizi daha da möhkəmləndirmək üçün etibarlı zəmin yaradır.

Qeyd edim ki, son illər Azərbaycanda investisiya mühitinin daha da yaxşılaşdırılması, yerli və xarici iş adamları üçün əlverişli biznes mühitinin inkişaf etdirilməsi istiqamətində çox mühüm tədbirlər həyata keçirilib. Həmçinin Azərbaycanın iqlimi, coğrafi göstəriciləri, yaradılmış müasir turizm infrastrukturu, xalqımızın zəngin mədəni irsi, qonaqpərvərliyi və s. ölkəmizi beynəlxalq turizm üçün cəlbedici məkana çevirib. Düşünürəm ki, bu və digər sahələrdə qarşılıqlı əlaqələrimizi inkişaf etdirmək üçün çox yaxşı potensial var.

Həmçinin bildirmək istərdim ki, 2015-ci ildə tarixdə ilk dəfə l Avropa Oyunlarını uğurla keçirən Azərbaycan bu il də lV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına ev sahibliyi edəcək. Əminəm ki, həm də siyasi əhəmiyyət kəsb edən bu böyük idman bayramı dünyada İslam həmrəyliyinin təntənəsi olacaq, müsəlman ölkələri arasında mehriban münasibətlərin inkişafına xidmət edəcək.

– Azərbaycan Respublikası ilə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı arasında neft sahəsində ortaq bir bəyanat var. Neft bazarının hazırkı durumunu necə qiymətləndirirsiniz və ölkəniz neft bazarının sabitləşməsi üçün hansı cəhdləri göstərir?

– Qeyd edim ki, Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı 1994-cü ildə Bakıda imzalanmış “Əsrin müqaviləsi”ndə iştirak edib və Krallığın Delta-Hess şirkəti müqavilədə 2,72 faiz paya sahib olub. 2012-ci ildə isə Azərbaycanın neft şirkəti olan SOCAR ilə Səudiyyə Ərəbistanının “Soroof International” şirkəti arasında neft-qaz sahəsində Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Eyni zamanda, qarşılıqlı səfərlər və enerji məsələləri ilə bağlı təmaslar bu sahədə ölkələrimiz arasında əməkdaşlığın inkişafına xidmət edib.

Bildiyiniz kimi, dünya bazarında neftin qiymətinin kəskin aşağı düşməsi neft hasil edən ölkələrin iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib. Bu sahədə vəziyyətin tənzimlənməsində neft istehsal edən ölkələrin, xüsusilə OPEC üzvlərinin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Azərbaycan OPEC-in üzvü deyil. Bu təşkilata üzv və qeyri-üzv ölkələr arasında neftin qiyməti ilə bağlı razılaşma var. Ölkəmiz hesab edir ki, neft öz layiqli qiymətinə çatanadək OPEC-ə üzv və qeyri-üzv ölkələr arasında konstruktiv dialoq davam etməlidir.

– Prezident Trampın hakimiyyətə gəlişindən sonra Azərbaycan-ABŞ əlaqələrini necə qiymətləndirirsiniz?

– Biz Amerika xalqının iradəsinə ehtiram göstəririk və cənab Donald Trampın prezident seçilməsini ABŞ xalqının iradəsinin təcəssümü hesab edirik. Azərbaycan ilə ABŞ arasında dərin strateji əlaqələr var. Bu əlaqələr beynəlxalq təhlükəsizlik, enerji təhlükəsizliyi, eləcə də terrorla mübarizə sahələrini əhatə edir. Azərbaycan sülhməramlıları ABŞ qüvvələri ilə birlikdə dünyanın müxtəlif regionlarında xidmət edirlər. Biz ABŞ ilə qarşılıqlı faydalı əlaqələrimizin və səmərəli əməkdaşlığımızın davam etməsini istəyirik.

– Avropa ilə əlaqələriniz, Avropa İttifaqına qoşulmaq üçün səyləriniz barədə nə deyə bilərsiniz?

– Azərbaycan Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Şurası ailəsinə töhfə verməkdə davam edir. Azərbaycan Respublikası ilə Avropa İttifaqı və onun təsisatları arasında davamlı və sıx əlaqələr var. Təkcə onu qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan Avropa İttifaqına üzv olan 9 ölkə ilə strateji tərəfdaşlıqla bağlı bəyannamə imzalayıb. Avropa İttifaqı Azərbaycanın liderliyi ilə həyata keçirilən “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsini dəstəkləyir və Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında ölkəmizin rolu artır.

Azərbaycanın Avropa İttifaqının üzvü olmaq barədə sualınıza gəlincə, qeyd edim ki, ölkəmiz Avropa İttifaqı ilə ikitərəfli çərçivədə qarşılıqlı maraqlara söykənən əlaqələrin inkişafında maraqlıdır.

