Bazar, Fevral 26, 2017
MÜSAHİBƏ

Tarix elmləri doktoru, AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya institutunun aparıcı elmi işçisi və tanınmış televiziya aparıcısı Güllü Yoloğludur. Etnoqraf alim uzun müddətdir ki, həm elm, həm də televiziya sahəsində Azərbaycanın folklor və etnoqrafik dəyərlərini təbliğ edir, bizə səhv olaraq sırınan bəzi adətlərdən danışır. Elə bu gün də ondan danışdıq:

– Güllü xanım, bu gün Azərbaycan etnoqrafiyası istiqamətində aparılan araşdırmaları necə dəyərləndirərdiniz?

-Azərbaycan xalqının etnik tərkibinin öyrənilməsinin, etnoqrafik materialların sistemli şəkildə toplanmasının başlanğıcı əsasən, XIX əsrə aiddir. Uzun illər V.N.Qriqoryev, O.S.Yevetski, P.P.Zubov, A.Q.Yanovtsev, İ.L.Serebryakov, A.A.Bakıxanov, M.M.Səfiyev, P.F.Riss, D.İ.Zubarev, A.D.Yeritsov, P.S.Varav, M.Q.Əfəndiyev, A.Qiyasbəyov, V.V.Bartold, N.Y.Marr, İ.İ.Meşaninov, Ə.Ələkbərov, Q.T.Qaraqaşlı, M.V.Quliyeva, R.Babayeva, T.Ə.Bünyadov, Ş.Quliyev, Q.Qeybullayev, Ə.İzmaylova, H.Həvilov, A.Abbasov, K.Əliyev, Ə.Dadaşov, E.Kərimov, N.Quliyeva, B.Abdulla, A.Paşayev, Q.Cavadov, Q.Rəcəbov, X.Xəlilov, bəndəniz və başqaları Azərbaycan əhalisinin təsərrüfat məişəti, maddi və mənəvi mədəniyyəti, ailə-nikah münasibətlərinin inkişafı, etnik tərkibi və s. bağlı tədqiqatlar aparmış və bu tədqiqatlar bu gün də aparılır. Bu sahədə AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun rolu da danılmazdır. Burada maraqlı məsələlərdən biri də odur ki, tək etnoqraflar deyil, eləcə də folklorşünas alimlər Azərbaycan xalqının etnoqrafik materiallarının öyrənilməsinə az-çox öz töhfələrini veriblər. Çünki etnoqrafiya və folklor bir-biri ilə sıx bağlıdır. Xüsusilə, mərasim və ayinlərdə onları bir-birindən ayırmaq düzgün deyil. Məhz buna görə də folklor mənəvi mədəniyyət adı ilə etnoqrafiyanın bir parçası kimi də öyrənilir… Təbii ki, ideologiyaya uyğun olaraq dəyişikliklər də az olmayıb.

– Folklor və etnoqrafiyamıza aid bəzi faktlar, mənbələr sovet dövründə təhrif olunubmu? Əgər olubunsa, bu təhriflər Azərbaycançılıq məfkurəsinə nə dərəcədə zərbə vurub?

-Artıq SSRİ dağılıb, quruluş ləğv olunub, lakin elm sahəsində bir çoxları onun
qoyduğu istər ideoloji, istər siyasi qaydaları hələ də qısqanclıqla qoruyub saxlayırlar.
Məsələn, sovet dövrü “xalqlar dostluğu” adı altında ayrı-ayrı etnik kökə, dinə mənsub xalqlar süni yolla bir-birinə calaq edilərək vahid sovet xalqı yaratmaq qarşıya məqsəd kimi qoyulsa da, xalqlara öz dilində yazıb-oxuma haqqının verilməsi bu arzunu utopik bir şey kimi arxivdə gizlətdi. Lakin bəzi tarixçilərimiz özləri də bilmədən ortaya elə “faktlar” qoydular ki, bu gün ermənilər və Azərbaycana ərazi iddiası ilə çıxış edənlər həmin müəllifləri əllərində bayraq ediblər… Və yaxud, yuxarıdan sifarişlə hansısa folklor nümunələrinə, etnoqrafik materiallara əl gəzdirilib. Həmin materiallar dərsliklərə salınıb, radio, TV vasitəsi ilə xalqın beyninə yeridilib. Biz indi bu yanlışlıqları aradan qaldıra bilmirik. Çünki bu yalanlar üzərində bütöv bir nəsil yetişib.

-Mövsüm mərasimləri ilə bağlı folklor mətnlərimizin məzmununun dəyişdirilməsi barəsində nə deyə bilərsiniz?

-Elə o dediyim ideologiyaya uyğun dəyişikliklər mövsüm mərasimlərinə də aiddir. Təbii ki, bunların hamısının pis olduğunu demək də yanlış olardı. Bilirik ki, sovet dövrü həm də ateizm siyasəti ilə yadda qalıb. Bu gün din adına qonşu və uzaq ölkələrdə baş verənlərin bir çoxunu görəndə bəzi məsələləri başa düşmək olar. Lakin insanı mənəvi yoxsulluğa sürükləyən siyasət heç də yaxşı nəticə vermədi. Çünki “sovetlər dağıldıqdan, kommunizm ideyası aradan qalxdıqdan sonra insanların mənəviyyatında bir boşluq yarandı və yad ünsürlər ölkəmizə ayaq açdı” deyəcəkdim, amma bu günkü Türkiyədəki durumu təhlil edəndən sonra fikrimdən vaz keçirəm. Çünki onlar sovetin buxovunda olmayıblar, lakin bu gün dindəki aşınmalar orada da meydan sulayır. Təriqətlər tarix boyu bir-biri ilə rəqabət aparıb. Hələ mən məzhəb məsələsini demirəm. Hər birinin öz xətti, məqsədi, iddiası olan 100-dən çox təriqətin varlığı o bir Allaha, vahid dinə yox, müxtəlif vəqflərə, şeyxlərə xidmət deməkdir… Allah birdir, ona gedən yol da bir olmalıdır… Parçalanmalar və rəqabət uçuruma aparır. Uzun əsrlər bunun şahidi olmuşuq. Təkcə səfəviyyə ilə bakuviyyənin misalında fəlakətin ölçüsünü görmək mümkündür…
Lakin bu gün folklorumuza, etnoqrafiyamızda ciddi dəyişiklər və bunun da sayəsində yanlış təhlillərə yol açan məqamlar da çoxdur.

-Novruz adətləri və çərşənbələrin sıralanmasında da xeyli yanlışlıqlar var. Mümkünsə, azacıq bu barədə də danışaq…

-Əzəldən xalqımız yalnız ilin, ayın, yəni Boz ayın Axır çərşənbəsini böyük şadyanalıqla keçirib. Digər çərşənbələrin hər birinin öz funksiyası var. Əslində 7 çərşənbə nəzərdə tutulardı. Onun üçü oğru çərşənbə adı ilə Kiçik çilləyə düşərdi. Üçü isə doğru çərşənbə adı ilə Boz aya düşərdi. Kiçik çillə çıxan kimi gələn birinci çərşənbə Yalançı çərşənbə sayılardı və onu keçirməzdilər. Bu il Yalançı çərşənbə fevralın 21-ə düşür. 21-də hələ havalar soyuqdur. Belə havada hansı ağıllı, həm də rayonlarımızda bir-birini suya basar? Çox yerdə heç qar-buz əriməyib. Keçmişdə qış daha sərt keçərdi. Övliya Çələbi yazırdı ki, Ərzurumda bir kədi (pişik) bir damın üstündən o biri dama tullananda havada donarmış… Söhbət inkişaf etmiş böyük şəhərlərdən getmir…
Artıq ikinci Xəbərçi (muştuluqçu, cıdırçı, müjdəçi və s.) çərşənbədə yazın gəlişi özünü bildirərdi. Hava isinməyə başlayardı… Bu çərşənbədə qışdan çıxan insanlar ev-eşiyi çölə tökər, qarla xalça-palazı təmizləyər, kişilər əkin yerlərinə baş çəkər, dolmuş arxları, həyət-bacanı, tövlələri, axırları, hinləri təmizləyərdilər. Artıq, köhnə, çır-çırpını da yandırar, külünü əkin yerlərinə, ağacların dibinə tökərdilər. Ona görə bəzən buna Küllü çərşənbə də deyirlər.

Üçüncü çərşənbə Ölü çərşənbəsidir. Buna Qara çərşənbə də deyirlər. Amma bu çərşənbəni İslamdakı Qara bayramla bağlamayaq. Qara bayramın vaxtı dəyişir, amma Qara çərşənbə hər il Axır çərşənbədən əvvəlki çərşənbədə qeyd edilir. Məqsəd nədir? Həmin gün sübh tezdən kişilər uzaqda, təpəlikdə yerləşən məzarlıqların yollarını təmizləyir, qadınlar xonçalarla ora gedir, qəbirləri təmizləyir, kimsəsizləri də ziyarət edir, xonçaları orda qoyub qayıdırlar. Kasıb ailələrin uşaqları o xonçalardakıları götürüb evlərinə aparır və bir həftə sonrakı Axır çərşənbə süfrələrinə qoyurlar… Ağsaqqallar, ağbirçəklər bu bir ildə dünyasını dəyişənlərin ailələrini yasdan çıxardırlar ki, onlar da Axır çərşənbəni şadyanalıqla qeyd etsinlər. Həmin gün evdə ruhların adına qazan asılır, qapı, pəncərə aralı qoyulur, şam və ya ocaq qalanırdı ki, qaranlıqda ruhlar yollarını azmadan gəlib o paydan nəsiblərini alsınlar…

Dördüncü çərşənbənin adı üstündədir: Axır çərşənbə. Hamı elliklə bu çərşənbəni keçirir, ertəsi gün su üstünə gedir, ayinlərini icra edirlər. Budur dədələrimizin, nənələrimizin çərşənbələri.
İndi mən də sizə və eyni zamanda dörd ünsür, dörd çərşənbə deyib hamısında tonqal qalayıb, şənlənənlərə sual verim: Ağır qışdan çıxmış, bütün odun, oduncağını, əlindəki taxta tabağını yandırmış, azuqəsi bitmiş, taxça-boxçası boşalmış, yaz iş-gücünə başı qarışmış xalqın o qədər odunu, yemək-içməyi, boş vaxtı haradan idi ki, dörd çərşənbənin dördündə də kef eləsin, tonqal qalasın, şəkərburalı, paxlavalı, plovlu süfrə açsın, çıqqıdı-çıqqıdı etsin? Niyə çərşənbə deyirik? Axı Çərşənbə həftənin III günüdür. Əslində isə biz çərşənbə axşamından danışırıq… Təbii ki, bunların da öz cavabı var…

-Çərşənbə sıralanmalarının yanlış təqdim edilməsində məqsəd nə idi?

-Xocalı faciəsi Boz ayın ilk çərşənbəsi – Yalançı çərşənbə günü baş verib… Qarışıq dövr idi. Bilənlər bilir, biz, yəni, xalq Bakıda Xocalı faciəsi haqqında bir həftə, on gün sonra xəbər tutduq. Çünki yuxarıdan göstərişlə camaatın başını çərşənbələrlə qatdılar. Hər çərşənbə axşamı Fuad Qasımzadə efirə çıxıb “bu gün filan çərşənbədir. Onu belə qeyd etmək lazımdır…” deyib insanların diqqətini başqa istiqamətə yönəldirdi. Hakimiyyətdə böhran yaranan kimi hind filmləri ilə camaatın başını qatan kimi… Və sifarişi yerinə yetirən də rəsmi KİV-lər idi. Elmi məsləhətçi isə əsasən folklorşünas A.Nəbiyev olardı. Yəni, o da tək deyildi… Beləcə, 1992-ci ildə onun bir il əvvəl nəşr etdirdiyi gözəl mənbə olan “Novruz bayramı” kitabına tamamilə zidd olan “İlaxır çərşənbələr” kitabçası çap olundu və özünün də yazdığı kimi “bu ilk təcrübə” bəzi həmkarları tərəfindən çox tezliklə də yayıldı… Çünki yuxarının göstərişi vardı…

-Bu gün bu problemin aradan qalxmasına nə üçün maraqlı deyilik?

– Artıq böyük bir nəsil bu yalanla böyüyüb. Üstəlik, hələ də bu cəfəngiyyatı yayanlar, onun üstündə fəlsəfi fikirlər irəli sürənlər var. Amma bu dörd ünsür, dörd çərşənbənin xalqımıza bir çox yöndən ziyanı var. Ən əsası hər kəsin evində televizor var. Amma hamının iqtisadi durumu keçmişdəki və hər zamankı kimi eyni deyil. Dolanışığından şikayət edənlər də var, günahı başqalarında görənlər də. Heç vaxt heç kəs düşünməsin ki, hamının bərabər yaşadığı cəmiyyət qurmaq mümkündür. “Sən ağa, mən ağa, inəyimizi kim sağa”… Belə bir vaxtda televiziyalarda hər çərşənbə kimlərinsə bol süfrələri, dolu zənbilləri, çal-çağırları göstərilir. İmkanı fərqli ailələrdə bu görüntülər qıcıq yaradır. Çünki hər bir valideyn övladının qarşısında özünü gücsüz, imkansız, bacarıqsız hiss edəndə, içində olan kin, nifrət, etiraz səsi, üsyan daha da artır. Bu da sosial narazılığa gətirib çıxardır. Düşünürəm ki, əvvəllər olduğu kimi, yalnız Axır çərşənbə keçirilməlidir. Belə olduqda imkansızlara əl tutmaq da asan olar.

Dörd çərşənbə, dörd ünsür məsələsi heç bir türk xalqında, elə farsların özündə də yoxdur. Əgər dünyanın heç bir yerində bu yoxdursa, qondarma məsələ bizi dünyadan, eləcə də türk dünyasından ayırmağa xidmət edir…

Boz ayın bütün çərşənbələrini yemək-içmək, çal-çağırla keçirmək istəyənlər də bütün ay boyu nə alacağını, nə bişirəcəyini, kimi çağıracağını, hansı restoranı, hansı müğənnini sifariş verəcəyini düşünməklə vaxtını keçirir… Təbii ki, çal-çağırdan pul qazananlara, bazarlara, marketlərə, savadsız, lakin özünü çox bilən kimi göstərən “jurnalistlər”ə bu sərf edir. Hətta bəzi kanallar rayonlara gedib orda səhnəciklər qurub yanlış adları xalqın adından qələmə verməyə çalışırlar. Xüsusilə də Qazaxda qurulan tamaşalar gülməlidir. Çünki orda insanlar hələ də Ölü çərşənbəsində məzarlıqlara axışır…
Seçim xalqındır. Dədə-babadan Axır çərşənbə Novruzun özündən yaxşı keçirilib. Əsas səbəb də ilin ağır və Axır çərşənbəsindən xoşluqla ayrılmaqdır…

 

moderator.az

Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri, millət vəkili Əflatun Amaşovun müsahibəsi

– Əflatun müəllim, 2016-cı il Mətbuat Şurasının fəaliyyətində hansı cəhətlər yadda qaldı?

– Mətbuat Şurası hər zaman ənənəvi fəaliyyət istiqamətlərinə sadiqdir. Qurumun işində başlıca yeri şikayətlərin araşdırılması tutur. 2016-cı il də bu baxımdan fərqlənmir. Əlbəttə, müxtəlif istiqamətləri əhatə edən fəaliyyətimiz də olub.

Ümumən ötən il Şurada 686 müraciət qeydə alınıb. Onlardan 322-si bilavasitə kütləvi informasiya vasitələrində gedən materiallardan şikayətdir. Ayırı-ayrı vətəndaşlardan 118, dövlət idarə, müəssisə və təşkilatlarından 91, özəl müəssisələrdən 78, özünüidarəetmə orqanlarından 16, ictimai qurumlardan 19 şikayət daxil olub.