Trend

Əlikram İsayev Harvard Universitetinin məzunu olan ən gənc azərbaycanlıdır.
1990-cı il mayın 7-də İmişli rayonunda anadan olub. Rayondakı orta məktəBdə təhsil alıb. 2007-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin beynəlxalq hüquq fakültəsinə qəbul olunub. 2011-ci ildə BDU-nu fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
2009-cu ilin iyun-avqust aylarında ABŞ-ın Massaçusets ştatının Boston şəhərində fəaliyyət göstərən Harvard Universitetində yay tətili müddətində ingilis dili kursu keçib. Sonra “2007-2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı” çərçivəsində Harvard Universitetinin Kennedi adına Dövlət İdarəçilik Məktəbində təhsilini davam etdirib. 2012-ci ildə Ombudsman Aparatında işə qəbul olunub.
Bu müddət ərzində Əlikram magistratura pilləsi üzrə imtahan verərək, bir çox ali təhsil müəssisələrindən (Harvard, Kolumbiya, Corc Vaşinqton və s.) ictimai siyasət və idarəetmə ixtisasları üzrə qəbul təklifləri alıb.
– Necə oldu ki, yolunuz İmişlidən Harvarda qədər uzandı?
– Yeddinci sinifə qədər rus bölməsində təhsil almışam. Daha sonra Azərbaycan bölməsinə keçdim. Çünki Azərbaycan ədəbiyyatı, mədəniyyəti ilə tanış olmaq istəyirdim. Təhsilimin formalaşmasında atamın əziyyəti böyük olub. Atam həftə sonları üçün mənə cədvəl hazırlamışdı. Həmin cədvələ uyğun həyat sürürdüm. İndi fikirləşirəm ki, bu, çox düzgün bir qərar imiş. O vaxt valideynlərimin diqqəti yüksək səviyyədə olmasaydı, indi yolum da Harvarda qədər gedib çıxmazdı.
Xaricdə təhsil almaq uşaqlıq arzum olub. BDU-da oxuduğum müddətdə 2009-cu ildə Harvard Universitetinin Yay Məktəbində oldum. Elə həmin vaxtdan beynimdə belə bir fikir formalaşmışdı ki, magistraturanı Harvardda, Kennedi adına Dövlət İdarəçilik Məktəbində oxumalıyam. Gələcəkdə özümü dövlət işində gördüyümə və bu sahə üzrə fayda verəcəyimə inandığıma görə, orada təhsil almağın daha yaxşı olacağını düşünürdüm. Bir ay da Londonda kursda iştirak etdim. İngiltərəinin də bir neçə universitetindən, o cümlədən, Oksforddan qəbulla bağlı təkLif almışdım. Amma sonda Harvardı seçdim. 2013-2016- cil illər ərizndə orada təhsil aldım. Əsilində təhsil iki illikdir, amma mən arada akademik məzuniyyət götürdüyüm üçün müddət bir az uzandı.
– Harvard necə bir təhsil verir?
– Orada müəllim, professor kadrlarının yüksək hazılıq səviyyəsinə malik olmaları əsas götürülür. Universitetin maddi-texniki bazası da böyük rol oynayır. Hər bir uğurun arxasında əlbəttə ki, maddiyat da dayanır. Böyük məbləğdə əmək haqqı müqabilində yüksək ixtisaslı şəxslər universitetə gələrək, öz təcrübələrini tələbələrlə bölüşürlər. Ümumilikdə götürsək, universitetin gəliri bəlkə də, bəzi ölkənin büdcəsindən çoxdur.
Tələbə-müəllim heyəti arasında olan səmimi münasibətin də təhsilin inkişafında böyük rolu var. Harvardda müəllim tələbə ilə dost kimidir, utanmaq, çəkinmək deyilən hallar yoxdur. Ürəyin istədiyi qədər müəllimə sual verə bilirsən. Dərslərdən əlavə, hazırlıqda da iştirak edirsən. Hansısa bir imtahanda uğursuzluq olarsa, universitet tərəfindən sənə əlavə müəllimlər təyin olunur, pulu da təhsil müəssisəsi tərəfindən ödənilir. Orada belə bir düşüncə var ki, əgər tələbə imtahandan kəsilirsə, bu, onun yox, məhz müəllimin problemidir. Ona görə də çalışırlar ki, heç bir tələbə imtahandan kəsilməsin. Əsas odur ki, tələbə imtahanlardan öz biliyi hesabına keçir.
– Orada Azərbaycanı tanıyırdılarmı, ölkəmizə qarşı münasibət necə idi?
– Xarici tələbələrin bəziləri Azərbaycanı tanıyırdı, bəziləri isə yox. Mən vəziyyətdən çıxmaq üçün onlara deyirdim ki, sizin coğrafi biliyiniz zəifdir. Azərbaycan gündən-günə inkişaf edir, Avropa Oyunları, “Eurovision” kimi böyük işlərə imza atıb. Və siz belə bir dövləti tanımalısınız. Onlar da razılaşaraq, bu sahədə biliklərinin zəif olduğunu etiraf edirdilər. Amerikada telekanallarda Azərbaycanla bağlı reklam çarxaları yayımlanırdı. Ölkəmizin tanınmasında həmin reklamların böyük rolu vardı.
Qurup yoldaşlarıma deyirdim ki, mən Dövlət Proqramı ilə təhsil alıram. Bütün xərclərimi dövlət qarşılayır. Bu, tələbə yoldaşlarımın çox xoşuna gəlirdi. Onlar dövlətin gənclərə qarşı belə qayğısını yüksək qiymətləndirirdilər.
Müəllimlərimiz bizə deyirdi ki, bura real həyat deyil, əsas həyat işləməyə başlayanda olacaq. Gələcəkdə ölkələriniz arasında əlaqələrin qurulmasında sizin də rolunuz olacaq. Öyrəndikləriniz yadınızdan çıxa bilər, amma əlaqələr heç vaxt itməyəcək. Buna görə, mən hər kəslə tanış olub, əlaqələr qururdum. Əlimdən gəldiyi qədər də Azərbaycanı tanıtmağa çalışırdım.
– Tələbələrə dərslər zamanı daha çox nələr aşılanırdı?
– İdarəçiliklə bağlı çoxlu dərslərimiz olurdu. Məsələn, menecment, qərar vermək, danışıqlar aparmaq… Qarşındakı insanı icitmədən öz fikirlərinlə razı salmaq yollarını bizə öyrədirdilər. İnsana nəyisə etdirmək istəyirsənsə, bunu yalnız xoşluqla etdirməlisən. Məcburi olan şeylər müvəqqəti xataraket daşıyır. Danışıqlar zamanı udmaq və yaxud uduzmağın yolları, dövlətdə idarəçinin necə olmasını da bizə öyrədilirdi. Hər şeydən öndə insanlıq gəlir. İdarəçilik sistemində də birinci Vətən, xalq dayanır. Hər bir işdən öncə xalqın rifahı nəzərə alınmalıdır.
Univeristetdə oxuduğum müddətdə müəyyən çətinliklərim oldu. Mən o sınaqlardan keçə-keçə gördüm ki, həyatda uğura çatmaq üçün müəyyən uğursuzluqlardan keçmək lazımdır.
– Hər bir insan idarəçi ola bilərmi?
– Ola bilər. Bu, onun harada təhsil almasından asılı deyil. Ola bilsin ki, o, Harvardı bitirib, amma heç təhsil almayan başqa biri ondan daha yaxşı idarə etsin. Təhsil nəzəri bilik verir. Amma əsas məsələ real həyat təcrübəsidir. İdarəçi səbrli, qərar verən zaman diqqətli olmalıdır. İşlədiyi yerdə səmimi mühit yaratmalıdır. İşçi ilə rəhbər arasında çox da fərq qoyulmamalıdır. İdarəçi işçinin problemləri ilə maralanırsa, idarəçiliyi də uzun müddət davam edə bilər.
Təcrübə də göstərir ki, bəzi gənclər Harvardı bitirib qayıdıblar, öz biliklərinə güvəniblər, nəsə edəcəklərini düşünüblər. Amma həyatın reallıqları onlara göstərib ki, hər şey sizin düşündüyünüz kimi deyil. Həyat bir qədər başqa cürdür.
– Gələcəklə bağlı planınız nədir?
– Azərbaycanda, dövlət sektorunda çalışmaq, öyrəndiklərimi ölkənin inkişafı üçün tətbiq etmək istəyirəm. Çox adam mənə deyir ki, niyə gəldin bura? Niyə orda qalıb, işləmədin? Düzdür, mən orada qala, yüksək əmək haqqı ilə də çalışa bilərdim. İş təklifləri də var idi. Ancaq fikirləşdim ki, bu, düzgün yanaşma deyil. Heç Təhsil Nazirliyinin ödədiyi pulları nəzərdə tutmuram. Biz bu Vətəndə doğulub, böyümüşük. Bura qayıdıb, gələcək nəsillər üçün əlimizdən gələn nəyisə etməliyik. Biz bu gün varıq, sabah yoxuq, amma yeni nəsillər yetişir. Hazırda İqtisadiyyat Nazirliyində Dövlətlərarası İqtisadi Əməkdaşlıq şöbəsində çalışıram.
– Necə oldu ki, magistr dissertasiyanızı ASAN Xidmətlə bağlı yazamaq qərarına gəldiniz?
– Həmişə istəyirdim ki, yazılarımın birində ASAN Ximətdən bəhs edim, professorlar, tələbələr, müəllimlər bundan xəbər tutsunlar. ASAN Xidmət korrupsiyanın aradan qaldırılması istiqamətində atılmış ən gözəl addımdır. Bu yolla bürokratik əngəllər də aradan qalxır, hər şey vahid mərkəzdən idarə olunur. Amerikada belə bir fikir var ki, postsovet ölkələri geridə qalıblar, inkişaf etmirlər. Mən onlara göstərdim ki, Azərbaycan Qafqaz regionunda ən inkişaf etmiş ölkədir. Buna ən gözəl nümunə ASAN Xidmətdir. Bu qurumla bağlı statistik rəqəmləri, apardığım analizləri onlara təqdim etdim. Bunlar universitetin, professor, müəllim, tələbə kollektivinin çox xoşuna gəldi. Hətta təklif etdilər ki, bunu keys olaraq dərsliklərə salaq. Dedilər ki, Latın Amerikası, Afrika ölkələrində korrupsiya halları yüksəkdir. Həmin ölkələrdən xeyli tələbə Harvardda təhsil alır. Həmin tələbələr dərslikdən ASAN Xidmətlə bağlı mövzunu oxusunlar və daha sonra gedib öz ölkələrində tətbiq etsinlər.
Müdafiə edəcəyim gün çox həyəcanlı idim. Əgər yaxşı çıxış etməsəm, mövzum müdafiədən keçməyə də bilərdi. ASAN Xidmətdən danışdıqca insanların üzündəki ifadələrə diqqət yetirirdim. Bu, onlar üçün çox maraqlı mövzu idi. Ən çox xoşlarına gələn məqam isə ASAN Xidmətin səyyar avtobusları oldu. Həmin avtobuslar birbaşa vətəndaşın ayağına gedib, onlara xidmət göstərirlər. Hətta mənə sual verdilər ki, bu avtobuslar neçəyə başa gəlir? Mən onlara bu qiyməti araşdırıb, açıqladım. Bu gün isə artıq regionlarda da ASAN Xidmət Mərkəzləri tikilir.
– Ağ Evdə çalışan qurup yoldaşlarınız barədə danışaq… Əlaqə saxlayırsınızmı?
– Bəli, saxlayıram. Əlaqəni itirmək olmaz. Çünki nə vaxtsa onların Azərbaycana köməkləri dəyə bilər.
– Hökumət rəsmiləri ilə görüşləriniz olurdu?
– Əlbəttə, olurdu. Universitetə prezidentlər, nazirlər gəlirdilər. Bir dəfə CİA-nın direktoru ilə görüşümüz oldu. FBA-nin direktoru, Tunisin prezidenti də gəlmişdi. Suriyada nələrin baş verməsindən, “ərəb baharı”ndan, İŞİD-dən danışırdılar. Bütün söhbətləri birbaşa həmin insanların dillərindən eşidirdik.
– Sonda, gənclərə məsləhətiniz nədir?
– Gənclər öz üzərlərində çalışmalıdırlar. Hamımız ölənə qədər öyrənməli, özümüzü inkişaf etdirməliyik. Düşünürəm ki, kimsə Azərbaycan üçün nəsə etmək istəyirsə, xaricdən dəstək axtarmamalıdır. Biz gənclər hər zaman ölkəmiz barədə müsbət fikirlər söyləməliyik. Çünki tənqid etmək asandır, amma əsas odur ki, dövlətə xeyir verəsən, müsbət işlər görəsən. Nəsə xoşuna gəlmirsə bu, təbiidir. Xaricdə oxuyub gəlmisən, nöqsanların aradan qaldırılması ilə bağlı təkliflər ver. Kənardan durub nəyisə pisləmək çıxış yolu deyil.
(azvision.az)

 

Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasının direktoru, professor Kərim Tahirovun müsahibəsi
Xatırlayırsınızmı, vaxtilə kababxana sözü kitabxanadan daha hörmətli səslənirdi. Kimsə etiraz edə bilər: indi elə deyil? Kimlər üçünsə əlbəttə, belədir. Və onlardan ötrü sabah da heç nə dəyişməyəcək. Nə xoş ki, dünən kitab sözünü eşidəndə istehza edən simalar indi sayğı duruşu almağı bacarırlar. Bunu zaman tələb edir, yoxsa insan təfəkkürü dəyişir, mən bilmirəm. Əsas nəticədir.

– Nəticə isə kitabın və kitabxanaların xeyrinə işləyir.
Bunu da mən yox, Milli Kitabxananın direktoru Kərim Tahirov deyir. O kitabxanaların ki, vaxtilə qapısını qıfıl “bəzəyərdi”. Amma bu o demək deyil ki, qıfılın tilsimi qırıldı, hər sirrə vaqif olduq. Əl-əlbət, yox, kitabxanaların, kitab yayımı işinin zamanla ayaqlaşması gediləsi uzun bir yoldur. Yol isə uzun da olsa, xeyrə yozulur…

* * *
Kərim Tahirov danışır:
– Bizim işimizin göstəricisi oxucudur. Əgər oxucu varsa, zallarımızda yer yoxdursa, insanlar sütunların arasında, kataloqların arxasında, pəncərələrin qarşısında oturub oxuyurlarsa, deməli, vəziyyətimiz yaxşıdır. Harada şərait və resurs varsa, oxucu ora gedir. Bunu deməyə məcburam: oxucuların bizə üz tutmasının səbəbi resursların bizim kitabxanada toplanmasından irəli gəlir. Bəlkə başqa kitabxanalarda da bu resurslar kifayət qədər toplansaydı, onların bir hissəsi başqa kitabxanalara gedərdi. Adətən, yanvar ayında oxucu az olur. Həmişəkindən fərqli olaraq, gündə 800-900 oxucunun gəlməsi gözlənilməzdir. Hətta istirahət günü olmasına baxmayaraq, işə gəlmişəm. Oxuculara əlavə yerlər hazırlamaq istəyirik.
Çünki görürəm, oxucular ayaq üstə qalıblar, oturmağa yer yoxdur. Zirzəmidə, bufetdə çay içə-içə oxuyurlar. Bunları görəndən sonra məcbur olmuşuq ki, əlavə zal düzəldək. Əlbəttə, bu, kitaba maraq deməkdir və mən çox sevinirəm. İşçilərə deyirəm, çalışın, oxuculara qayğı ilə, gülərüzlə yanaşın. Oxucu olmasa, bizə də deyərlər, siz orda niyə oturmusunuz?