Katiblik 322 şikayətlə əlaqədar tərəfləri Şuraya dəvət edib. Bu mərhələdə 184 məsələ Katiblikdə həllini tapıb, tərəflər arasında anlaşma əldə olunub. Digər 138 halda şikayətçi və cavabdeh tərəf arasında razılığa gəlinmədiyindən onlarla bağlı toplanmış materiallar baxılmaq üçün Şuranın müvafiq komissiyalarına təqdim edilib.

2016-cı ildə Şuraya daxil olan şikayətlərin 138-i komissiyalarda baxılıb. Bunlardan 90-ı Şikayətlər üzrə Komissiyada, 48-i “Reket jurnalistika”ya qarşı mübarizə Komissiyasında araşdırılıb.

Şikayətlər üzrə Komissiyada baxılan 90 məsələdən 42-i komissiya səviyyəsində həllini tapıb. Digər 48 məsələ barədə çıxarılan rəylər qərar qəbulu üçün Şuranın İdarə Heyətinə təqdim edilib.

“Reket jurnalistika”ya qarşı mübarizə Komissiyası tərəfindən araşdırılan 48 şikayətdən 18-i barədə təqdimat verilərək yekun qərarın qəbulu üçün Şuranın İdarə Heyətinə təqdim edilib.

Şuranın İdarə Heyəti 2016-cı ildə ümumilikdə 44 qərar çıxarıb. Bu zaman Şikayətlər üzrə Komissiyanın 48 rəyindən 40-ı (8 rəy təkrar baxılmaq üçün Katibliyə qayratılıb), “Reket jurnalistika”ya qarşı mübarizə Komissiyasının isə 18 təqdimatından 8-i əsas götürülüb.

– Ən çox şikayətlər hansı tip media orqanlarının fəaliyyətindəndir?

– Mətbuat Şurası 2003-cü ildən fəaliyyətdədir və ötən müddətdə şikayətlərin çoxluğu baxımından qəzetlər üstünlük təşkil edirdi. 2015-ci ilin statistikasına diqqət yetirsək, ümumi şikayətlərin 48,3 faizi qəzetlərdən idi. Həmin vaxt internet media orqanlarından şikayətlər 38,8 faizə çatırdı. 2016-cı il üçün diqqətçəkən tendensiya ikincilərin 51,9 faizlə birinciliyi əldə etməsidir. Üstəlik, informasiya agentliklərindən şikayətlər də 14,8 faiz təşkil edib. Rəqəmləri toplasaq, internet üzərindən yayımlanan kütləvi informasiya vasitələrindən şikayətlər ümumi şikayətlərin 66,7 faizini təşkil etmiş olacaq. Qəzetlərin bu baxımdan olan göstəricisi isə 29,3 faizdir.

Yəqin fərqi hiss etdiniz. Bu fərq böyük dəyişiklikdən xəbər verir. İnternet medianın cəmiyyət həyatındakı təsiri artır.

Biz şikayətlərdən söz açırıqsa, təbii ki, internet medianın vurduğu ziyan da çoxalır. Nəzərə almaq lazımdır ki, ənənəvi media öz yerini onlayn mediaya verir. Ancaq başqa bir reallığı da ciddi şəkildə düşünməliyik. Bu, nədən ibarətdir? Əgər qəzetlərin peşə prinsiplərini pozmalarının qarşısının alınmasında müəyyən tənzimlənmə işləri aparılmışdısa, internet medianın sürətlə artan sayı qarşısında adekvat reaksiya xeyli çətindir. Digər tərəfdən, qəzetlər hüquqi münasibətlər sistemində çıxış edirlərsə, internet üzərindən yayımlanan KİV-lər üçün belə bir vəziyyət, demək olar, yoxdur. Bu isə onların məsuliyyət hissini aşağı salır.

– İnternet media orqanlarının fəaliyyətində məsuliyyətsizlik məsələsini qabartdınız. Bu barədə bir qədər ətraflı məlumat verməyinizi istərdik.

– Bir qədər öncə də vurğuladım ki, Mətbuat Şurası 2016-cı ildə 44 qərar çıxarıb. Təsəvvür edin, bu qərarlardan 30-u bilavasitə internet üzərindən yayımlanan KİV-lərlə bağlıdır. Özü də elə qərarlar var ki, orada cavabdeh kimi 2 və daha çox internet KİV göstərilib. Vəziyyəti acınacaqlı edən də budur. Onlar arasında “korporativ həmrəylik” var. Məsələn, hansısa qurum haqqında məlumat, baxırsan ki, 2-3, bəzən də 4 xəbər saytında yayımlanır. Materialın xarakterindən onun təmənna məqsədilə qələmə alındığı aşkar görünür. Toplanmış materialların nəzərdən keçirilməsi də məsələnin mahiyyətini təsdiqləyir.

Digər bir məqamdan da söz açmaq istərdim. 2016-cı ildə Azərbaycan Mətbuat Şurasına edilən şikayətlərin motivini təşkil edən materiallarda “Azərbaycan Jurnalistlərinin Peşə Davranışı Qaydaları”nın pozulma faizinə nəzər salsaq, görərik ki, qaydaların “Şərəf və ləyaqətin qorunması, şəxsi həyatın toxunulmazlığı” prinsipinin 3.2 bəndinin “jurnalist görüşdüyü, haqqında yazdığı hər bir şəxsin şərəf və ləyaqətinə, şəxsi həyatının toxunulmazlığı prinsipinə hörmətlə yanaşmalıdır” bəndi daha çox pozulub. Bu baxımdan 28,9 faizin mütləq əksəriyyəti internet media orqanlarının payına düşür. Düşünürəm ki, bu, çox ciddi siqnaldır. AJPDQ-nın “Jurnalist hazırladığı yazıda tənqid obyektinin mövqeyini öyrənib bildirməlidir. Bu, mümkün olmadıqda, tənqid obyekti tələb edərsə, öz fikirlərini çatdırmağa çox qısa vaxtda ona şərait yaradılmalıdır. Plüralizm prinsipinə əməl edilməlidir” tələbi üzrə pozuntu faktları 24,8 faiz təşkil edir. Bu statistikada da böyük pay sahibi xəbər saytlarıdır.

– Yəqin “qara siyahı”ya daxil edilənlər içərisində də internet xəbər portallarının sayları artmaqdadır…

– 2016-cı ildə Şurasın “qara siyahı”sına ümumilikdə 10 KİV-in adı daxil edilib. Bunlardan 3-ü saytdır. Adı əvvəlki illərdə “qara siyahı”ya daxil edilmiş 2 qəzetin onlayn versiyası kimi fəaliyyət göstərən 2 xəbər saytı da qeyd edilməlidir. Onu da deyim ki, Şuranın 44 qərarından 10-u cavabdeh KİV-in adının “qara siyahı”ya salınmasını nəzərdə tutur.

– Digər qərarlarda nə kimi cəza tədbirləri nəzərdə tutulur?

– Cavabdeh KİV-in adının “qara siyahı”ya daxil edilməsi Mətbuat Şurasının ən son cəza tədbiridir. Daha doğrusu, ən son ictimai qınaq vasitəsidir. Ümumən Şuranın təsir mexanizmi ictimai qınağa əsaslanır. Ayrı-ayrı qərarlarda qarşı tərəfdən üzrxahlıq, təkzib verilməsi, qarşı tərəfin mövqeyinə aydınlıq gətirilməsi, bəzən bütün bunların hamısı nəzərdə tutulur. 44 qərarın 10-u cavabdeh KİV-in adının “qara siyahı”ya daxil edilməsini nəzərdə tutursa, 14 qərar cavabdehlə bağlı üzrxahlıq, 12 qərar üzrxahlıq və təkzib, 8 qərar qarşı tərəfin mövqeyinə aydınlıq gətirilməsi məsuliyyətini müəyyənləşdirir.

– Qeyd etdiyiniz ki, şikayətlərin araşdırılması Mətbuat Şurasının ənənəvi fəaliyyət istiqamətidir. 2016-cı ildə Şura başqa nə kimi tədbirlər gerçəkləşdirdi? Bununla bağlı hansısa cəhəti xüsusi qabartmaq istərdinizmi?

– Düşünmürəm ki, konkret nəyisə xüsusi fərqləndirmək mümkündür. Hər bir fəaliyyət bizim üçün önəmlidir. 2016-cı ildə Şura dövlət sənədlərindən irəli gələn vəzifələrin icrası ilə əlaqədar 7 tədbir keçirib. Jurnalistika və ictimai fikir tariximizlə bağlı kitab və vəsaitlərin təqdimatı, jurnalistikamızın inkişafında xidmətləri olan şəxslərin yubileyləri ilə bağlı 6, həmçinin 10 tematik toplantı təşkil olunub. Şuranın Ahıl Jurnalistlər Məclisinin xətti ilə 8 ahıl jurnalist evində ziyarət olunub, MŞ İdarə Heyətinin üzvlərinin 6 xarici səfəri gerçəkləşib. Xeyli xarici qonaq qəbul olunub. İl ərzində Mətbuat Şurası media məkanımızdakı müxtəlif tendensiyalarla bağlı dəfələrlə bəyanatlar yayıb.

Azərbaycan Mətbuat Şurası sentyabrın 26-da keçirilmiş ümumxalq səsverməsində – Referendumda jurnalistlərin prosesi işıqlandırmalarının monitorinqini aparıb. Bu məqsədlə Şuranın İdarə Heyətinin üzvləri istər paytaxtda, istərsə də ölkəmizin müxtəlif bölgələrindəki seçki məntəqələrində peşə vəzifəsini yerinə yetirən jurnalistlərə yaradılmış şəraitlə tanış olublar.

2016-cı ildə Mətbuat Şurası Avropa Şurasının Azərbaycan Nümayəndəliyi ilə birgə “İfadə azadlığı və media azadlığı” layihəsini icra edib. Layihə çərçivəsində jurnalist peşəkarlığının müxtəlif istiqamətlərinə, diffamasiya məsələlərinə diqqət yetirilib. Azərbaycan jurnalistlərinin bir qrupunun Strasburqa səfəri gerçəkləşdirildi. Onlar Avropa Şurasının institutlarında təlimlər keçmək imkanı əldə etdilər, öz bilik və bacarıqlarını təkmilləşdirdilər. Layihə çərçivəsində eyni zamanda ölkəmizin müxtəlif bölgələrində fəaliyyət göstərən jurnalistlər üçün təlimlər təşkil edilib.

Xüsusən ötən il MŞ üçün vacib olan hadisələrdən birinin üzərində dayanmaq istərdim. Məlum olduğu kimi, 2016-cı ilin noyabr ayının əvvəllərində Tehranda Mətbuat Şurası ilə İranın Mədəniyyət və İslam İrşadı Nazirliyinin Mətbuat və İnformasiya Departamenti arasında anlaşma memorandumu imzalanıb. 10 maddədən ibarət olan memorandum media orqanlarımızı qarşılıqlı əməkdaşlıq qurmağa və onu möhkəmləndirməyə, xəbərlər, şəkillər, hesabatlar və s. daxil olmaqla öz məhsullarının qarşılıqlı mübadiləsini həyata keçirməyə təşviq edir. Sənəddə informasiya nümayəndəliklərinin fəaliyyətə başlamasına və idarə edilməsinə dəstək göstərilməsi, bunun üçün ən yüksək səviyyəli hüquqi və texniki əməkdaşlıq məsələlərininin reallaşdırılması, kütləvi informasiya vasitələrinin proqramlar, xəbərlər, müsahibələr kimi birgə media layihələrinin gerçəkləşməsi üçün nəzərdə tutulan tədbir və təşəbbüslərinə kömək edilməsi, qarşılıqlı jurnalist səfərlərinin təşkili və digər məsələlər əksini tapıb.

Azərbaycan Mətbuat Şurası 2016-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Vergilər Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondu, Saatlı və Tərtər Rayon İcra hakimiyyətləri ilə birgə jurnalistlər üçün yaradıcılıq müsabiqələri təşkil edib. Müsabiqələrdə ümumilikdə 50-dək jurnalist mükafatlandırılıb.

Trend

Azərbaycanın Pakstanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Əli Əlizadənin müsahibəsi

– İki ölkə arasında siyasi münasibətlərin cari vəziyyətini necə dəyərləndirirsiniz? Bu il Azərbaycanın Pakistana münasibətdə əsas prioritetləri hansılar olacaq?

– Əlaqələrimiz çox yüksək səviyyədədir. Azərbaycanla Pakistan arasında ortaq bağlılıqlar mövcuddur, dini, mənəvi dəyərlərimiz, bir çox oxşarlıqlarımız var. Pakistan Azərbaycan üçün qardaş və müttəfiq ölkədir. Hər iki ölkə rəhbərləri əlaqələrə xüsusi diqqət göstərir. Ölkə prezidentləri tərəfindən iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq haqqında bəyannamə imzalanıb və əlaqələrimiz bu istiqamətdə də davam edir. Əsas prioritetlər dostluq və qardaşlıq əlaqələrimizin daha da dərinləşdirilməsi, imzalanmış bəyannamədə əksini tapmış və qeyd olunmuş məsələlərin icrasını təmin etməkdir ki, bu məsələlər də bütün sahələrin, siyasi, iqtisadi, mədəni, müdafiə və təhlükəsizlik, ticarət, enerji, turizm və digər bir çox sahələrin daha da inkişafını özündə ehtiva edir.

– Bundan əvvəl Pakistanın Baş naziri Nəvaz Şərif bəyan etmişdi ki, Pakistan Azərbaycanla müxtəlif sahələrdə münasibətləri möhkəmləndirmək, əlaqələrin səviyyəsini dostluq münasibətlərindən güclü iqtisadi tərəfdaşlığadək artırmaq niyyətindədir. Hansı sahələr iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı üçün səmərəli ola bilər?

– Bəli, Azərbaycanla Pakistan arasında iqtisadi əlaqələrin daha da inkişafı hər iki ölkənin rəhbərlərinin diqqətindədir. Ötən ilin oktyabr ayında Pakistan Baş nazirinin səfərinin ardınca Pakistanın ticarət naziri bir qrup iş adamları ilə birgə Azərbaycana səfər etdi. Bu ay Azərbaycandan bir sıra iş adamlarının cəlb olunması ilə ixrac yönümlü biznes heyətin Pakistana səfərinin təşkili nəzərdə tutulub. İqtisadi sahədə müəyyən digər səfər və tədbirlərin keçirilməsi planlaşdırılır. İqtisadi əlaqələrin daha da inkişafı üçün maraq kəsb edən sahələr çoxdur və yeni sahələr üzərində də araşdırmalar aparılır. Müdafiə sənayesi, kənd təsərrüfatı məhsulları, tekstil, dərman ləvazimatları və tibb avadanlıqları, meyvə-tərəvəz məhsulları, konservləşdirilmiş məhsulların ticarəti sahəsində, enerji və turizm sahəsində, nəqliyyat dəhlizlərinin imkanlarından istifadə edilməsi və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi, eləcə də digər sahələrdə əməkdaşlığın daha da inkişafına nail olmaq olar və bu istiqamətdə işlər gedir.

– Pakistanla Azərbaycan arasında gömrük və viza rüsumlarının sadələşdirilməsi üçün hansı addımlar atılır?

– Ümumiyyətlə, bilirsiniz ki, Azərbaycan Prezidentinin müvafiq fərman və sərancamlarına əsasən gömrük, eləcə də viza prosedurlarının sadələşdirilməsi üçün bir çox islahatlar həyata keçirilib və prosedurlar minimuma endirilib.