– Azərbaycanda digər kitabxanaların maddi-texniki bazası, kitab fondu hansı səviyyədədir? Milli Kitabxana haqqında danışdığınız əminliyi başqa kitabxanalara da aid etmək olarmı?
– Yaralı yerimizə toxundunuz. İstərdik, bütün kitabxanaların maddi-texniki bazası, oxuculara yaradılan şərait günün tələblərinə cavab versin, informasiya resursları kifayət qədər olsun. Amma təəssüf ki, reallıq başqadır, digər kitabxanalarda kifayət qədər resurs yoxdur. Bilirsiniz niyə? Kitabxana işi haqqında qanunda göstərilir: ölkə ərazisində çap olunan informasiya resursları təkcə Milli Kitabxanaya yox, bütün kitabxanalara verilməlidir. Təəssüf ki, bizim nəşriyyatlarımız, naşirlərimiz, qəzet-jurnal redaksiyaları qanunun bu maddəsinə tam əməl etmirlər.

– Nə deyib əməl etmirlər?
– Onlar bu ölkədə yaşayırlar, bu ölkənin havasını udurlar, ictimai resurslarından istifadə edirlər, amma qanunlarına tabe olmaq istəmirlər. Yəni resursları kitabxanaya vermirlər. Biz kitabları, qəzetləri onlardan çox çətinliklə alırıq. Qapı-qapı düşürük. Axı Milli Kitabxananın o imkanı yoxdur ki, qapı-qapı düşsün.
Ölkədə 500 qəzet, 250-300 jurnal çap olunur, 500-dən çox kitab nəşr edən müəssisə var. Onların hamısının qapısına gedə bilmərik. Amma buna məcburuq. Cənab prezident kitaba, kitabxanaya, gənclərin mütaliəsinə çox diqqət və qayğı ilə yanaşır. Ölkə başçısı son illərdə Azərbaycan klassiklərinin, müasir yazıçıların əsərlərini, lüğətləri, ensiklopediyaları 25 min tirajla və 600 adda çap etdirib kitabxanalara hədiyyə edib. Kənd kitabxanalarına da həmin kitablar göndərilib ki, gənclər oxusun. Cənab prezident Milli Kitabxananın 90 illiyinin qeyd olunması üçün xüsusi sərəncam imzaladı. Dünyanın 60 ölkəsindən insanlar gəldi, ölkə başçısı qonaqları qəbul elədi, onlara kitabxana, kitab haqqında danışdı. Bütün bunlar onun üçündür ki, kitaba maraq artsın. Amma bu gün Azərbaycanda çap olunan kitabın statistikası yoxdur. Biz bilmirik nə qədər kitab çapı olunur. Bunun səbəbi odur ki, kitabları Milli Kitabxanaya göndərmirlər. Bizim çap etdiyimiz statistika yarımçıq statistikadır.

– Bu nə vaxta qədər belə olacaq?
– 2015-ci ilin dekabrında prezident əlavə fərman imzaladı. Kitab çap edən müəssisələr, naşirlər məcburi nüsxələri göndərməzsə, onlara qarşı sanksiya tətbiq ediləcək.
Hər adda kitab üçün 700 manat məbləğində cərimə ödəməlidirlər. Bir ildir bunu nəşriyyatlara çatdırmaqla, onları maarifləndirməklə məşğuluq. İnzibati Xətalar Məcəlləsinə ayrıca maddə salınıb: pulsuz məcburi nüsxələri göndərməyən müəssisələrə qarşı cərimə sanksiyası tətbiq olunsun.
Milli Kitabxana olaraq, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi olaraq biz hüquq-mühafizə orqanı deyilik ki, məhkəməyə verək, cərimə tətbiq edək. Çalışırıq, hansısa yolla işin həllinə çalışaq. Təəssüf ki, onlar bunu başa düşmək istəmirlər. Fevral ayında naşirlərin, mətbəə rəhbərlərinin, qəzet-jurnal redaksiyalarının rəhbərlərinin iştirakı ilə böyük bir müşavirə keçirəcəyik. Nazirlik sonuncu dəfə onlara xəbərdarlıq edəcək. Əgər qanuna əməl etməsələr, çox ciddi sanksiyalar tətbiq olunacaq. İlin-günün bu vaxtında məsələn, bir nəşriyyata, qəzet-jurnal redaksiyasına on adda məcburi nüsxəyə görə 7 min manat cərimə tətbiq olunsa, onlar üçün böyük vəsaitdir. Bu gün Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin ixtiyarı var ki, istənilən nəşriyyatın qapısını açsın və göndərilməyən nüsxəyə görə protokol tətbiq etsin. Qaydaya əsasən, nəşriyyat həmin pulu bir ay ərzində ödəməsə, əlavə tədbirlər görüləcək.

– Nəşriyyatlar məcburi nüsxələri göndərmirsə, onların da səbəbləri ola bilər…
– Əsas səbəb kimi göstərirlər ki, guya onlar kitabı sifarişlə çap edirlər və məcburi nüsxəni müəllif verməlidir. Qanunda müəllif yox, nəşriyyat tanınır. Məsələn, kitab 48 qəpiyə başa gəlirsə, nəşriyyat 2 qəpik də üstünə qoyub 50 qəpik hesablamalıdır. Müəllif bilməməlidir ki, onun dörd nüsxəsi Milli Kitabxanaya göndərilir.

– Məcburi nüsxələr böyük kitabxanalara göndərilmirsə, deməli, rayon və kənd kitabxanalarında vəziyyət daha faciəlidir…
– Sizin sözünüzdə həqiqət var. Amma bunun da çarəsi tapılıb. Ötən il sərəncamla rayonlardakı bütün mədəniyyət müəssisələri, o cümlədən, kitabxanalar Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyinə keçirildi. Axır ki, mədəniyyət müəssisələri onun mənsub olduğu təşkilata verildi. Əvvəllər mədəniyyət müəssisələri yerlərdə icra hakimiyyətlərinə tabe idilər. Hazırda nazirlik kitabxanaların təmin olunması üçün sistem qurur. Burda hansı məsələlər nəzərdə tutulur?
Nazirlik mərkəzləşmiş şəkildə kitab sorğularını ümumiləşdirib kitab sifarişləri edəcək, kitablar çap ediləcək və rayonlara göndəriləcək. Bu, kitaba olan tələbatın ödənilməsində çox mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək. Bu sistemlə günün tələbatına uyğun olan kitablar çap olunacaq. Biz SSRİ dövrünü qılınclamağa öyrəşmişik, amma SSRİ sisteminin mütərəqqi qanunları da var idi. O dövrdə kitabxanaların təmin olunması sistemi var idi, sonradan pozuldu. Həmin sistemi bu gün yeni rakursda qurmağa çalışırıq. 3-5 ilə kitabxanaların kitab tələbatı tam ödəniləcək.
Büdcənin imkanları yaxşılaşdıqca, yerlərdəki kitabxanaların texniki təchizatı da düzələcək. Kitabxanalarda minimum texniki təchizat var. Elə bir rayon mərkəzi kitabxanası yoxdur ki, orda 15-20 kompüter olmasın. Hətta kənd kitabxanalarının yarısında kompüter var, amma hamısı internetə qoşulmayıb.
Haşiyə: Kərim Tahirov ölkənin ən böyük kitabxanasına rəhbərlik edir. Və bu sualıma ondan məmur-direktor kimi yox, kitaba sevgisi olan, bu sahənin mütəxəssisi kimi cavab istəyirəm. Ki, 90-lara qədər özünün xoşbəxt günlərini yaşayan kənd kitabxanaları yenə “qapısı qıfıllı tikili” kimi unudulub? Yenə rayon mərkəzindən yoxlama gələndə evlərdə yaddan çıxan kitabları tez-tələsik yığıb vəziyyətdən çıxırlar? Və nəhayət, yenə kəndin ən hörmətsiz yeri kitabxanadır?
“Düzdür, vaxtilə kənd kitabxanalarının qapısından qıfıl asılmışdı. İndi isə artıq o qıfıl görünmür. Ötən ilin noyabr ayından bu işlərə çox ciddi şəkildə başlanılıb. Bu mexanizm Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə verilib, ona görə də ciddi işlər həyata keçirilir. Qapıdan qıfıl oxucu olmayanda asılır. Bu gün bağlı kitabxana yoxdur, ola da bilməz. İkincisi də, büdcənin vəziyyəti elədir ki, qəpiyin hesabatı var. Harada qapısı bağlı kitabxana görürlərsə, dərhal bağlayırlar ki, deməli, lazım deyil”.

Sitatın sonu…
– İstərdim, pullu kitabxana xidməti haqqında danışaq. Bu təcrübə dünyada geniş yayılsa da, Azərbaycanda yoxdur…
– Milli Kitabxana sərvətdir, ona görə ondan hamı istifadə etməlidir. Biz Milli Kitabxananı pullu edə bilmərik. Sadəcə, müəyyən xidmətlər ödənişli ola bilər. Milli Kitabxananın dövlət tərəfindən qayğı ilə əhatə olunması hələ imkan verir ki, oxuculara təmənnasız xidmət göstərək. Mənə elə gəlir, bu, belə də olacaq, pullu xidmətə ehtiyac olmayacaq. Digər xidmətlər, məsələn, surətçıxarma ödənişlidir. Bu tamam başqa məsələdir. Amma biz kitabı pulla verə bilmərik. Yaxud elektron kitablar xidməti üçün kimsə müraciət edir, biz ona xidmət edirik və haqqı ödənilir. Bunların hamısı əlavə xidmətlərdir.

– Oxucuların nizam-intizamı necədir? Şikayətçi deyilsiniz?
– Oxucularla bağlı əsas problem odur ki, onlar zallarda mobil telefondan istifadə etmək istəyirlər. Dünyanın heç bir ölkəsində kitabxanada mobil telefondan istifadə etməyə icazə verilmir. Təsəvvür edin, kiminsə yadından çıxdı, telefonun səsini almadı, zalda 250 nəfərin fikri yayındı. Bu, haqlı olaraq narazılıq yarada bilər. Çalışırıq, gənclərin “kaprizlərinə” dözək. Amma bəzən o həddə çatır, dözə bilmirik. Mən siqaretlə mobil telefondan istifadəni eyniləşdirirəm. Oxu zalında siqaret olmazsa, mobil telefon niyə olmalıdır?

– Nadir kitablar fonduna kitab bağışlamaq ənənəsi bu gün də davam edir?
– Nadir kitablar fondu uzun illər idi yarımzirzəmidə yerləşirdi. 2012-ci ildə fondu ikinci mərtəbəyə köçürdük, gözəl şəraiti var. Təbii ki, fondun formalaşmasında oxucuların çox böyük iştirakı olub. 1996-cı ildə Ulu öndər Heydər Əliyev bizim kitabxanamıza gəldi və öz kitabxanasından 300-dək kitabı hədiyyə elədi. Eyni zamanda ziyalılara çağırış elədi ki, kitabxanaya kitab hədiyyə etməklə, ona kömək edirsiniz. Ondan sonra Ziya Bünyadov, Budaq Budaqov, xalq yazıçısı Elçin, mədəniyyət və turizm nazirinin müavini Ədalət Vəliyev və başqaları öz kitablarını hədiyyə etdilər.
Həmin kitablar qızıl fondda kolleksiya olaraq mühafizə olunurlar. Nadir kitablar fondunda Heydər Əliyevin kitablarını ayrıca saxlayırıq. Çox qiymətli kitablardır. Hər il Ulu öndərin bizə hədiyyə etdiyi kitabları ayrı-ayrı müəssisələrin xahişi ilə aparıb yerlərdə nümayiş etdiririk. Məsələn, həmin kitablar Tərtərdə, Ağcabədidə, Sumqayıtda, Mərdəkanda nümayiş olunub. O kitabların içində Ulu öndərin qeydləri var və həmin qeydlər uşaqlar üçün çox maraqlıdır. Şagirdlər aktiv mütaliənin nə olduğunu o kitablardan öyrənirlər. Kolleksiyanın içində Ulu öndərin Moskvadan aldığı uşaq kitabları, Məkkədə ona bağışlanan “Qurani-Kərim” var. “Qurani-Kərim”i bağışlayanda demişdi ki, elə bir müqəddəs ocaqdan gələn kitab, belə bir müqəddəs ocaqda qorunsa, daha yaxşı olar.