Gömrük sistemində həyata keçirilən son islahatlar nəticəsində “bir pəncərə” prinsipi daha da təkmilləşdirilib, ötən ildən malların və nəqliyyat vasitələrinin gömrük sərhədindən keçirilməsi üçün “Yaşıl dəhliz” və digər buraxılış sistemlərindən istifadə qaydalarının artıq tətbiqinə başlanılıb. Bu sistemlərin həyata keçirilməsi gömrük nəzarətinin və baxışının vaxtını, eləcə də məsrəflərini xeyli azaldıb. Fiziki şəxslər üçün sadələşdirilmiş bəyannamə elektron xidməti istifadəyə verilib. Bilirsiniz ki, bu gün Azərbaycan gömrüyündə ən yüksək texnologiyalar tətbiq olunur və bütün bu qaydalar, texnologiyalar, xidmət və sadələşdirmələr, sözsüz ki, iş adamlarının fəaliyyətinin stimullaşdırılması, vətəndaşların rahatlığı üçün edilib və pakistanlılar da bu şəraitdən faydalanırlar. Hər iki ölkənin gömrük orqanlarının əməkdaşları qarşılıqlı olaraq müxtəlif kurslarda iştirak edir, yeniliklər haqqında məlumat alırlar.

Viza rejimi də artıq kifayət qədər sadələşdirilib. Azərbaycana gələn əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə elektron viza verilməsi üçün “ASAN Viza” sistemi yaradılıb və bu sistem yanvarın 10-dan tam fəaliyyətə başlayıb. Artıq Pakistan vətəndaşları da elektron viza alınması üçün birbaşa “ASAN Viza” sistemi vasitəsilə müraciət edib Azərbaycana viza alırlar.

– Pakistan Azərbaycana azad ticarət haqqında saziş imzalamağı təklif etmişdi. Bu məsələ hazırda hansı mərhələdədir?

– Bilirsiniz ki, azad ticarət sazişinin hazırlanması və razılaşdırılması uzun zaman tələb edən prosesdir və hər iki tərəfin iqtisadi, ticari maraqlarına uyğun gəlməlidir, prioritetlər nəzərə alınmalıdır. Pakistan ticarət nazirinin Azərbaycana səfəri zamanı azad ticarət sazişi ilə bağlı müzakirələr aparılıb və aidiyyəti orqanlarımız tərəfindən nəzərdən keçirilir.

– Cari ildə hansı rəsmi səfərlər gözlənilir?

– Səfərlər əlaqələrdə mühüm rol oynayan aspektlərdən biridir və hər dəfə öz töhfəsini verir. Hər bir səfərdən sonra yeni əməkdaşlıq fikirləri, sahələri ortaya çıxır, mövcud işlərin icrası sürətləndirilir. Cari ildə də siyasi, iqtisadi, ticari, hərbi-texniki, parlamentlərarası və digər əlaqələrin daha da artırılması üçün bir çox səfərlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. Yuksək səviyyəli səfərlərin də həyata keçirilməsi planlaşdırılır.

– Pakistan tərəfi Azərbaycanın “Azerspace-1” telekommunikasiya peykinin resurslarından istifadə imkanlarını nəzərdən keçirirmi?

– Bu məsələ ötən il Azərbaycan-Pakistan Hökumətlərarası Birgə Komissiyasının iclasında nəzərdən keçirilib, Pakistan tərəfinin də Azərbaycanın telekommunikasiya peykinin xidmətlərindən istifadəsinin mümkünlüyü bildirilib. Pakistan tərəfinin təklifə baxması və bu sahədə də əməkdaşlığın qurulması planlaşdırılır.

– Yaxln planda Azərbaycan hökuməti bir sıra texnologiya parkları və sənaye məhəllələrinin yaradılmasına əhəmiyyət verir. Pakistanlı sahibkarlar bu layihələrdə iştirak etməyə nə dərəcədə maraqlıdır?

– Bu parkların artıq bir neçəsi yaradılıb və fəaliyyət göstərir. Azərbaycanın sənaye və texnologiya parklarına investisiya yatırılması pakistanlı iş adamları tərəfindən də nəzərdən keçirilir. Çünki bu parklarda əlverişli infrastruktur, güzəştli mexanizmlər, vergidən azadolmalar təklif edilir, xarici investisiyaların cəlbi və sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün sadələşdirilmiş prosedurlar, dövlət dəstəyi mövcuddur. İlkin məqsədimiz bu parklar haqqında, təqdim olunan güzəştlər barədə Pakistanın dövlət və özəl müəssisələrini, iş adamlarını məlumatlandırmaqdır və bu istiqamətdə səfirliyimiz, eləcə də aidiyyəti orqanlarımız tərəfindən Pakistanla da işlər aparılır. Keçirilən əksər görüş və tədbirlərdə, təqdimatlarda məlumatlar verilir və maraq artır. İqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi istiqamətində bu parklar öz müsbət töhfəsini verə bilər və iki ölkə arasında mövcud dostluq münasibətlərini, iqtisadi əlaqələrin inkişafı məqsədlərini də nəzərə alsaq, pakistanlı iş adamlarının da yararlanma imkanları böyükdür.

– Turizm sahəsində əməkdaşlıq necə inkişaf edir?

– Azərbaycanın turizm imkanları zəngindir. Pakistanın da bu sahədə imkanları genişdir. Turizm sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir. Pakistan turizm şirkətlərinin Azərbaycanda keçirilən turizm sərgilərində iştirakı, informasiya və təcrübə mübadiləsinin aparılması, turizmin müxtəlif növlərinin, o cümlədən qış turizminin təşviqi diqqətdə saxlanılır. Pakistanlı və xarici turistlərin cəlbi üçün Azərbaycanın turizm potensialı, görməli yerləri, regionları, o cümlədən təbiəti, turizm infrastrukturu, ölkəmizin unikal turizm məhsulları, turizm şirkətləri və mehmanxanaları, qış turizmi və turizmin digər imkanları haqqında səfirliyimiz tərəfindən də müvafiq təqdimatlar vaxtaşırı keçirilir, turizm şirkətlərinə məlumatlar verilir, kütləvi informasiya vasitələrində təşviqatlar aparılır və artıq Pakistandan da Azərbaycana səfər edən turistlərin sayında artımın olduğu müşahidə edilir. Və düşünürük ki, ölkəmizin turizm potensialının təbliği, viza rejiminin sadələşdirilməsi və bu ildən “ASAN Viza” sisteminin işə başlaması ölkəmizə səfər edən pakistanlı turistlərin sayını daha da artıracaq.

Trend

Son günlər sosial şəbəkə fenomeninə çevrilən Yardımlı rayon Dəlləkli kənd orta məktəbinin müəllimi Nəcəf Məhərrəmov müsahibə verib.

– Nəcəf müəllim, yəqin xəbəriniz var ki, sizin bir fotonuz sosial şəbəkələrdə, mətbuatda yaxşı mənada səs-küyə səbəb olub.

– Bəli, xəbərim var.

– İstərdim əvvəlcə özünüz haqda məlumat verəsiniz.

– 1969-cu ildə Yardımlı rayonunun Dəlləkli kəndində anadan olmuşam. 1986-87-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşam. 1991-ci ildə Nəsrəddin Tusi adına Pedaqoji Universitetə daxil olub, 1996-cı ildə oranı ibtidai təhsilin pedaqoqikası və metodikası ixtisası üzrə bitirmişəm. Bir müddət Ostayır kənd orta məktəbində işləmişəm, bir neçə ildir ki, Dəlləkli kənd orta məktəbində ibtidai sinif müəllimiyəm.

– Bu foto təsadüfən çəkilib, yoxsa hər gün o uşaqları məktəbə aparırsınız?

– Hazırda bizim kənddə bir metrə yaxın qar var. Bizim uşaqlar o qarda, yağışda məktəbə gedirlər. Evim məktəbə yaxındır. O uşaqlar kəndin aşağısından gəlirlər, bizim evin yanından hər gün onlara kömək edib məktəbə aparıram. Elə uşaq var ki, boyu balacadır, çantası ağırdır, çantasını götürürəm. İndi də kitabların sayı çoxdur.

– Fotonu kim çəkib?

– Fotonu məktəbimizin yaxınlığında yaşayan Sakit Ziyadov adlı şəxs çəkib, rayonda mədəniyyət evində işləyir. Şəkil çəkiləndə xəbərim olmayıb, internetə yerləşdiriləndən sonra xəbər tutmuşam. Məktəbimiz kəndin yuxarı başında yerləşir deyə, şagirdlər də bizim evin yanından keçirlər.

– Etiraf edək ki, son illər müəllim adı, müəllim nüfuzu xeyli aşağı düşüb. Sizcə burada təqsir müəllimlərdədirmi?

– Hər kəs nüfuz da qazana, səviyyəni yuxarı qaldıra, yaxud aşağı sala bilər. İndi mənim də əlimdən bu gəlir, eləmişəm. Eşidirəm ki, bəzi saytlar xoşagəlməz şeylər yazırlar. Yazırlar ki, onlar müəllimin öz uşaqlarıdır, müəllim o uşaqlardan pul alır. Mənim öz övladlarım böyükdürlər. Pul alır demək də şər atmaqdır, böhtandır. İnsanların hamısı eyni səviyyədə deyil ki.

– Başqa bir formada şagirdlərinizə köməyiniz dəyirmi?

– Əslində, bu haqda danışmaq istəməzdim. Amma soruşdunuzsa, deyim. Şagird var ki, dəftəri yoxdur, dəftər alıb verirəm, qələmi olmayana qələm alıram. Bu mənim insanlıq borcumdur.

– Əməkhaqqınız nə qədərdir?

– Həftədə 24 saat dərsim var.

– Təxminən 300 manat civarında.

– Bəli.

– O şəkil sosial şəbəkələrdə yayılandan sonra sizinlə əlaqə saxlayan oldu?

– Tələbə yoldaşlarımdan, kənd camaatından, rayon camaatından zənglər gəldi, xoş sözlər dedilər.

 

ölkə.az

Səudiyyə Ərəbistanı Krallığında səfərdə olan Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ictimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi Əli Həsənov “Əl-İxbariyyə” televiziyasına müsahibə verib.

– Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı təxminən 26 il bundan əvvəl Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biri olub. Krallıqla Azərbaycan arasındakı əlaqələri necə səciyyələndirirsiniz və perspektivləri necə görürsünüz?

– Dost və tərəfdaş ölkələr kimi Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı ilə Azərbaycan Respublikası arasında bir çox sahələri əhatə edən səmərəli əməkdaşlıq əlaqələri mövcuddur. Qeyd etdiyiniz kimi, 1991-ci il dekabrın 30-da Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən olub, 1992-ci ilin fevralında isə dövlətlərimiz arasında diplomatik əlaqələr qurulub. Ötən dövr ərzində Azərbaycan ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında qarşılıqlı münasibətləri tənzimləyən müqavilə-hüquq bazası formalaşdırılıb, hökumətlər səviyyəsində müştərək komissiya yaradılıb, siyasi, iqtisadi, mədəni və digər sahələrdə əməkdaşlıq əlaqələri yüksələn xətt üzrə inkişaf edib. Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikası ilə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı arasında dostluq və tərəfdaşlıq əlaqələrinin inkişafına mühüm əhəmiyyət verib, bu siyasət sonrakı dövrdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Qeyd edim ki, 2015-ci ilin aprelində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin İki Müqəddəs Ocağın xadimi, Səudiyyə Ərəbistanının Kralı Salman bin Əbdüləziz Al Səudun dəvəti ilə Krallığa rəsmi səfəri ölkələrimiz arasında əlaqələrin inkişafına mühüm impuls verib.

Münasibətlərimizin perspektivlərinə gəldikdə, düşünürəm ki, burada böyük potensial var. Biz müxtəlif sahələri əhatə edən imkanlardan hələ də tam istifadə etməmişik. Əminəm ki, qarşıdan gələn dövrdə əlaqələrimizin daha da genişləndirilməsi və ikitərəfli münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi üçün lazımi tədbirlər görüləcək.

– Azərbaycan Respublikası ilə münasibətlər məsələsi İki Müqəddəs Ocağın Xadimi, Kral Salman bin Əbdüləziz Al Səud ilə görüşün əsas mövzularından oldu. Görüş necə keçdi və Səudiyyə Ərəbistanının beynəlxalq və regional səviyyədə rolunu necə qiymətləndirirsiniz?

– İki Müqəddəs Ocağın Xadimi, Kral Salman bin Əbdüləziz Al Səud ilə görüşmək və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin salamlarını Krala çatdırmaq şərəfinə nail oldum. Həmçinin bildirdim ki, Azərbaycan Prezidenti və xalqı IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının açılış mərasimində onu ölkəmizdə görmək istəyirlər.

Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı Körfəz regionunun ən böyük dövləti, ərəb dünyasının liderlərindən və İslam dünyasının ən nüfuzlu ölkələrindən biridir. Krallığın zəngin iqtisadi, maliyyə, humanitar resursları, dini mərkəz statusu ona regionun lider dövlətlərindən biri olmaq imkanı verir. Burada Səudiyyə Ərəbistanı ilə Azərbaycan arasında paralel aparmaq olar. Çünki müstəqillik illərində həyata keçirilmiş məqsədyönlü, praqmatik və milli maraqlara əsaslanan siyasi kurs nəticəsində Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunun siyasi, iqtisadi və humanitar mərkəzi, bölgənin lider dövləti statusuna yüksəlib. Bu baxımdan ölkələrimizin əlaqələrini daha da dərinləşdirmək üçün böyük imkanlar var. Hesab edirəm ki, biz bu strateji vəzifəni reallaşdırmaq üçün çox iş görməliyik.

– Bu il əl-Cənadəriyyə festivalında iştirak etmək dəvətini almağınızı necə qiymətləndirirsiniz və Krallığın mədəni irsinin bir məkanda təcəssüm olunan rəngarəngliyini necə gördünüz?

– Ölkənizə səfərim və keçirdiyim görüşlərin, habelə iştirak etdiyim mədəni tədbirlərin əhəmiyyətini vurğulamaqla, Səudiyyə Ərəbistanı haqqında təəssüratlarımın çox yüksək olduğunu qeyd etmək istərdim. Dəvətə görə başda İki Müqəddəs Ocağın Xadimi olmaqla, Səudiyyə Ərəbistanının Hökumətinə, mədəniyyət və informasiya nazirinə təşəkkürümü və minnətdarlığımı bildirirəm.

Azərbaycan nümayəndə heyətinin də əl-Cənadəriyyə festivalında iştirakı sevindirici haldır. Bu festivalda Krallığın zəngin mədəni irsinin, habelə Ərəb Səhrasında mədəni rəngarəngliyin şahidi oldum. Təəssüratlarım onu deməyə əsas verir ki, Səudiyyə Ərəbistanı İslam dünyasında təkcə dini mərkəz deyil, həm də mədəni mərkəzlərdən biridir.

– Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı ilə Azərbaycan Respublikası arasında iqtisadiyyat, ticarət, mədəniyyət və digər sahələrdə əməkdaşlıq üçün bir sıra sazişlər bağlanıb. Bu əməkdaşlığı necə görürsünüz və gələcəkdə bu, necə inkişaf etdirilə bilər?

– Azərbaycan Respublikası ilə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı arasında dərin, çoxşaxəli və güclü əlaqələr var. 1994-cü ilin iyulunda iqtisadiyyat, ticarət, investisiya, texnika, mədəniyyət, idman və gənclik sahələrində əməkdaşlıq haqqında Baş Sazişin imzalanması, sonrakı dövrdə ikitərəfli əlaqələrin inkişafını şərtləndirən hüquqi bazanın genişləndirilməsi, qarşılıqlı səfərlərin, təmasların intensivləşdirilməsi, dini, mədəni, tarixi dəyərlər arasında sıx bağlılıq, habelə liderlərimiz arasında xoş və səmimi münasibətlər Səudiyyə Ərəbistanı ilə Azərbaycan Respublikası arasında əlaqələrin bugünkü səviyyəsini və inkişaf perspektivini şərtləndirən başlıca amillərdir. Hesab edirəm ki, formalaşmış baza siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələrimizi daha da möhkəmləndirmək üçün etibarlı zəmin yaradır.

Qeyd edim ki, son illər Azərbaycanda investisiya mühitinin daha da yaxşılaşdırılması, yerli və xarici iş adamları üçün əlverişli biznes mühitinin inkişaf etdirilməsi istiqamətində çox mühüm tədbirlər həyata keçirilib. Həmçinin Azərbaycanın iqlimi, coğrafi göstəriciləri, yaradılmış müasir turizm infrastrukturu, xalqımızın zəngin mədəni irsi, qonaqpərvərliyi və s. ölkəmizi beynəlxalq turizm üçün cəlbedici məkana çevirib. Düşünürəm ki, bu və digər sahələrdə qarşılıqlı əlaqələrimizi inkişaf etdirmək üçün çox yaxşı potensial var.

Həmçinin bildirmək istərdim ki, 2015-ci ildə tarixdə ilk dəfə l Avropa Oyunlarını uğurla keçirən Azərbaycan bu il də lV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına ev sahibliyi edəcək. Əminəm ki, həm də siyasi əhəmiyyət kəsb edən bu böyük idman bayramı dünyada İslam həmrəyliyinin təntənəsi olacaq, müsəlman ölkələri arasında mehriban münasibətlərin inkişafına xidmət edəcək.

– Azərbaycan Respublikası ilə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı arasında neft sahəsində ortaq bir bəyanat var. Neft bazarının hazırkı durumunu necə qiymətləndirirsiniz və ölkəniz neft bazarının sabitləşməsi üçün hansı cəhdləri göstərir?

– Qeyd edim ki, Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı 1994-cü ildə Bakıda imzalanmış “Əsrin müqaviləsi”ndə iştirak edib və Krallığın Delta-Hess şirkəti müqavilədə 2,72 faiz paya sahib olub. 2012-ci ildə isə Azərbaycanın neft şirkəti olan SOCAR ilə Səudiyyə Ərəbistanının “Soroof International” şirkəti arasında neft-qaz sahəsində Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Eyni zamanda, qarşılıqlı səfərlər və enerji məsələləri ilə bağlı təmaslar bu sahədə ölkələrimiz arasında əməkdaşlığın inkişafına xidmət edib.

Bildiyiniz kimi, dünya bazarında neftin qiymətinin kəskin aşağı düşməsi neft hasil edən ölkələrin iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib. Bu sahədə vəziyyətin tənzimlənməsində neft istehsal edən ölkələrin, xüsusilə OPEC üzvlərinin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Azərbaycan OPEC-in üzvü deyil. Bu təşkilata üzv və qeyri-üzv ölkələr arasında neftin qiyməti ilə bağlı razılaşma var. Ölkəmiz hesab edir ki, neft öz layiqli qiymətinə çatanadək OPEC-ə üzv və qeyri-üzv ölkələr arasında konstruktiv dialoq davam etməlidir.

– Prezident Trampın hakimiyyətə gəlişindən sonra Azərbaycan-ABŞ əlaqələrini necə qiymətləndirirsiniz?

– Biz Amerika xalqının iradəsinə ehtiram göstəririk və cənab Donald Trampın prezident seçilməsini ABŞ xalqının iradəsinin təcəssümü hesab edirik. Azərbaycan ilə ABŞ arasında dərin strateji əlaqələr var. Bu əlaqələr beynəlxalq təhlükəsizlik, enerji təhlükəsizliyi, eləcə də terrorla mübarizə sahələrini əhatə edir. Azərbaycan sülhməramlıları ABŞ qüvvələri ilə birlikdə dünyanın müxtəlif regionlarında xidmət edirlər. Biz ABŞ ilə qarşılıqlı faydalı əlaqələrimizin və səmərəli əməkdaşlığımızın davam etməsini istəyirik.

– Avropa ilə əlaqələriniz, Avropa İttifaqına qoşulmaq üçün səyləriniz barədə nə deyə bilərsiniz?

– Azərbaycan Avropa Şurasının üzvüdür və Avropa Şurası ailəsinə töhfə verməkdə davam edir. Azərbaycan Respublikası ilə Avropa İttifaqı və onun təsisatları arasında davamlı və sıx əlaqələr var. Təkcə onu qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan Avropa İttifaqına üzv olan 9 ölkə ilə strateji tərəfdaşlıqla bağlı bəyannamə imzalayıb. Avropa İttifaqı Azərbaycanın liderliyi ilə həyata keçirilən “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsini dəstəkləyir və Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında ölkəmizin rolu artır.

Azərbaycanın Avropa İttifaqının üzvü olmaq barədə sualınıza gəlincə, qeyd edim ki, ölkəmiz Avropa İttifaqı ilə ikitərəfli çərçivədə qarşılıqlı maraqlara söykənən əlaqələrin inkişafında maraqlıdır.

Trend

Əlikram İsayev Harvard Universitetinin məzunu olan ən gənc azərbaycanlıdır.
1990-cı il mayın 7-də İmişli rayonunda anadan olub. Rayondakı orta məktəBdə təhsil alıb. 2007-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin beynəlxalq hüquq fakültəsinə qəbul olunub. 2011-ci ildə BDU-nu fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
2009-cu ilin iyun-avqust aylarında ABŞ-ın Massaçusets ştatının Boston şəhərində fəaliyyət göstərən Harvard Universitetində yay tətili müddətində ingilis dili kursu keçib. Sonra “2007-2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı” çərçivəsində Harvard Universitetinin Kennedi adına Dövlət İdarəçilik Məktəbində təhsilini davam etdirib. 2012-ci ildə Ombudsman Aparatında işə qəbul olunub.
Bu müddət ərzində Əlikram magistratura pilləsi üzrə imtahan verərək, bir çox ali təhsil müəssisələrindən (Harvard, Kolumbiya, Corc Vaşinqton və s.) ictimai siyasət və idarəetmə ixtisasları üzrə qəbul təklifləri alıb.
– Necə oldu ki, yolunuz İmişlidən Harvarda qədər uzandı?
– Yeddinci sinifə qədər rus bölməsində təhsil almışam. Daha sonra Azərbaycan bölməsinə keçdim. Çünki Azərbaycan ədəbiyyatı, mədəniyyəti ilə tanış olmaq istəyirdim. Təhsilimin formalaşmasında atamın əziyyəti böyük olub. Atam həftə sonları üçün mənə cədvəl hazırlamışdı. Həmin cədvələ uyğun həyat sürürdüm. İndi fikirləşirəm ki, bu, çox düzgün bir qərar imiş. O vaxt valideynlərimin diqqəti yüksək səviyyədə olmasaydı, indi yolum da Harvarda qədər gedib çıxmazdı.
Xaricdə təhsil almaq uşaqlıq arzum olub. BDU-da oxuduğum müddətdə 2009-cu ildə Harvard Universitetinin Yay Məktəbində oldum. Elə həmin vaxtdan beynimdə belə bir fikir formalaşmışdı ki, magistraturanı Harvardda, Kennedi adına Dövlət İdarəçilik Məktəbində oxumalıyam. Gələcəkdə özümü dövlət işində gördüyümə və bu sahə üzrə fayda verəcəyimə inandığıma görə, orada təhsil almağın daha yaxşı olacağını düşünürdüm. Bir ay da Londonda kursda iştirak etdim. İngiltərəinin də bir neçə universitetindən, o cümlədən, Oksforddan qəbulla bağlı təkLif almışdım. Amma sonda Harvardı seçdim. 2013-2016- cil illər ərizndə orada təhsil aldım. Əsilində təhsil iki illikdir, amma mən arada akademik məzuniyyət götürdüyüm üçün müddət bir az uzandı.
– Harvard necə bir təhsil verir?
– Orada müəllim, professor kadrlarının yüksək hazılıq səviyyəsinə malik olmaları əsas götürülür. Universitetin maddi-texniki bazası da böyük rol oynayır. Hər bir uğurun arxasında əlbəttə ki, maddiyat da dayanır. Böyük məbləğdə əmək haqqı müqabilində yüksək ixtisaslı şəxslər universitetə gələrək, öz təcrübələrini tələbələrlə bölüşürlər. Ümumilikdə götürsək, universitetin gəliri bəlkə də, bəzi ölkənin büdcəsindən çoxdur.
Tələbə-müəllim heyəti arasında olan səmimi münasibətin də təhsilin inkişafında böyük rolu var. Harvardda müəllim tələbə ilə dost kimidir, utanmaq, çəkinmək deyilən hallar yoxdur. Ürəyin istədiyi qədər müəllimə sual verə bilirsən. Dərslərdən əlavə, hazırlıqda da iştirak edirsən. Hansısa bir imtahanda uğursuzluq olarsa, universitet tərəfindən sənə əlavə müəllimlər təyin olunur, pulu da təhsil müəssisəsi tərəfindən ödənilir. Orada belə bir düşüncə var ki, əgər tələbə imtahandan kəsilirsə, bu, onun yox, məhz müəllimin problemidir. Ona görə də çalışırlar ki, heç bir tələbə imtahandan kəsilməsin. Əsas odur ki, tələbə imtahanlardan öz biliyi hesabına keçir.
– Orada Azərbaycanı tanıyırdılarmı, ölkəmizə qarşı münasibət necə idi?
– Xarici tələbələrin bəziləri Azərbaycanı tanıyırdı, bəziləri isə yox. Mən vəziyyətdən çıxmaq üçün onlara deyirdim ki, sizin coğrafi biliyiniz zəifdir. Azərbaycan gündən-günə inkişaf edir, Avropa Oyunları, “Eurovision” kimi böyük işlərə imza atıb. Və siz belə bir dövləti tanımalısınız. Onlar da razılaşaraq, bu sahədə biliklərinin zəif olduğunu etiraf edirdilər. Amerikada telekanallarda Azərbaycanla bağlı reklam çarxaları yayımlanırdı. Ölkəmizin tanınmasında həmin reklamların böyük rolu vardı.
Qurup yoldaşlarıma deyirdim ki, mən Dövlət Proqramı ilə təhsil alıram. Bütün xərclərimi dövlət qarşılayır. Bu, tələbə yoldaşlarımın çox xoşuna gəlirdi. Onlar dövlətin gənclərə qarşı belə qayğısını yüksək qiymətləndirirdilər.
Müəllimlərimiz bizə deyirdi ki, bura real həyat deyil, əsas həyat işləməyə başlayanda olacaq. Gələcəkdə ölkələriniz arasında əlaqələrin qurulmasında sizin də rolunuz olacaq. Öyrəndikləriniz yadınızdan çıxa bilər, amma əlaqələr heç vaxt itməyəcək. Buna görə, mən hər kəslə tanış olub, əlaqələr qururdum. Əlimdən gəldiyi qədər də Azərbaycanı tanıtmağa çalışırdım.
– Tələbələrə dərslər zamanı daha çox nələr aşılanırdı?
– İdarəçiliklə bağlı çoxlu dərslərimiz olurdu. Məsələn, menecment, qərar vermək, danışıqlar aparmaq… Qarşındakı insanı icitmədən öz fikirlərinlə razı salmaq yollarını bizə öyrədirdilər. İnsana nəyisə etdirmək istəyirsənsə, bunu yalnız xoşluqla etdirməlisən. Məcburi olan şeylər müvəqqəti xataraket daşıyır. Danışıqlar zamanı udmaq və yaxud uduzmağın yolları, dövlətdə idarəçinin necə olmasını da bizə öyrədilirdi. Hər şeydən öndə insanlıq gəlir. İdarəçilik sistemində də birinci Vətən, xalq dayanır. Hər bir işdən öncə xalqın rifahı nəzərə alınmalıdır.
Univeristetdə oxuduğum müddətdə müəyyən çətinliklərim oldu. Mən o sınaqlardan keçə-keçə gördüm ki, həyatda uğura çatmaq üçün müəyyən uğursuzluqlardan keçmək lazımdır.
– Hər bir insan idarəçi ola bilərmi?
– Ola bilər. Bu, onun harada təhsil almasından asılı deyil. Ola bilsin ki, o, Harvardı bitirib, amma heç təhsil almayan başqa biri ondan daha yaxşı idarə etsin. Təhsil nəzəri bilik verir. Amma əsas məsələ real həyat təcrübəsidir. İdarəçi səbrli, qərar verən zaman diqqətli olmalıdır. İşlədiyi yerdə səmimi mühit yaratmalıdır. İşçi ilə rəhbər arasında çox da fərq qoyulmamalıdır. İdarəçi işçinin problemləri ilə maralanırsa, idarəçiliyi də uzun müddət davam edə bilər.
Təcrübə də göstərir ki, bəzi gənclər Harvardı bitirib qayıdıblar, öz biliklərinə güvəniblər, nəsə edəcəklərini düşünüblər. Amma həyatın reallıqları onlara göstərib ki, hər şey sizin düşündüyünüz kimi deyil. Həyat bir qədər başqa cürdür.
– Gələcəklə bağlı planınız nədir?
– Azərbaycanda, dövlət sektorunda çalışmaq, öyrəndiklərimi ölkənin inkişafı üçün tətbiq etmək istəyirəm. Çox adam mənə deyir ki, niyə gəldin bura? Niyə orda qalıb, işləmədin? Düzdür, mən orada qala, yüksək əmək haqqı ilə də çalışa bilərdim. İş təklifləri də var idi. Ancaq fikirləşdim ki, bu, düzgün yanaşma deyil. Heç Təhsil Nazirliyinin ödədiyi pulları nəzərdə tutmuram. Biz bu Vətəndə doğulub, böyümüşük. Bura qayıdıb, gələcək nəsillər üçün əlimizdən gələn nəyisə etməliyik. Biz bu gün varıq, sabah yoxuq, amma yeni nəsillər yetişir. Hazırda İqtisadiyyat Nazirliyində Dövlətlərarası İqtisadi Əməkdaşlıq şöbəsində çalışıram.
– Necə oldu ki, magistr dissertasiyanızı ASAN Xidmətlə bağlı yazamaq qərarına gəldiniz?
– Həmişə istəyirdim ki, yazılarımın birində ASAN Ximətdən bəhs edim, professorlar, tələbələr, müəllimlər bundan xəbər tutsunlar. ASAN Xidmət korrupsiyanın aradan qaldırılması istiqamətində atılmış ən gözəl addımdır. Bu yolla bürokratik əngəllər də aradan qalxır, hər şey vahid mərkəzdən idarə olunur. Amerikada belə bir fikir var ki, postsovet ölkələri geridə qalıblar, inkişaf etmirlər. Mən onlara göstərdim ki, Azərbaycan Qafqaz regionunda ən inkişaf etmiş ölkədir. Buna ən gözəl nümunə ASAN Xidmətdir. Bu qurumla bağlı statistik rəqəmləri, apardığım analizləri onlara təqdim etdim. Bunlar universitetin, professor, müəllim, tələbə kollektivinin çox xoşuna gəldi. Hətta təklif etdilər ki, bunu keys olaraq dərsliklərə salaq. Dedilər ki, Latın Amerikası, Afrika ölkələrində korrupsiya halları yüksəkdir. Həmin ölkələrdən xeyli tələbə Harvardda təhsil alır. Həmin tələbələr dərslikdən ASAN Xidmətlə bağlı mövzunu oxusunlar və daha sonra gedib öz ölkələrində tətbiq etsinlər.
Müdafiə edəcəyim gün çox həyəcanlı idim. Əgər yaxşı çıxış etməsəm, mövzum müdafiədən keçməyə də bilərdi. ASAN Xidmətdən danışdıqca insanların üzündəki ifadələrə diqqət yetirirdim. Bu, onlar üçün çox maraqlı mövzu idi. Ən çox xoşlarına gələn məqam isə ASAN Xidmətin səyyar avtobusları oldu. Həmin avtobuslar birbaşa vətəndaşın ayağına gedib, onlara xidmət göstərirlər. Hətta mənə sual verdilər ki, bu avtobuslar neçəyə başa gəlir? Mən onlara bu qiyməti araşdırıb, açıqladım. Bu gün isə artıq regionlarda da ASAN Xidmət Mərkəzləri tikilir.
– Ağ Evdə çalışan qurup yoldaşlarınız barədə danışaq… Əlaqə saxlayırsınızmı?
– Bəli, saxlayıram. Əlaqəni itirmək olmaz. Çünki nə vaxtsa onların Azərbaycana köməkləri dəyə bilər.
– Hökumət rəsmiləri ilə görüşləriniz olurdu?
– Əlbəttə, olurdu. Universitetə prezidentlər, nazirlər gəlirdilər. Bir dəfə CİA-nın direktoru ilə görüşümüz oldu. FBA-nin direktoru, Tunisin prezidenti də gəlmişdi. Suriyada nələrin baş verməsindən, “ərəb baharı”ndan, İŞİD-dən danışırdılar. Bütün söhbətləri birbaşa həmin insanların dillərindən eşidirdik.
– Sonda, gənclərə məsləhətiniz nədir?
– Gənclər öz üzərlərində çalışmalıdırlar. Hamımız ölənə qədər öyrənməli, özümüzü inkişaf etdirməliyik. Düşünürəm ki, kimsə Azərbaycan üçün nəsə etmək istəyirsə, xaricdən dəstək axtarmamalıdır. Biz gənclər hər zaman ölkəmiz barədə müsbət fikirlər söyləməliyik. Çünki tənqid etmək asandır, amma əsas odur ki, dövlətə xeyir verəsən, müsbət işlər görəsən. Nəsə xoşuna gəlmirsə bu, təbiidir. Xaricdə oxuyub gəlmisən, nöqsanların aradan qaldırılması ilə bağlı təkliflər ver. Kənardan durub nəyisə pisləmək çıxış yolu deyil.
(azvision.az)