– Avropa kitabxanalarında Azərbaycanın böyük ədəbiyyat xadimləri fars ədəbiyyatının nümayəndəsi kimi təqdim olunur. Məsələn, Praqa Milli Kitabxanasında Azərbaycanı təmsil edən yeganə kitab Nizaminin “Xəmsəsi”dir, onu da fars ədəbi nümunəsi kimi təqdim ediblər. Bu halların qarşısını almaq üçün hansısa təsir imkanlarınız var?
– Sizin misal çəkdiyiniz Praqa nümunəsindən başlayaq. O məsələni 2012-ci ildə Praqaya gedəndə mən aydınlaşdırmışdım. Hər hansı bir ölkəyə səfər edəndə mütləq milli kitabxanaya baş çəkirəm və Şərq ədəbiyyatı fonduna baxıram. Məsələ ondadır ki, vaxtilə bizim kitablarımız kifayət qədər Avropaya daşınıb. İndi həmin kitablar Avropa ölkələrinin kitabxanalarında mühafizə olunurlar. Amma bu gün həmin kitablar onlar üçün gərəksizdir. Oxumurlar, oxuya da bilməzlər. Praqa kitabxanasının nadir fonduna düşdüm, gördüm, Azərbaycan kitabları var, amma kataloqlarda əks olunmayıb.

– Hansı kitablar var idi?
– Nizaminin, Füzulinin, Nəsiminin, Xaqaninin kitablarına rast gəldim. Soruşdum ki, bu kitablar niyə kataloqda əks olunmayıb? Dedilər, onlar Azərbaycan dilində deyil. Mən onlara başa saldım ki, vaxtilə bizdə də ərəb əlifbasından istifadə olunub. Bakıya qayıdandan sonra Elmlər Akademiyasının prezidenti Mahmud Kərimovdan xahiş etdim, iki nəfər əməkdaş ayırdı və bir ay Praqa Milli Kitabxanasında çalışdılar. Həmin kitabların kataloqunu düzəltdilər və “Azərbaycan şairləri” adı ilə əks olundu. Onun davamı olaraq bu il də biz iki nəfər əməkdaş göndərdik ki, həmin kitabların çap kataloqunu hazırlasınlar.
İnşallah, may-iyun ayında o kitabların sərgisini keçirmək istəyirik. Sentyabr ayında o kitabları gətirib Bakıda nümayiş etdirəcəyik. Azərbaycan kitabları təkcə Praqada yox, Rumıniya və Macarıstanda da var. Biz mərhələ-mərhələ həmin kitabları da tədqiq edəcəyik.

– Və son olaraq, Azərbaycan kitabxanalarının ən başlıca problemi və qayğısı nədir?
– Təbii ki, bizim kitabxanaların əsas problemi bina problemidir. Uçuq-salxaq binaya texniki avadanlığı qoysan da, işə yaramayacaq. Yağış vuracaq, rütubət çəkəcək, xarab olub gedəcək. Müasir texniki avadanlıq üçün də müasir şərait olmalıdır. Kitabxanaların əksəriyyətinin binaları özlərinin deyil.

– Təşkilatlardan sığınacaq alıblar…
– Bəli. İndi də onlar çox pis vəziyyətdədir. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilk növbədə kitabxanaların bina problemini həll etməyə çalışır. Bu, əlbəttə, vəsait tələb edir. Rayonlarda hazırda araşdırma işləri aparılır və nəticələri haqqında tədbirlər görüləcək. Artıq müasir tipli kitabxanaların yaradılmasının vaxtı gəlib çatıb.

APA

 

Dünyada iki bu cür dövlət tapa bilməzsən ki, Türkiyə ilə Azərbaycan qədər yaxın, doğma olub bir- birinin kədərinə, sevgisinə bu qədər ortaq olsun. Bu cür yaxınlığın körpüsü vətənsevər insanların çiynində uzandıqca gələcəyə doğru uzanır. Camal Yanğın da iş adamı olaraq, Azərbaycan sevgisini özündə daşıyan şəxslərdəndir.

Camal Yanğınla müsahibəni təqdim edirik:

– Maraqlıdır, Bakıya gəlişiniz necə olub? Bu haqda danışmanızı istərdim…

– Bakıya gəlişim təsadüfü deyildi. Uşaqlıqdan bəri Bakı haqda məlumatım var idi. O vaxt xəritələrdə ümumi olaraq Sovetlər Birliyi yazılırdı. Amma biz bilirdik ki, orada bizim qardaşlarımız yaşayan bir ölkə var. Burada türk dövlətləri – Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistanın olmasından xəbərdar idik. Bu ölkələr arasında bizim üçün ən maraqlısı Azərbaycan idi . Düzdür, digər ölkələr də bizə doğmadır, qardaşdır. Ancaq Azərbaycan bizim əkiz qardaşımızdır. Mən 1992-ci ildə bura gələndə bir daha buna əmin oldum. Ölkədə vəziyyət qarışıq idi. Heydər Əliyev hələ Bakıda deyildi o vaxt.

O zaman burada hansı işlər görə biləcəyim haqda düşünürdüm. Türkiyəyə qayıtdım. Türk dünyası ilə maraqlanan dostlarımı ətrafıma toplayıb Bakıya gətirdim. Dedim ki, baxın, bura bizim vətəndir. Biz bu vətənə kömək etməliyik. Əcnəbilər kimi gəlməliyik bura. Qoy, qonşu ölkə bura təzyiq etməsin. Bilirsiniz, bir ölkədə xarici vətəndaşların çox olması həmin ölkənin sığortasıdır.

– Təhlükəsizlik üçün sığortadır

– Xaricilərin olduğu ölkələrdə onlar həmin ölkəni tərk etmədən ora hər hansı hücum edilə bilməz. Çünki səfirliklərdən də maraqlanıb soruşurlar ki, burada onların nümayəndəsi qalıb, ya yox.

İndi Azərbaycan müharibə şəraitindədir. Ermənilər dinc durmur. Rusiya onu dəstəkləyir. İran Azərbaycanı sıxır. Ona görə də Türkiyə burada olmalıdır ki, bir qarant olsun. Bax, mən o niyyətlə gəlmişdim. İş qurduqdan sonra isə buraya çox bağlandım. Bizim digər ölkəllərdə də işlərimiz var. Ancaq mən başqa ölkədə 3 gün qalıramsa, Azərbaycana gələndə ən azı 10 gün qalıram. Çünki burada sıxılmıram, darıxmıram. Bura mənim üçün vətəndir. Ona görə də Azərbaycanın adını qoymuşam “Ata Vətən”, Türkiyənin adını qoymuşam “Ana Vətən”, Kiprin adını qoymuşam “Kiçik Vətən”.

Beləliklə, mənim 3 vətənim var. Əgər bu 22 illik iş həyatımda bir faydam olubsa, çox xoşbəxtəm. İllər ərzində yüzlərlə iş yeri bizim sistemdən yetişib çıxıb və mən bununla fəxr edirəm. Bu gün ticarətdə onlar bizim rəqibimiz olsa da, mən onları dost hesab edirəm. Hamısı bizim dostlarımızdır. İmkan olanda yığışırıq, görüşürük, xoş günlərimizi qeyd edirik. Pis günlərdə bir-birimizə dəstək oluruq. Bizim birliyimizə mane olan qüvvələr var və biz onların öhdəsindən gəlib bu birliyi qoruyub saxlamalıyıq.

Bu günlərdə Rəcəb İvedikin filmindən bir fraqment sosial mediada müzakirə obyektinə çevrildi. Xoşagəlməz söhbətlər yarandı. Baxın, bəzi qüvvələrin də istəyi budur.

– Sanki, bu mübahisələri körükləyənlər var…

– Əlbəttə, buna sevinən o qədər insan oldu ki. Ona görə də reaksiyaları düzgün verməliyik. Biz lazımi cavabı verdik. Düşünürəm ki, artıq şişirtmək lazım deyildi. İndi əslində bizim aramızdakı qardaş nazıdır və bu olmalıdır. Amma iqtisadi cəhətdən bunu qabartmaq olmaz. Çünki iqtisadi əlaqələr qardaşlıqdan ayrı bir şeydir.

– İki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin 25 illik bir tarixi var. Elə bu, bütünlükdə sizin fəaliyyət dövrünüzü əhatə edir. İndi Türkiyədə müəyyən siyasi gərginlik, siyasi çalxantılar var. Bu iqtisadi əlaqələrə necə təsir edir?

– İndi savaş topla, tüfənglə olmur, iqtisadiyyatla olur. İqtisadi cəhətdən bir ölkəni problemə salarsansa, onda həmin ölkəni hərtərəfli ələ keçirərsən. Türkiyənin iqtisadiyyatı çox güclüdür. İqtisadiyyatımıza hücumlar var. Bütün bu terror və qarşıdurmaların altında iqtisadiyyat dayanır. Çünki Türkiyə bölgədə böyüyən, inkişaf edən, sərmaya qoyan, xarici investorları ölkəsinə dəvət edə bilən bir siyasi qüvvənin idarəsindədir. Bu siyasi qüvvə öz yolu ilə gedir. Dünya liderlərinə qulaq asmır. Öz qərarlarını özü alır. Və bildirir ki, ən yaxşısı mənim millətimin bildiyidir. Amma bu vaxta qədər dünya belə öyrəşməmişdi. Dünyanın kapitalist gücləri telefonu götürüb” Bunu belə etmək daha yaxşı olar, bu, belə daha sərfəli olar” – deyə təlimatlar verirlər.

Ancaq mən düşünmürəm ki, hansısa başqa ölkə sənin ölkənin yaxşılığı üçün bir iş görsün. Türkiyə Azərbaycan istisnadır.

Bizim prezident də hər zaman bildirir ki, mən sizinlə müzakirə etməyə hər zaman hazıram. Amma sizin dediklərinizinə mütləq əməl olunacağına qərar vermirəm. Bu da təbii olaraq, onları özündən çıxarır. Onlar türk dünyasının birləşməsini istəmirlər. Bilirsiniz, hazırda Türkiyənin 2023-cü il böyük layihəsi var. Bu həmin qüvvələri narahat edir. Düşünürlər ki, bu ölkə iqtidadi cəhətdən güclənərsə, siyasi məsələlərdə məni dinləməz.

Nə vaxta qədər biz sizə boyun əyməliyik? Nə zamana qədər bizim kürəyimizdən düşməyəcəksiniz? Nə vaxta qədər biz sizi çiynimizdə daşıyacağıq? Axı bunun bir sonu olmalıdır. Hər ölkənin imtina edə bilmədiyi qərarları olmalıdır. Məsələn Türkiyə Ermənistanla sərhəd qapılarını açmamaqda qərarlıdır. Amma bir də görürüsən ki, həmkarlardan biri deyir ki,Türkiyə sərhəddi açır. Başa düşmək lazımdır ki, Türkiyə sərhəddi açmaz. Türkiyə sərhəddi bir şərtlə açar. O da 1992-ci ildə qoyulub. Hansı ki, orada qeyd olunub ki, Ermənistan işğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarını tərk etməyincə Türkiyə sərhəddi açmayacaq. Tutaq ki, sərhəd açıldı. O zaman Türkiyə prezidentinə sual olunacaq ki, 1992-ci ildə qoyulan maddə aradan qalxdı mı? Torpaqlar boşaldıldı mı? Yox! Onda niyə açdın? Bu sualı Türkiyə camaatının qarşısında verə bilməzsən. Çünki Türkiyə əhalisinin 99.9 faizi Ermənistanla sərhəddin açılmasını istəmir.

Nəyə görə istəmir? Qarabağın Azərbaycana qaytarılması tələbinin yerinə yetirilmədiyinə görə. O torpaqlar geri qaytarılmayınca, azərbaycanlı qardaşlarımız öz doğma yurdlarına qayıtmayınca o sərhəd açılmayacaq. Təbii ki, bunun iqtisadi təsirləri var. Amma gərək qardaş qardaşdan arxayın olsun.

– Bildiyim qədərilə, sizin iqtisadi baxımdan Şimali Afrika, Türk Cumhuriyyətlərinə doğru genişlənmə planınız var.

– Bilirsiniz, Əlcəzair olsun, Şimali İraq olsun, Suriya olsun, İran olsun, hamısında bizim qardaşlarımız var. İranın 50 faizi mənim qardaşlarımdır. İndi bunu necə kənara atmaq olar? Gücümüz olmadığı zamanlarda onu farslara vermişik, amma indi bizim gücümüz var. Təbii ki, bu, siyasi yox, iqtisadi genişlənmədir. Çünki artıq bizim sərhədlərimiz bəllidir. Türkiyənin belə bir qaydası yoxdur ki, sərhədlərini böyütsün və ya başqa ölkə üçün açsın.

Atatürk deyib ki, “Yurdda sülh, cahanda sülh”. Biz də onun göstərişinə əməl edirik. O bizə bəsdir.