 

Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasının direktoru, professor Kərim Tahirovun müsahibəsi
Xatırlayırsınızmı, vaxtilə kababxana sözü kitabxanadan daha hörmətli səslənirdi. Kimsə etiraz edə bilər: indi elə deyil? Kimlər üçünsə əlbəttə, belədir. Və onlardan ötrü sabah da heç nə dəyişməyəcək. Nə xoş ki, dünən kitab sözünü eşidəndə istehza edən simalar indi sayğı duruşu almağı bacarırlar. Bunu zaman tələb edir, yoxsa insan təfəkkürü dəyişir, mən bilmirəm. Əsas nəticədir.

– Nəticə isə kitabın və kitabxanaların xeyrinə işləyir.
Bunu da mən yox, Milli Kitabxananın direktoru Kərim Tahirov deyir. O kitabxanaların ki, vaxtilə qapısını qıfıl “bəzəyərdi”. Amma bu o demək deyil ki, qıfılın tilsimi qırıldı, hər sirrə vaqif olduq. Əl-əlbət, yox, kitabxanaların, kitab yayımı işinin zamanla ayaqlaşması gediləsi uzun bir yoldur. Yol isə uzun da olsa, xeyrə yozulur…

* * *
Kərim Tahirov danışır:
– Bizim işimizin göstəricisi oxucudur. Əgər oxucu varsa, zallarımızda yer yoxdursa, insanlar sütunların arasında, kataloqların arxasında, pəncərələrin qarşısında oturub oxuyurlarsa, deməli, vəziyyətimiz yaxşıdır. Harada şərait və resurs varsa, oxucu ora gedir. Bunu deməyə məcburam: oxucuların bizə üz tutmasının səbəbi resursların bizim kitabxanada toplanmasından irəli gəlir. Bəlkə başqa kitabxanalarda da bu resurslar kifayət qədər toplansaydı, onların bir hissəsi başqa kitabxanalara gedərdi. Adətən, yanvar ayında oxucu az olur. Həmişəkindən fərqli olaraq, gündə 800-900 oxucunun gəlməsi gözlənilməzdir. Hətta istirahət günü olmasına baxmayaraq, işə gəlmişəm. Oxuculara əlavə yerlər hazırlamaq istəyirik.
Çünki görürəm, oxucular ayaq üstə qalıblar, oturmağa yer yoxdur. Zirzəmidə, bufetdə çay içə-içə oxuyurlar. Bunları görəndən sonra məcbur olmuşuq ki, əlavə zal düzəldək. Əlbəttə, bu, kitaba maraq deməkdir və mən çox sevinirəm. İşçilərə deyirəm, çalışın, oxuculara qayğı ilə, gülərüzlə yanaşın. Oxucu olmasa, bizə də deyərlər, siz orda niyə oturmusunuz?

– Azərbaycanda digər kitabxanaların maddi-texniki bazası, kitab fondu hansı səviyyədədir? Milli Kitabxana haqqında danışdığınız əminliyi başqa kitabxanalara da aid etmək olarmı?
– Yaralı yerimizə toxundunuz. İstərdik, bütün kitabxanaların maddi-texniki bazası, oxuculara yaradılan şərait günün tələblərinə cavab versin, informasiya resursları kifayət qədər olsun. Amma təəssüf ki, reallıq başqadır, digər kitabxanalarda kifayət qədər resurs yoxdur. Bilirsiniz niyə? Kitabxana işi haqqında qanunda göstərilir: ölkə ərazisində çap olunan informasiya resursları təkcə Milli Kitabxanaya yox, bütün kitabxanalara verilməlidir. Təəssüf ki, bizim nəşriyyatlarımız, naşirlərimiz, qəzet-jurnal redaksiyaları qanunun bu maddəsinə tam əməl etmirlər.

– Nə deyib əməl etmirlər?
– Onlar bu ölkədə yaşayırlar, bu ölkənin havasını udurlar, ictimai resurslarından istifadə edirlər, amma qanunlarına tabe olmaq istəmirlər. Yəni resursları kitabxanaya vermirlər. Biz kitabları, qəzetləri onlardan çox çətinliklə alırıq. Qapı-qapı düşürük. Axı Milli Kitabxananın o imkanı yoxdur ki, qapı-qapı düşsün.
Ölkədə 500 qəzet, 250-300 jurnal çap olunur, 500-dən çox kitab nəşr edən müəssisə var. Onların hamısının qapısına gedə bilmərik. Amma buna məcburuq. Cənab prezident kitaba, kitabxanaya, gənclərin mütaliəsinə çox diqqət və qayğı ilə yanaşır. Ölkə başçısı son illərdə Azərbaycan klassiklərinin, müasir yazıçıların əsərlərini, lüğətləri, ensiklopediyaları 25 min tirajla və 600 adda çap etdirib kitabxanalara hədiyyə edib. Kənd kitabxanalarına da həmin kitablar göndərilib ki, gənclər oxusun. Cənab prezident Milli Kitabxananın 90 illiyinin qeyd olunması üçün xüsusi sərəncam imzaladı. Dünyanın 60 ölkəsindən insanlar gəldi, ölkə başçısı qonaqları qəbul elədi, onlara kitabxana, kitab haqqında danışdı. Bütün bunlar onun üçündür ki, kitaba maraq artsın. Amma bu gün Azərbaycanda çap olunan kitabın statistikası yoxdur. Biz bilmirik nə qədər kitab çapı olunur. Bunun səbəbi odur ki, kitabları Milli Kitabxanaya göndərmirlər. Bizim çap etdiyimiz statistika yarımçıq statistikadır.

– Bu nə vaxta qədər belə olacaq?
– 2015-ci ilin dekabrında prezident əlavə fərman imzaladı. Kitab çap edən müəssisələr, naşirlər məcburi nüsxələri göndərməzsə, onlara qarşı sanksiya tətbiq ediləcək.
Hər adda kitab üçün 700 manat məbləğində cərimə ödəməlidirlər. Bir ildir bunu nəşriyyatlara çatdırmaqla, onları maarifləndirməklə məşğuluq. İnzibati Xətalar Məcəlləsinə ayrıca maddə salınıb: pulsuz məcburi nüsxələri göndərməyən müəssisələrə qarşı cərimə sanksiyası tətbiq olunsun.
Milli Kitabxana olaraq, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi olaraq biz hüquq-mühafizə orqanı deyilik ki, məhkəməyə verək, cərimə tətbiq edək. Çalışırıq, hansısa yolla işin həllinə çalışaq. Təəssüf ki, onlar bunu başa düşmək istəmirlər. Fevral ayında naşirlərin, mətbəə rəhbərlərinin, qəzet-jurnal redaksiyalarının rəhbərlərinin iştirakı ilə böyük bir müşavirə keçirəcəyik. Nazirlik sonuncu dəfə onlara xəbərdarlıq edəcək. Əgər qanuna əməl etməsələr, çox ciddi sanksiyalar tətbiq olunacaq. İlin-günün bu vaxtında məsələn, bir nəşriyyata, qəzet-jurnal redaksiyasına on adda məcburi nüsxəyə görə 7 min manat cərimə tətbiq olunsa, onlar üçün böyük vəsaitdir. Bu gün Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin ixtiyarı var ki, istənilən nəşriyyatın qapısını açsın və göndərilməyən nüsxəyə görə protokol tətbiq etsin. Qaydaya əsasən, nəşriyyat həmin pulu bir ay ərzində ödəməsə, əlavə tədbirlər görüləcək.

– Nəşriyyatlar məcburi nüsxələri göndərmirsə, onların da səbəbləri ola bilər…
– Əsas səbəb kimi göstərirlər ki, guya onlar kitabı sifarişlə çap edirlər və məcburi nüsxəni müəllif verməlidir. Qanunda müəllif yox, nəşriyyat tanınır. Məsələn, kitab 48 qəpiyə başa gəlirsə, nəşriyyat 2 qəpik də üstünə qoyub 50 qəpik hesablamalıdır. Müəllif bilməməlidir ki, onun dörd nüsxəsi Milli Kitabxanaya göndərilir.

– Məcburi nüsxələr böyük kitabxanalara göndərilmirsə, deməli, rayon və kənd kitabxanalarında vəziyyət daha faciəlidir…
– Sizin sözünüzdə həqiqət var. Amma bunun da çarəsi tapılıb. Ötən il sərəncamla rayonlardakı bütün mədəniyyət müəssisələri, o cümlədən, kitabxanalar Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyinə keçirildi. Axır ki, mədəniyyət müəssisələri onun mənsub olduğu təşkilata verildi. Əvvəllər mədəniyyət müəssisələri yerlərdə icra hakimiyyətlərinə tabe idilər. Hazırda nazirlik kitabxanaların təmin olunması üçün sistem qurur. Burda hansı məsələlər nəzərdə tutulur?
Nazirlik mərkəzləşmiş şəkildə kitab sorğularını ümumiləşdirib kitab sifarişləri edəcək, kitablar çap ediləcək və rayonlara göndəriləcək. Bu, kitaba olan tələbatın ödənilməsində çox mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək. Bu sistemlə günün tələbatına uyğun olan kitablar çap olunacaq. Biz SSRİ dövrünü qılınclamağa öyrəşmişik, amma SSRİ sisteminin mütərəqqi qanunları da var idi. O dövrdə kitabxanaların təmin olunması sistemi var idi, sonradan pozuldu. Həmin sistemi bu gün yeni rakursda qurmağa çalışırıq. 3-5 ilə kitabxanaların kitab tələbatı tam ödəniləcək.
Büdcənin imkanları yaxşılaşdıqca, yerlərdəki kitabxanaların texniki təchizatı da düzələcək. Kitabxanalarda minimum texniki təchizat var. Elə bir rayon mərkəzi kitabxanası yoxdur ki, orda 15-20 kompüter olmasın. Hətta kənd kitabxanalarının yarısında kompüter var, amma hamısı internetə qoşulmayıb.
Haşiyə: Kərim Tahirov ölkənin ən böyük kitabxanasına rəhbərlik edir. Və bu sualıma ondan məmur-direktor kimi yox, kitaba sevgisi olan, bu sahənin mütəxəssisi kimi cavab istəyirəm. Ki, 90-lara qədər özünün xoşbəxt günlərini yaşayan kənd kitabxanaları yenə “qapısı qıfıllı tikili” kimi unudulub? Yenə rayon mərkəzindən yoxlama gələndə evlərdə yaddan çıxan kitabları tez-tələsik yığıb vəziyyətdən çıxırlar? Və nəhayət, yenə kəndin ən hörmətsiz yeri kitabxanadır?
“Düzdür, vaxtilə kənd kitabxanalarının qapısından qıfıl asılmışdı. İndi isə artıq o qıfıl görünmür. Ötən ilin noyabr ayından bu işlərə çox ciddi şəkildə başlanılıb. Bu mexanizm Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə verilib, ona görə də ciddi işlər həyata keçirilir. Qapıdan qıfıl oxucu olmayanda asılır. Bu gün bağlı kitabxana yoxdur, ola da bilməz. İkincisi də, büdcənin vəziyyəti elədir ki, qəpiyin hesabatı var. Harada qapısı bağlı kitabxana görürlərsə, dərhal bağlayırlar ki, deməli, lazım deyil”.

Sitatın sonu…
– İstərdim, pullu kitabxana xidməti haqqında danışaq. Bu təcrübə dünyada geniş yayılsa da, Azərbaycanda yoxdur…
– Milli Kitabxana sərvətdir, ona görə ondan hamı istifadə etməlidir. Biz Milli Kitabxananı pullu edə bilmərik. Sadəcə, müəyyən xidmətlər ödənişli ola bilər. Milli Kitabxananın dövlət tərəfindən qayğı ilə əhatə olunması hələ imkan verir ki, oxuculara təmənnasız xidmət göstərək. Mənə elə gəlir, bu, belə də olacaq, pullu xidmətə ehtiyac olmayacaq. Digər xidmətlər, məsələn, surətçıxarma ödənişlidir. Bu tamam başqa məsələdir. Amma biz kitabı pulla verə bilmərik. Yaxud elektron kitablar xidməti üçün kimsə müraciət edir, biz ona xidmət edirik və haqqı ödənilir. Bunların hamısı əlavə xidmətlərdir.

– Oxucuların nizam-intizamı necədir? Şikayətçi deyilsiniz?
– Oxucularla bağlı əsas problem odur ki, onlar zallarda mobil telefondan istifadə etmək istəyirlər. Dünyanın heç bir ölkəsində kitabxanada mobil telefondan istifadə etməyə icazə verilmir. Təsəvvür edin, kiminsə yadından çıxdı, telefonun səsini almadı, zalda 250 nəfərin fikri yayındı. Bu, haqlı olaraq narazılıq yarada bilər. Çalışırıq, gənclərin “kaprizlərinə” dözək. Amma bəzən o həddə çatır, dözə bilmirik. Mən siqaretlə mobil telefondan istifadəni eyniləşdirirəm. Oxu zalında siqaret olmazsa, mobil telefon niyə olmalıdır?