Moldoviyaya səfər planlaşdırıram. Orada bizim türk qardaşlarımız var. Xristian olduqları üçün özlərini bizdən kənarda qalmış hiss edirlər. Ancaq mən demişəm ki, sizin türk olmağınız bizə yetərlidir. Biz gedib görmək istəyirik ki, orada yaşayan qaqauzlara necə kömək edə bilərik? Onları biraz sıxışdırırdılar. Xristian olduqları üçün onların ya adını, ya da soyadını dəyişib türklükdən çıxarıblar. Məsələn, baş nazirin müavini Vadim Çoban. Və ya nazirin köməkçisi Aleks Qara. Vadim hara, Çoban hara? Aleks hara, Qara hara? Artıq assimliyasiya gedir. Biz onların daxili işlərinə qarışmırıq. Sadəcə türk olaraq qalmaqlarına çalışırıq. Çünki onlar bizim ayrılmaz hissəmizdir. Yeni prezident isə bildirib ki, mən onlarla tam işbirliyində olacam.

– Sosial sahədə faəliyyətiniz maraqlıdır. Hansı işlər həyata keçirirsiniz?

– İş adamları bütün fəaliyyətlərini pul qazanmaq prosesinə yönəltməməlidir. Sosial məsələlərdə aktiv olmalıdır. Yığıncaqlar keçiririk, kasıblar, şəhid ailələri, qocalar evi, uşaqlar evi və s. var. Müxtəlif proqramlar daxilində biz onlara yardım göstəririk. Bizə birbaşa müraciətlər də çox olur. Onda isə heç nə edə bilmərik. Biz bir qurumuq. Məsələn, uşaqlar evinə yardım etmək üçün Təhsil Nazirliyinə yazıb bildiririk ki, bizim belə bir layihəmiz var. Nazirlik araşdırma apardıqdan sonra bizə razılıq verir. Layihəyə uyğun olaraq, uşaqları aparıb gəzdiririk, geyindiririk, qayğı göstəririk.

Yaxud universitetlərlə bağlı layihələrdə tələbələri dəvət edib onlara təcrübə keçirik. Onların təhsilinə ATİB büdcəsindən ayırdığımız maliyə ilə yardım edirik.

– Siz Azərbaycanda “İlin ən müvəffəqiyyətli iş adamı” adına layiq görülmüsünüz…

– Sağ olsunlar ki, məni bu ada layiq biliblər. Türkiyədə bir jurnal bunu təşkil edib. İnternet vasitəsilə səsvermə keçirilib. Müxtəlif dünya ölkələrindən bu səsverməyə qoşulanlar olub. Təvazökarlıqdan kənar olsa da, qeyd etmək istərdim ki, mən türk dünyasında kifayət qədər tanınıram. Müxtəlif ölkələrdə görüşlərim olur, böyük layihələr həyata keçiririk. Bunun nəticəsidir ki, finala çıxan 3 namizədin 2-nin birlikdə topladığı səs mənim topladığım səsdən az oldu. Təbii ki, bu mənim hər sahədə uğurlu insan olduğum mənasına gəlmir. Öz sahəmdə fəaliyyətimin bəhrəsidir bu.

Türkiyədə İqtisadiyyat naziri də çıxışında bildirib ki, mən heç təəccüblənmədim ki, bu ada Camal layiq görülüb. Çünki hansı ölkəyə getsəm, onu orada görürəm. Hansı ölkədə iş adamlarından söhbət açılsa, Camal Yanğından hamı ürəkdolusu danışır, minnətdarlıq bildirir. Ona görə də onun qalibiyyəti heç də təsadüfi olmadı.

ATİB-in bir çox ölkələrdə formu baş tutub. Biz iş adamı kimi məsuliyyətimizi anlayırıq.

faktor.az

Bakı Ali Neft Məktəbinin (BANM) İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin “BANM-in prezident təqaüdçülərinə 10 sual” layihəsində sualları BANM-in Neft-qaz muhəndisliyi ixtisasının I kurs tələbəsi Şahlar Əlizadə cavablandırır.

– Özünüz haqqında ətraflı məlumat verin

– Mən 1999-cu ildə Beyləqan rayonu 1-ci Şahsevən kəndində anadan olmuşam. 1-ci Şahsevən kənd orta məktəbini bitirmişəm. Həmin il ali təhsil müəssisələrinə keçirilən qəbul imtahanını uğurla verərək Bakı Ali Neft Məktəbinə qəbul olmuşam. BANM-in Neft-qaz muhəndisliyi ixtisasının I kurs tələbəsiyəm, Prezident təqaüdçüsüyəm.

– İmtahan geridə qadı, indi həmin dövrlə bağlı hansı təəssüratlarınızı bizimlə bölüşə bilərsiniz

– Mənim ücün çox çətin bir dövr idi, hədsiz dərəcədə yorulurdum, amma buna baxmayaraq, mən öz məqsədimə çatmaq üçün çox oxumalıydım. Ailəmin və sevdiklərimin mənə olan inamını doğrultmalıydım.

– Nə qədər bal topladınız?

– 686 bal toplamışam.

– Niyə məhz BANM-ı seçdiniz?

– Mənim uşaqlıqdan məqsədim savadlı mühəndis olmaqdır və BANM mənim uçun ən dəyərli ali təhsil ocağı olub, məhz ona görə mən BANM-də təhsil almağı seçdim və inanıram ki, heç vaxt peşman olmayacam.

– Ailənizin oxumağınızdakı rolu haqqında nə demək istərdiniz?

– Ailəmin oxumağımdakı rolu əvəzedilməzdir, onlar həmişə mənə dəstək olublar, mən əgər bu gün arzuladığım Ali Məktəbdə təhsil alıramsa, bu məhz onların sayəsindədir. Ömrüm boyunca onlara minnətdaram.

– Ən böyük arzunuz?

– Ali Məktəbi əla qiymətlərlə bitirib ölkəmi xarici ölkələrdə tanıtmaq, yeni layihələr hazırlayıb daha da yüksəlmək və savadlı bir mutəxəssis olmaqdır.

– İxtisasınız haqqında nə demək istərdiniz?

– Mən neft-qaz muhəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alıram. Ümid edirəm ki, gələcəkdə savadlı bir mühəndis olacam.

– Hobbiniznədir?

– Ən böyük hobbim kinoya baxmaqdır.

– Başqa hansı maraqlarınız var?

– Velosiped surməyi çox xoşlayıram. Eyni zamanda, dünya səyahətinə çıxmaq mənim üçün çox maraqlıdır, bunu reallaşdırmaq istərdim.

– Hansı janrda kitabları oxuyursunuz?

– Janrından asılı olmayaraq kitab oxumağı sevirəm.

XƏBƏR LENTİ