– Nadir kitablar fonduna kitab bağışlamaq ənənəsi bu gün də davam edir?
– Nadir kitablar fondu uzun illər idi yarımzirzəmidə yerləşirdi. 2012-ci ildə fondu ikinci mərtəbəyə köçürdük, gözəl şəraiti var. Təbii ki, fondun formalaşmasında oxucuların çox böyük iştirakı olub. 1996-cı ildə Ulu öndər Heydər Əliyev bizim kitabxanamıza gəldi və öz kitabxanasından 300-dək kitabı hədiyyə elədi. Eyni zamanda ziyalılara çağırış elədi ki, kitabxanaya kitab hədiyyə etməklə, ona kömək edirsiniz. Ondan sonra Ziya Bünyadov, Budaq Budaqov, xalq yazıçısı Elçin, mədəniyyət və turizm nazirinin müavini Ədalət Vəliyev və başqaları öz kitablarını hədiyyə etdilər.
Həmin kitablar qızıl fondda kolleksiya olaraq mühafizə olunurlar. Nadir kitablar fondunda Heydər Əliyevin kitablarını ayrıca saxlayırıq. Çox qiymətli kitablardır. Hər il Ulu öndərin bizə hədiyyə etdiyi kitabları ayrı-ayrı müəssisələrin xahişi ilə aparıb yerlərdə nümayiş etdiririk. Məsələn, həmin kitablar Tərtərdə, Ağcabədidə, Sumqayıtda, Mərdəkanda nümayiş olunub. O kitabların içində Ulu öndərin qeydləri var və həmin qeydlər uşaqlar üçün çox maraqlıdır. Şagirdlər aktiv mütaliənin nə olduğunu o kitablardan öyrənirlər. Kolleksiyanın içində Ulu öndərin Moskvadan aldığı uşaq kitabları, Məkkədə ona bağışlanan “Qurani-Kərim” var. “Qurani-Kərim”i bağışlayanda demişdi ki, elə bir müqəddəs ocaqdan gələn kitab, belə bir müqəddəs ocaqda qorunsa, daha yaxşı olar.

– Avropa kitabxanalarında Azərbaycanın böyük ədəbiyyat xadimləri fars ədəbiyyatının nümayəndəsi kimi təqdim olunur. Məsələn, Praqa Milli Kitabxanasında Azərbaycanı təmsil edən yeganə kitab Nizaminin “Xəmsəsi”dir, onu da fars ədəbi nümunəsi kimi təqdim ediblər. Bu halların qarşısını almaq üçün hansısa təsir imkanlarınız var?
– Sizin misal çəkdiyiniz Praqa nümunəsindən başlayaq. O məsələni 2012-ci ildə Praqaya gedəndə mən aydınlaşdırmışdım. Hər hansı bir ölkəyə səfər edəndə mütləq milli kitabxanaya baş çəkirəm və Şərq ədəbiyyatı fonduna baxıram. Məsələ ondadır ki, vaxtilə bizim kitablarımız kifayət qədər Avropaya daşınıb. İndi həmin kitablar Avropa ölkələrinin kitabxanalarında mühafizə olunurlar. Amma bu gün həmin kitablar onlar üçün gərəksizdir. Oxumurlar, oxuya da bilməzlər. Praqa kitabxanasının nadir fonduna düşdüm, gördüm, Azərbaycan kitabları var, amma kataloqlarda əks olunmayıb.

– Hansı kitablar var idi?
– Nizaminin, Füzulinin, Nəsiminin, Xaqaninin kitablarına rast gəldim. Soruşdum ki, bu kitablar niyə kataloqda əks olunmayıb? Dedilər, onlar Azərbaycan dilində deyil. Mən onlara başa saldım ki, vaxtilə bizdə də ərəb əlifbasından istifadə olunub. Bakıya qayıdandan sonra Elmlər Akademiyasının prezidenti Mahmud Kərimovdan xahiş etdim, iki nəfər əməkdaş ayırdı və bir ay Praqa Milli Kitabxanasında çalışdılar. Həmin kitabların kataloqunu düzəltdilər və “Azərbaycan şairləri” adı ilə əks olundu. Onun davamı olaraq bu il də biz iki nəfər əməkdaş göndərdik ki, həmin kitabların çap kataloqunu hazırlasınlar.
İnşallah, may-iyun ayında o kitabların sərgisini keçirmək istəyirik. Sentyabr ayında o kitabları gətirib Bakıda nümayiş etdirəcəyik. Azərbaycan kitabları təkcə Praqada yox, Rumıniya və Macarıstanda da var. Biz mərhələ-mərhələ həmin kitabları da tədqiq edəcəyik.

– Və son olaraq, Azərbaycan kitabxanalarının ən başlıca problemi və qayğısı nədir?
– Təbii ki, bizim kitabxanaların əsas problemi bina problemidir. Uçuq-salxaq binaya texniki avadanlığı qoysan da, işə yaramayacaq. Yağış vuracaq, rütubət çəkəcək, xarab olub gedəcək. Müasir texniki avadanlıq üçün də müasir şərait olmalıdır. Kitabxanaların əksəriyyətinin binaları özlərinin deyil.

– Təşkilatlardan sığınacaq alıblar…
– Bəli. İndi də onlar çox pis vəziyyətdədir. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilk növbədə kitabxanaların bina problemini həll etməyə çalışır. Bu, əlbəttə, vəsait tələb edir. Rayonlarda hazırda araşdırma işləri aparılır və nəticələri haqqında tədbirlər görüləcək. Artıq müasir tipli kitabxanaların yaradılmasının vaxtı gəlib çatıb.

APA

 

Dünyada iki bu cür dövlət tapa bilməzsən ki, Türkiyə ilə Azərbaycan qədər yaxın, doğma olub bir- birinin kədərinə, sevgisinə bu qədər ortaq olsun. Bu cür yaxınlığın körpüsü vətənsevər insanların çiynində uzandıqca gələcəyə doğru uzanır. Camal Yanğın da iş adamı olaraq, Azərbaycan sevgisini özündə daşıyan şəxslərdəndir.

Camal Yanğınla müsahibəni təqdim edirik:

– Maraqlıdır, Bakıya gəlişiniz necə olub? Bu haqda danışmanızı istərdim…

– Bakıya gəlişim təsadüfü deyildi. Uşaqlıqdan bəri Bakı haqda məlumatım var idi. O vaxt xəritələrdə ümumi olaraq Sovetlər Birliyi yazılırdı. Amma biz bilirdik ki, orada bizim qardaşlarımız yaşayan bir ölkə var. Burada türk dövlətləri – Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistanın olmasından xəbərdar idik. Bu ölkələr arasında bizim üçün ən maraqlısı Azərbaycan idi . Düzdür, digər ölkələr də bizə doğmadır, qardaşdır. Ancaq Azərbaycan bizim əkiz qardaşımızdır. Mən 1992-ci ildə bura gələndə bir daha buna əmin oldum. Ölkədə vəziyyət qarışıq idi. Heydər Əliyev hələ Bakıda deyildi o vaxt.

O zaman burada hansı işlər görə biləcəyim haqda düşünürdüm. Türkiyəyə qayıtdım. Türk dünyası ilə maraqlanan dostlarımı ətrafıma toplayıb Bakıya gətirdim. Dedim ki, baxın, bura bizim vətəndir. Biz bu vətənə kömək etməliyik. Əcnəbilər kimi gəlməliyik bura. Qoy, qonşu ölkə bura təzyiq etməsin. Bilirsiniz, bir ölkədə xarici vətəndaşların çox olması həmin ölkənin sığortasıdır.

– Təhlükəsizlik üçün sığortadır

– Xaricilərin olduğu ölkələrdə onlar həmin ölkəni tərk etmədən ora hər hansı hücum edilə bilməz. Çünki səfirliklərdən də maraqlanıb soruşurlar ki, burada onların nümayəndəsi qalıb, ya yox.

İndi Azərbaycan müharibə şəraitindədir. Ermənilər dinc durmur. Rusiya onu dəstəkləyir. İran Azərbaycanı sıxır. Ona görə də Türkiyə burada olmalıdır ki, bir qarant olsun. Bax, mən o niyyətlə gəlmişdim. İş qurduqdan sonra isə buraya çox bağlandım. Bizim digər ölkəllərdə də işlərimiz var. Ancaq mən başqa ölkədə 3 gün qalıramsa, Azərbaycana gələndə ən azı 10 gün qalıram. Çünki burada sıxılmıram, darıxmıram. Bura mənim üçün vətəndir. Ona görə də Azərbaycanın adını qoymuşam “Ata Vətən”, Türkiyənin adını qoymuşam “Ana Vətən”, Kiprin adını qoymuşam “Kiçik Vətən”.

Beləliklə, mənim 3 vətənim var. Əgər bu 22 illik iş həyatımda bir faydam olubsa, çox xoşbəxtəm. İllər ərzində yüzlərlə iş yeri bizim sistemdən yetişib çıxıb və mən bununla fəxr edirəm. Bu gün ticarətdə onlar bizim rəqibimiz olsa da, mən onları dost hesab edirəm. Hamısı bizim dostlarımızdır. İmkan olanda yığışırıq, görüşürük, xoş günlərimizi qeyd edirik. Pis günlərdə bir-birimizə dəstək oluruq. Bizim birliyimizə mane olan qüvvələr var və biz onların öhdəsindən gəlib bu birliyi qoruyub saxlamalıyıq.

Bu günlərdə Rəcəb İvedikin filmindən bir fraqment sosial mediada müzakirə obyektinə çevrildi. Xoşagəlməz söhbətlər yarandı. Baxın, bəzi qüvvələrin də istəyi budur.

– Sanki, bu mübahisələri körükləyənlər var…

– Əlbəttə, buna sevinən o qədər insan oldu ki. Ona görə də reaksiyaları düzgün verməliyik. Biz lazımi cavabı verdik. Düşünürəm ki, artıq şişirtmək lazım deyildi. İndi əslində bizim aramızdakı qardaş nazıdır və bu olmalıdır. Amma iqtisadi cəhətdən bunu qabartmaq olmaz. Çünki iqtisadi əlaqələr qardaşlıqdan ayrı bir şeydir.

– İki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin 25 illik bir tarixi var. Elə bu, bütünlükdə sizin fəaliyyət dövrünüzü əhatə edir. İndi Türkiyədə müəyyən siyasi gərginlik, siyasi çalxantılar var. Bu iqtisadi əlaqələrə necə təsir edir?

– İndi savaş topla, tüfənglə olmur, iqtisadiyyatla olur. İqtisadi cəhətdən bir ölkəni problemə salarsansa, onda həmin ölkəni hərtərəfli ələ keçirərsən. Türkiyənin iqtisadiyyatı çox güclüdür. İqtisadiyyatımıza hücumlar var. Bütün bu terror və qarşıdurmaların altında iqtisadiyyat dayanır. Çünki Türkiyə bölgədə böyüyən, inkişaf edən, sərmaya qoyan, xarici investorları ölkəsinə dəvət edə bilən bir siyasi qüvvənin idarəsindədir. Bu siyasi qüvvə öz yolu ilə gedir. Dünya liderlərinə qulaq asmır. Öz qərarlarını özü alır. Və bildirir ki, ən yaxşısı mənim millətimin bildiyidir. Amma bu vaxta qədər dünya belə öyrəşməmişdi. Dünyanın kapitalist gücləri telefonu götürüb” Bunu belə etmək daha yaxşı olar, bu, belə daha sərfəli olar” – deyə təlimatlar verirlər.

Ancaq mən düşünmürəm ki, hansısa başqa ölkə sənin ölkənin yaxşılığı üçün bir iş görsün. Türkiyə Azərbaycan istisnadır.

Bizim prezident də hər zaman bildirir ki, mən sizinlə müzakirə etməyə hər zaman hazıram. Amma sizin dediklərinizinə mütləq əməl olunacağına qərar vermirəm. Bu da təbii olaraq, onları özündən çıxarır. Onlar türk dünyasının birləşməsini istəmirlər. Bilirsiniz, hazırda Türkiyənin 2023-cü il böyük layihəsi var. Bu həmin qüvvələri narahat edir. Düşünürlər ki, bu ölkə iqtidadi cəhətdən güclənərsə, siyasi məsələlərdə məni dinləməz.

Nə vaxta qədər biz sizə boyun əyməliyik? Nə zamana qədər bizim kürəyimizdən düşməyəcəksiniz? Nə vaxta qədər biz sizi çiynimizdə daşıyacağıq? Axı bunun bir sonu olmalıdır. Hər ölkənin imtina edə bilmədiyi qərarları olmalıdır. Məsələn Türkiyə Ermənistanla sərhəd qapılarını açmamaqda qərarlıdır. Amma bir də görürüsən ki, həmkarlardan biri deyir ki,Türkiyə sərhəddi açır. Başa düşmək lazımdır ki, Türkiyə sərhəddi açmaz. Türkiyə sərhəddi bir şərtlə açar. O da 1992-ci ildə qoyulub. Hansı ki, orada qeyd olunub ki, Ermənistan işğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarını tərk etməyincə Türkiyə sərhəddi açmayacaq. Tutaq ki, sərhəd açıldı. O zaman Türkiyə prezidentinə sual olunacaq ki, 1992-ci ildə qoyulan maddə aradan qalxdı mı? Torpaqlar boşaldıldı mı? Yox! Onda niyə açdın? Bu sualı Türkiyə camaatının qarşısında verə bilməzsən. Çünki Türkiyə əhalisinin 99.9 faizi Ermənistanla sərhəddin açılmasını istəmir.

Nəyə görə istəmir? Qarabağın Azərbaycana qaytarılması tələbinin yerinə yetirilmədiyinə görə. O torpaqlar geri qaytarılmayınca, azərbaycanlı qardaşlarımız öz doğma yurdlarına qayıtmayınca o sərhəd açılmayacaq. Təbii ki, bunun iqtisadi təsirləri var. Amma gərək qardaş qardaşdan arxayın olsun.

– Bildiyim qədərilə, sizin iqtisadi baxımdan Şimali Afrika, Türk Cumhuriyyətlərinə doğru genişlənmə planınız var.

– Bilirsiniz, Əlcəzair olsun, Şimali İraq olsun, Suriya olsun, İran olsun, hamısında bizim qardaşlarımız var. İranın 50 faizi mənim qardaşlarımdır. İndi bunu necə kənara atmaq olar? Gücümüz olmadığı zamanlarda onu farslara vermişik, amma indi bizim gücümüz var. Təbii ki, bu, siyasi yox, iqtisadi genişlənmədir. Çünki artıq bizim sərhədlərimiz bəllidir. Türkiyənin belə bir qaydası yoxdur ki, sərhədlərini böyütsün və ya başqa ölkə üçün açsın.

Atatürk deyib ki, “Yurdda sülh, cahanda sülh”. Biz də onun göstərişinə əməl edirik. O bizə bəsdir.

Moldoviyaya səfər planlaşdırıram. Orada bizim türk qardaşlarımız var. Xristian olduqları üçün özlərini bizdən kənarda qalmış hiss edirlər. Ancaq mən demişəm ki, sizin türk olmağınız bizə yetərlidir. Biz gedib görmək istəyirik ki, orada yaşayan qaqauzlara necə kömək edə bilərik? Onları biraz sıxışdırırdılar. Xristian olduqları üçün onların ya adını, ya da soyadını dəyişib türklükdən çıxarıblar. Məsələn, baş nazirin müavini Vadim Çoban. Və ya nazirin köməkçisi Aleks Qara. Vadim hara, Çoban hara? Aleks hara, Qara hara? Artıq assimliyasiya gedir. Biz onların daxili işlərinə qarışmırıq. Sadəcə türk olaraq qalmaqlarına çalışırıq. Çünki onlar bizim ayrılmaz hissəmizdir. Yeni prezident isə bildirib ki, mən onlarla tam işbirliyində olacam.

– Sosial sahədə faəliyyətiniz maraqlıdır. Hansı işlər həyata keçirirsiniz?

– İş adamları bütün fəaliyyətlərini pul qazanmaq prosesinə yönəltməməlidir. Sosial məsələlərdə aktiv olmalıdır. Yığıncaqlar keçiririk, kasıblar, şəhid ailələri, qocalar evi, uşaqlar evi və s. var. Müxtəlif proqramlar daxilində biz onlara yardım göstəririk. Bizə birbaşa müraciətlər də çox olur. Onda isə heç nə edə bilmərik. Biz bir qurumuq. Məsələn, uşaqlar evinə yardım etmək üçün Təhsil Nazirliyinə yazıb bildiririk ki, bizim belə bir layihəmiz var. Nazirlik araşdırma apardıqdan sonra bizə razılıq verir. Layihəyə uyğun olaraq, uşaqları aparıb gəzdiririk, geyindiririk, qayğı göstəririk.

Yaxud universitetlərlə bağlı layihələrdə tələbələri dəvət edib onlara təcrübə keçirik. Onların təhsilinə ATİB büdcəsindən ayırdığımız maliyə ilə yardım edirik.

– Siz Azərbaycanda “İlin ən müvəffəqiyyətli iş adamı” adına layiq görülmüsünüz…

– Sağ olsunlar ki, məni bu ada layiq biliblər. Türkiyədə bir jurnal bunu təşkil edib. İnternet vasitəsilə səsvermə keçirilib. Müxtəlif dünya ölkələrindən bu səsverməyə qoşulanlar olub. Təvazökarlıqdan kənar olsa da, qeyd etmək istərdim ki, mən türk dünyasında kifayət qədər tanınıram. Müxtəlif ölkələrdə görüşlərim olur, böyük layihələr həyata keçiririk. Bunun nəticəsidir ki, finala çıxan 3 namizədin 2-nin birlikdə topladığı səs mənim topladığım səsdən az oldu. Təbii ki, bu mənim hər sahədə uğurlu insan olduğum mənasına gəlmir. Öz sahəmdə fəaliyyətimin bəhrəsidir bu.

Türkiyədə İqtisadiyyat naziri də çıxışında bildirib ki, mən heç təəccüblənmədim ki, bu ada Camal layiq görülüb. Çünki hansı ölkəyə getsəm, onu orada görürəm. Hansı ölkədə iş adamlarından söhbət açılsa, Camal Yanğından hamı ürəkdolusu danışır, minnətdarlıq bildirir. Ona görə də onun qalibiyyəti heç də təsadüfi olmadı.

ATİB-in bir çox ölkələrdə formu baş tutub. Biz iş adamı kimi məsuliyyətimizi anlayırıq.

faktor.az

Bakı Ali Neft Məktəbinin (BANM) İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin “BANM-in prezident təqaüdçülərinə 10 sual” layihəsində sualları BANM-in Neft-qaz muhəndisliyi ixtisasının I kurs tələbəsi Şahlar Əlizadə cavablandırır.

– Özünüz haqqında ətraflı məlumat verin

– Mən 1999-cu ildə Beyləqan rayonu 1-ci Şahsevən kəndində anadan olmuşam. 1-ci Şahsevən kənd orta məktəbini bitirmişəm. Həmin il ali təhsil müəssisələrinə keçirilən qəbul imtahanını uğurla verərək Bakı Ali Neft Məktəbinə qəbul olmuşam. BANM-in Neft-qaz muhəndisliyi ixtisasının I kurs tələbəsiyəm, Prezident təqaüdçüsüyəm.

– İmtahan geridə qadı, indi həmin dövrlə bağlı hansı təəssüratlarınızı bizimlə bölüşə bilərsiniz

– Mənim ücün çox çətin bir dövr idi, hədsiz dərəcədə yorulurdum, amma buna baxmayaraq, mən öz məqsədimə çatmaq üçün çox oxumalıydım. Ailəmin və sevdiklərimin mənə olan inamını doğrultmalıydım.

– Nə qədər bal topladınız?

– 686 bal toplamışam.

– Niyə məhz BANM-ı seçdiniz?

– Mənim uşaqlıqdan məqsədim savadlı mühəndis olmaqdır və BANM mənim uçun ən dəyərli ali təhsil ocağı olub, məhz ona görə mən BANM-də təhsil almağı seçdim və inanıram ki, heç vaxt peşman olmayacam.

– Ailənizin oxumağınızdakı rolu haqqında nə demək istərdiniz?

– Ailəmin oxumağımdakı rolu əvəzedilməzdir, onlar həmişə mənə dəstək olublar, mən əgər bu gün arzuladığım Ali Məktəbdə təhsil alıramsa, bu məhz onların sayəsindədir. Ömrüm boyunca onlara minnətdaram.

– Ən böyük arzunuz?

– Ali Məktəbi əla qiymətlərlə bitirib ölkəmi xarici ölkələrdə tanıtmaq, yeni layihələr hazırlayıb daha da yüksəlmək və savadlı bir mutəxəssis olmaqdır.

– İxtisasınız haqqında nə demək istərdiniz?

– Mən neft-qaz muhəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alıram. Ümid edirəm ki, gələcəkdə savadlı bir mühəndis olacam.

– Hobbiniznədir?

– Ən böyük hobbim kinoya baxmaqdır.

– Başqa hansı maraqlarınız var?

– Velosiped surməyi çox xoşlayıram. Eyni zamanda, dünya səyahətinə çıxmaq mənim üçün çox maraqlıdır, bunu reallaşdırmaq istərdim.

– Hansı janrda kitabları oxuyursunuz?

– Janrından asılı olmayaraq kitab oxumağı sevirəm.

AMEA-nın vitse-prezidenti, akademik İbrahim Quliyevin müsahibəsi…

Azərbaycanda elmi müəssisələrin akkreditasiyası gözlənilirmi?

– Hazırda bu məsələ müzakirə olunur. Bunun üçün Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə Akkreditasiya Komissiyası yaradılacaq.

Bu komissiyanın yaradılması hansı zərurətdən irəli gəlir?

– AMEA öz daxilində müəssisələrinin fəaliyyətini yaxşı kimi qiymətləndirə bilər. Amma ona, eləcə də işçiyə kənardan da qiymət verilir. Azərbaycanda 120-dən çox elmi müəssisə var. Onların hamısı eyni effektivliklə işləmir. Ona görə də bu komissiya baxacaq ki, hansı institut səmərəli, hansı institut səmərəsiz işləyir. Yəqin ki, gələn ilin yanvar-fevral aylarında bu məsələyə baxılacaq.

Azərbaycan üçün 120-dən çox elmi müəssisənin olması çox deyilmi? Sizcə, onların istiqamətlər üzrə birləşdirilməsi vacib deyil?

– Bəli, vacibdir. Akkreditasiya məsələsi də bunu gündəmə gətirmək üçün qoyulub. Bu strukturu optimallaşdırmaq lazımdır. Müəyyənləşdirməliyik ki, bizə 120 institut lazımdır, ya yox.

Onda belə aydın olur ki, akkreditasiya nəticəsində Azərbaycandakı elmi müəssisələrin sayı azaldıla bilər.

– Ola bilər. Elmi müəssisələrin fəaliyyətində struktur dəyişiklikləri olacaq,effektsiz işləyən institutlar ixtisara salınacaq.

– Ola bilərmi ki, optimallaşdırmadan sonra AMEA sistemində olmayan institutlar da AMEA-nın tabeliyinə verilsin və onlar bir mərkəzdən idarə edilsin?

– Xeyr. Çünki institutların bir çoxu ayrı-ayrı nazirliklərin tabeliyindədir və onlar tətbiqi işlərlə məşğuldurlar. Məsələn, SOCAR-ın, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin və digər qurumların institutları var. Amma onların da fəaliyyətinə baxılacaq.

– Ümumilikdə bu gün AMEA-nın nəzdində fəaliyyət göstərən elmi müəssisələrin fəaliyyəti necə qiymətləndirilə bilər? Onlar elmi fəaliyyətləri səmərəli edə bilirlərmi?

– Biz bunun üçün çalışırıq. Amma bunun üçün büdcədən kənar maliyyə vəsaiti də lazımdır. Buna görə gərək institutlar özləri də vəsait qazansınlar. O vəsait olmasa, çox neqativ proses baş verə bilər. Çünki mən bir çox ölkələrin Elmlər Akademiyasında olmuşam. Onların bəziləri tamam bağlanıb, bəziləri isə birləşdirilib. Məsələn, Özbəkistanda Elmlər Akademiyası nəzdində 58 institut var idi. Onlardan 22-si qalıb. Ukraynada da çox çətin vəziyyətdir. İndi həqiqətən də bir qədər ayrı dövrdür.

– Akkreditasiya işçilərin də işdən çıxarılmasına səbəb ola bilər?

– Xeyr. Söhbət institutların özlərinin iş keyfiyyətinin, onların elmi fəaliyyətinin qiymətləndirilməsindən gedir. Ancaq sonra konkret olaraq, alimlərə, işçilərə keçəcəyik.

Bəs, onda bu prosesin işçilərə nə zaman şamil olunacağı gözlənilir?

– Hələlik bu məsələ gündəmdə deyil, ona baxmırıq. Amma hazırlaşırıq ki, Nazirlər Kabineti nəzdində Komissiya yaradaq. Bu komissiya da institutların fəaliyyətinin yenidən monitorinqini aparacaq.

– Məlumatlara görə, gələn il ərzində AMEA-nın institutlarında çalışan işçilər ixtisar ediləcək və ya onların iş qrafiki dəyişdiriləcək. Bu məlumat həqiqəti əks etdirirmi?

– Xeyr, bu məsələ gündəlikdə yoxdur. Amma akkreditasiya olduqdan sonra hökumət yəqin ki, öz qərarını verəcək.

İqtisadi vəziyyətlə əlaqədar gələn il AMEA sistemində çalışan işçilərin əməkhaqları azaldıla bilər?

– Xeyr. Hələlik nəzərdə tutulmayıb.

 

Trend

ABŞ-ın Virciniya universitetinin alimi Louis Bloomfield “Bu necə işləyir” adlı kitabında fizikanın qanunlarını formullarsız izah etməyə çalışarkən, bir yandan da gündəlik həyatda fizika qanunlarının necə işlədiyini izah edir. Biz bu kitabdan, məsəlçün yuyucu tozun paltarı necə ağartdığını, yaxud “ölüm ilgəyiylə” Amerika dağlarından tullanan adamların niyə yıxılmadığını izah edir. Professor Bloomfield atom energetikası və optika sahəsində işlərinə görə çoxlu mükafatlar alsa da indi elmin təbliği ilə məşğuldur. Louis Bloomfiel-din “T&P dərgisi”nə müsahibəsini ixtisarla təqdim edirik.

– Siz iqtisadçılara, hüquqşünaslara, filoloqlara fizikadan ümumi məsələlərlə bağlı mühazirə deyirsiniz. Fizika bu elmlə məşğul olmayacaq bir tələbənin nəyinə lazımdır?

– Fikrimcə insan fizikanı anlamasa, ətraf aləmin necə işlədiyini anlamayacaq, özü həll edə biləcəyi həll etdirmək üçün daim başqalarına üz tutacaq. Heç nəyi özü təmir edə bilməyəcək, ya da özü nəsə yeni bir şey yarada bilməyəcək. Məsəlçün maşının xarab olanda donub qalacaqsan. Ya da su kranı xarab olanda suyun önünü kəsərək onu hara qaytara biləcəyindən xəbərsiz olsan onun qarşısında çarəsiz qalacaqsan. Bilməyəcəksən su hələ borudadır yoxsa yenidən sututara qayıdıb. Ya da ən yaxşı nümunə kimi mikrodalğalı sobanı göstərərəm. İnsanların çox hələ də ondan qorxur, elə bilirlər ora yeməyi qoyanda yemək korlana bilər ya da onun önündə dayansa şüalanar. Onun iş prinsipini bilməyən adamın ağlından min dənə fikir keçir: “Görəsən mkrodalğalı soba radioaktivdirmi? Evdə onu istifadə etmək təhlükəsizdirmi?”. Bax fizika bunu izah edir. Mikrodalğalı sobada yemək qızdırmağın heç bir təhlükəli tərəfi yoxdur, elə onun önündə dayanmaq da insana zərər verə bilməz.
– İnsanların elementar elmi biliklərdən xəbərsiz olduqları üçün, hər gün etdikləri yanlışlıqlara misal gətirə bilərsinizmi?
– Dərhal ağlıma radiasiya yaydığı üçün telefondan ehtiyatlanan insanlar gəlir. Günümüzdə mobil telefonların sağlamlığa zərərli olduğu haqda heç bir sübut tapılmayıb. Hətta belə bir zərər olsa belə bu insanların həm telefonla danışması, həm də maşın sürməsi qədər böyük risk daşımır. Ya da məsəlçün insanların maşınlarına daha yüksək oktanlı benzin dolduraraq qabağa düşdüklərini düşünmələri də məni heyrətləndirir. Əslində böyük oktanlı benzinin maşına heç bir xüsusi xeyiri yoxdur! Bu əlavə xərcdən başqa bir şey deyil.

– Elmi populyarlaşdırmaq üçün hansı üsulunuz ən uğurlu olub?

– Mən bir il boyu Discovery kanalında “Yığım tələb olunur” (“Some Assembly Required”) adlı verilişin aparıcılarından biri olmuşam. Çəkiliş qrupumuz az qala hər şeyin istehsal olunduğu 25-30 zavod gəzdi. Mən orda prosesslərin elmi tərəfini izah edirdim. Məsəlçün: pəncərələrdə, vitrinlərdə və s. istifadə olunan nazik şüşənin necə istehsal olunduğunu izah etdim. Biz gitaranın, pianonun, boulinq topunun, qolf çubuğunun və hətta şokoladın necə düzəldiyini göstərdik. Bütün bunların ardında fizika dayanır. İnsanlar çətinliklə dərk etdikləri məsələlər haqda sadə izahlardan heyrətlənirdilər. Xokkey oyunu çoxlarının xoşuna gəlir, bu oyunun vurğunlarına rezin şaybanın temperaturaya necə reaksiya göstərdiyini, xokkey çubuğunu buzla hansı bucaq altında tutmaq gərəkdiyini biləndə buna böyük maraq göstərmişdilər. Bütün bunlar fizikadır.
– Sizcə, elmi populyarlaşdırmaq üçün çalışan bir fizikin təbiətində bir az da olsun aktyorluq olmalıdırmı?

– Bu həqiqətən də faydalıdır. Mən həmişə insanların arasındaykən fizikadan danışarkən oyunlar oynamağa başlayıram. Məncə alimlər öz hücrələrindən çıxıb, öz sahələrinə aid maraqlı hadisələri izah etməyə başlamalıdırlar, bunun üçün təkcə usta aktyor olmaq gərəkmir, həm də gərək insanları sevəsən və onları kömək etməyi ürəkdən istəyəsən. Bundan əlavə auditoriyanın nəyi bilim bilmədiyini öyrənmək, onlara yaxın olmağa çalışmaq da önəmlidir. Ümumiyyətlə tamaşaçılarının səndən qabaq nəyisə ətraflı bildiyinə ümüd bəsləmək olmaz. Gərək hər şeyi sıfırdan danışasan. Elə fiziklər də var ki, sanki sehirbazlıq edirlər, cürbəcür maraqlı hadisələri nümayiş etdirirlər, amma izah etməkdən boyun qaçırırlar. Əlbəttə bu yolla da maraqla qarşılanmaq olar, di gəl ki, bunun bir mənası yoxdur.
– Yəqin ki, alimlər fəaliyyətlərini sadə insanlar üçün anlaşıqlı etmək üçün çalışsaydılar elmin təbliği prossesi çox-çox sürətlə gedərdi?

– Hə, mən də elə düşünürəm, alimlərin buna motivasiyası olsaydı bu iş yaxşı gedərdi. Amerikanın stimullar sistemi bu işə elə bir kömək olmur. Bizdə alimlərdən tədqiqatlar və başqa alimlər üçün əsərlər yazmaq tələb olunur. Onların kariyerası beləcə qurulur. Çox vaxt alimin göstərdiyi nəticələr əsas götürür, tutaq ki, 20 əsər yazmış alim, 10 əsər yazmış alimdən daha qabiliyyətli hesab olunur, daha yazılmış 10 əsərin dünyanın ən böyük əsərləri olması da vecə alınmır. Alimlər elmi geniş kütlələrə izah etməkdən heç nə qazanmır. Əgər onları elmi populyarlaşdırmağına görə mükafatlandırsaydılar, heç olmasa tərifləsəydilər hər şey fərqli olardı. Alimlər axır ki, dar elmi sferalardan çıxardılar.

– Necə düşünürsünüz, məktəblərdə fizikanı, kimyanı və biologiyanı ayrıca fənn kimi keçmək, yoxsaq hamısını bir fənn altında birləşdirmək daha düzgündür?

– Amerika məktəblərində yeddinci ya da səkkizinci sinfə qədər “Elm” dərsi keçilir, sonradan bütün elmlər ayrılır. Elə adamlar tanıyıram ki, bir neçə elmi birləşdirərək öyrənir, ola bilsin bunun da müəyyən mənası var. Təbii ki, müxtəlif elmlərin ortaq görşümə nöqtələri də var. Biologiyanın bir çox məsələlərini kimyadan ayrı öyrənmək mümkün deyil, elə kimyanı da fizikadan ayrı. Ancaq məncə hər elmin üzərində ayrıca diqqət toplamaq lazımdır. İndi universitetlərdə elmlərarası tədqiqatlar və kurslar aparılır. Doğrusu bunun mənasını görmürəm. Çalışdığım univerisitetdə “Fizika və biologiya”, “Fizika və iqtisadiyyat” yaxud “Fizika və rus ədəbiyyatı” kursları aparsaydım universitet rəhbərliyi bundan xeyli razı qalardı. Kiminsə illik hesabatında bu maraqlı görünə də bilərdi, ancaq bunun praktikada heç bir önəmi olmayan fikir yığını olduğuna əminəm. Bəli, fizika hər yerdə mövcuddur, ancaq onu öyrənmək üçün gərək praktikada məşğul olasan. Pianoda çalmağı öyrənmək istəyirsənsə, çal, ancaq pianonu, skripkanı və fleytanı eyni zamanda öyrənmək mümkünsüz bir şeydir.
– Adətən fizika dərslikləri düsturlarla dolu olur, sizin kitablarınızda isə onlar çox azdır. Sizcə elmin əsaslarını onlarsız mənimsəmək mümkündürmü?

– Bəli, buna əminəm. Fikrimcə düsturlar əlinə fizika kitabı götürənləri ruhdan salır (yeri gəlmişkən, bu gələcək fiziklərə də aiddir). Hətta fizikanı öyrənib gələcəkdə bu elmlə məşğul olmağa qərar verənlərə də bəzən düsturların arasında itib-batır. Düstur baş verən prossesin riyasi modelidir. Əgər prossesi başa düşürsünüzsə, ona onu istədiyiniz vaxt düsturlara çevirə bilərsiniz. Ancaq bunun əksini etmək mümkün deyil. İnsan düşünməyə başlayır ki: “Bu “F” nədir, “m” nədir?” Axırda elə çıxır fizika elə düsturlardan ibarətdir. Təəssüf ki, bunun səbəbi alimlərin özlərinin də çox vaxt belə düşünməsindən irəli gəlir. Onların özlərini də beləcə öyrədiblər, ola bilsin prossesi çətin anlayırlar və izah edəb ilmirlər. Adətən onlardan izah tələb edəndə dərhal düsturlara qaçırlar, çünki bu yolla əməliyyat aparmaq onlara asan gəlir. Tələbələr isə dərhal düsturları əzbərləyir. Bir növ beyin işlətmədən rəqəmlərin yerinə hərfləri qoyaraq yadda saxlamağa çalışırlar.

azadliq.org

Milli Nüvə Tədqiqatları Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin nüvə elmləri və texnologiyaları, onların kadr potensialının inkişafı məqsədilə imzaladığı 8 may 2014-cü il tarixli sərəncamı ilə yaradılıb. Bu tarixi sərəncam ilə Azərbaycanda nüvə elmlərinin, nüvə və radiasiya texnologiyalarının inkişafının yeni mərhələsinin əsası qoyuldu.

Adil Qəribov Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) həqiqi üzvü, kimya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin Milli Nüvə Tədqiqatlari Mərkəzinin (MNTM) sədridir. O, AzVision.az-a müsahibəsində Milli Nüvə Tədqiqatları Mərkəzinin fəaliyyətindən, ölkəmizin bu sahədə atdığı addımlardan, hədəf və planlardan danışıb.

– Universiteti bitirdikdən sonra radiasiya tədqiqatları üzrə aspiranturaya qəbul olundum. Bu sahə mənim arzum olub. Hələ orta məktəbdə oxudum illərdə nüvə sahəsini sevirdim. 2001-ci ildə mən bu sektora rəhbərlik etməyə başlayanda dağılmış bir struktur var idi. O dövrlərdə büdcə vəsaitlərinin elmə ayrılmasında çətinliklər yaşanırdı.

Həmin vaxt mənim yeganə çıxış yolum beynəlxalq qrantlar və layihələr idi. Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (MAQATE), NATO-nun, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Energetika Nazirliyinin xüsusi Nüvə Radiasiyasi Təhlükəsizliyi üzrə Fondların layihələri vardı. Qrantları aldıq və radiasiya problemləri sektorunu 2002-ci ildə tamamilə yeni formatda bir İnstituta çevirdik.

Nüvə tədqiqatları hər bir ölkə üçün vacibdir. Bütün dünyada nüvə sahəsi sanki ölkənin hərbi qüdrətinin bir göstəricisidir. Məsələn, görürük ki, Pakistan kimi bir müsəlman ölkəsi necə qürurlu və sabit qalıb. Çünki sahib olduqları nüvə başlıqları onları müdafiə edir. Niyə Azərbaycan da nüvə ölkəsi olmasın, niyə bizim ölkəmizdə də nüvə texnologiyaları inkişaf etməsin?!

Həmin illərdən bəri çalışırdım ki, Azərbaycanda da Nüvə Reaktoru yaradılsın. 2006-cı ildən bəri mən bir neçə dəfə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinə və müvafiq qurumlara müraciət etdim. Bildirdim ki, belə bir lahiyə hazırlamaq isəyirik. MAQATE-yə müraciət etdim ki, belə layihənin icrası üçün bizə icazə və imkan versinlər.

2009-cu ildə Radiasiya Problemləri İnstitutunda Azərbaycanda Tədqiqat-Nüvə Reaktorunun yaradılması haqqında bir layihə icra etməyə başladıq. Bu layihə çərçivəsində mən gənc mütəxəssisləri dünyanın müxtəlif nüvə ölkələrinə göndərdim. 2011-ci ildə bu sahə üzrə artıq 15-ə yaxın yüksək ixtisaslı gənc kadrımız var idi.

2014-cü ilin 8 may tarixində Cənab Prezidentin 442 saylı sərəncamı ilə Respublikamızda nüvə elmlərinin inkişafı, nüvə texnologiyalarının tətbiqi və Azərbaycanın milli mənafelərinə uyğun olaraq onlardan bəhrələnmək məqsədilə Milli Nüvə Tədqiqatları Mərkəzi yaradıldı. Azərbaycanın yaxın 10-15 ilə olan nüvə proqramı bu qurumun yaradılması haqqındakı sərəncamda tamamilə şərh olunub. Həmin ilin iyun ayında Prezidentimizin sərəncamı ilə mən Milli Nüvə Mərkəzinə sədr təyin olundum.

Milli Nüvə Mərkəzi ilk vaxtlar AMEA-nın Radiasiya Problemləri İnstitutu ilə bir yerdə çalışırdı. Sonra bizim üçün ayrılmış yerdə binamız açıldı. Həmin ərazidə sterilizasiya məqsədli güclü Qamma Şüalanma Kompleksi, kiçik Laboratoriya Korpusu tikildi. Həmin tikililər istifadəyə verildikdən sonra biz Akademiyadan ayrıldıq. Təxminən 75-76 nəfəlik bir kollektivlə Milli Nüvə Mərkəzində işləməyə başladıq.

Milli Nüvə Mərkəzinin məqsədi nüvə elmləri sahəsində ən müasir layihələrdə iştirak etmək, qabacıl sahələrdə elmi tədqiqatlar aparmaqdır. Müxtəlif ölkələrin Nüvə Mərkəzləri ilə müqavilələr bağlamışdıq və onlarla birlikdə tədqiqatlar aparırıq. Bununla yanaşı, Azərbaycandakı quruğunun işə salınması istiqamətində ciddi işlər aparılır.

– Bu gün bizim nəyimiz var?

– Bu gün bizim çox böyük bir Qamma Şüalanma Kompleksimiz var. Bu kompleksdə biz müxtəlif tibbi ləvazimatların sterilizasiyasını apara bilərik. Xaricdən Azərbaycana külli miqdarda qida maddələri gətirilir. Həmin qida maddələrinin çox hissəsində sterilizasiya aparılmır, aparılanda isə qalıq effekti yaranır, zəhərlənmə və digər fəsadlar üzə çıxır. Azərbaycandan ixrac olunan məhsulların da gərək sterilizasiyası aparılsın.

Bizim qurğu çox güclüdür. Ona 300 min kürilik kobalt-60 izotopu yüklənəcək. Bu, çox yüksək aktivliyə malik izotopdur. Qurğu da çox böyükdür. Artıq sonuncu sınaq mərhələsindən də çıxıb. Hazırda izotopun yüklənməsi prossesi gedir. Bu, regionda ən güclü Qamma Şüalanma Komleksidir. Bu quruğuda texniki işlər də aparmaq mümkündür. Məsələn, rezin məmulatlarını süalandırdıqda davamlığı beş dəfə artır.

Biz Şərq ölkəsiyik, ədviyyatdan çox istifadə edirik. Ədviyyat mikrobioloji canlıların daşıyıcısıdır. Yəni onlarda küllü miqdarda mikroblar var. Axı biz ədviyyatı nə bişiririk, nə yuyuruq, nə də qızıdırırıq. Sivil dünyada ədviyyat məhsullarının radiasiya sterilizasiyasından keçmədən istifadəsi qadağandır.

Ən çox xəstəlik daşıyıcısı ət məhsullarıdır. Həmin məhsullar tətbiq etdiyimiz 200-100 qrey dozada şüalandırılmalıdır. Bu, ətin keyfiyyətində heç bir dəyişiklik etmir. Ehtiyat taxıl məhsullarını bəzən bir ildən çox saxlaya bilmirlər. Ona görə də hər il ehtiyat fondu dəyişdirilir, əlavələr olunur. Bu taxıl məhsullarını kiçik dozada şüalandırdıqda onlar uzun müddət qala bilir. Soğan, kartof və digər qida məhsullarına da həmin metod tətbiq olunur.

Müxtəlif konservlərdə kükürdlü birləşmələrdən istifadə olunur. Bunlar kimyəvi birləşmələrdir. Onda həmin məhsullar uzun müddət qaldıqda zəhərlənmə halları baş verir. Bunun qarşısını almaq üçün daha səmərəli üsul radiasion sterilizasiyadır.

Azərbaycan xaricdən hər il 150-200 milyon şpris alır. Bu şprislərin hamısı orada etilen oksidi vasitəsilə sterilizasiya olunur. Etilen oksidində qalıq effekti var. Ən gözəl sterilizasiya üsulu qamma şüalandırmadır. Biz təklif edirik ki, gələcəkdə həmin şprislər Azərbaycanda istehsal və öz qurğumuzda sterilizasiya olunsun. Biz hətta həmin şprisləri qonşu ölkələrə sata bilərik.

Bizdə digər mühüm istiqamət Tədqiqat Nüvə Reaktorunun yaradılmasıdır. Onun tikilməsi üçün hələlik MAQATE ilə birgə təklifər üzərində işləyirik. Bu, uzun müddətli və böyük kapital tutumlu layihədir.

Biz Dubna Nüvə Tədqiqatları üzrə Birləşmiş İnstitutunun üzvüyük. Mənim 6 əməkdaşım hazırda orda tədqiqatlar aparır. Sloveniya Tədqiqat Reaktorunda da bizim əməkdaşlar işləyirlər. Cənubi Koreya Respublikasından da tədqiqatlar aparmaq üçün müraciətlər almışıq. Avstriyada, Norveçdə də bizim işçilərimiz fəaliyyət göstərirlər.

– Respublikamız Tədqiqat Nüvə Reaktorundan nə qazanacaq?

– Tədqiqat Nüvə Reaktoru birinci növbədə, strateji obyektdir. Bütün dünyada istənilən layihələrin bazasında Tədqiqat Nüvə Reaktoru dayanır. Məsələn, energetik lahiyələrin icrasında mikro-tədqiqat nüvə rektoru lazımıdır ki, nüvə yanacağının keyfiyyəti də orada müəyyənləşdirilsin. Hərbi məqsədli layihələrin əksəriyyəti Tədqiqat Nüvə Reaktoru vasitəsilə həyata keçirilir. Amma ən əsası kadr hazırlığı və nüvə tədqiqatlarıdır.

Azərbaycan günəş ölkəsidir. Günəş, külək enerjisi üçün bizim böyük potensialımız var. Günəş çeviricilərinin də istehsalı yalnız Tədqiqat Nüvə Reaktorlarında aparılır. Silisium əsasında hazırlanmış günəş çeviriciləri hazırda satışda var. Onların içərisinə xüsusi aşqarlar daxil edilməlidir ki, faydalı iş əmsalı yüksəlsin. Bunu isə radiasion dopping üsulu ilə yalnız Tədqiqat Nüvə reaktorunda etmək olar. Biz kimyəvi çevirmə etmədən şüalandırırıq, silisium nüvəsini başqa nüvələrə, fosfora və s. çeviririk. Bu çevirilmə üsulu ilə onun xassələrini modifikasiya edirik.

Biz Azərbaycanda günəş çeviriciləri istesal etmək imkanına malikik. Bunun üçün xammal da var. Azərbaycanda böyük midarda kvars yataqları mövcuddur. Bu yataqlardakı xammalın tərkibi Silisium-12-dir. Biz silisium ala, onun bazasında günəş çeviriciləri yarada, hətta qonşu ölkərlərin hamısını təmin edə bilərik. Bu zaman xeyli məbləğdə gəlir əldə edərik.

İkinci əsas məsələ izotoplardır. Tibbdə, onkologiyada, neft-qaz çıxarma sənayesində, müxtəlif sahələrdə izotoplardan geniş istifadə olunur. Biz indi onların hamısını xaricdən alırıq. Böyük valyuta xərcləri hesabına başa gəlir. Bunun yeganə istehsal üsulu isə Tədqiqat Nüvə Reaktorudur. Qonşu ölkərlərin çoxunda bu imkan yoxdur. Hətta Türkiyə kimi böyük ölkədə də izotop istehsal edilmir. Biz bütün qonşu ölkələrə – Gürcüstandan tutmuş, Türkmənistana, Orta Asiya ölkələrinə qədər bu izotopları sata bilərik. Nəticədə külli miqdarda vəsait əldə edərik.

Reaktorları olan elektrik stansiyalarından da biz müxtəlif sifarişlər qəbul edə, onların hansısa məmulatlarının radiasiya davamlığını, dözümlüyünü müəyyən edə bilərik. Məsələn, Qazaxıstanın bir Tədqiqat Nüvə Reaktoru var. Həmin Reaktor yalnız ABŞ-dan olan sifarişlər əsasında fəaliyyət göstərir. Və hər il 100 milyonlarla qazanc əldə edirlər. Bizim də bu sahədə əlaqələrimiz var. Mütəxəssilər də hazırlayırıq.

– Azərbaycanda Tədqiqat Nüvə Reaktorunun inşası nə vaxta mümkün olacaq?

– Biz gərək bu haqda təklif hazırlayaq, sonra Nazirlər Kabineti onu Cənab Prezidentə təqdim etməlidir. Təsdiqlənəndən təqribən 8 il müddətinə Tədqiqat Nüvə Reaktorunun tikintisi mümkün olacaq. Bu, uzun vaxt aparan prosesdir. Ona görə, biz paralel olaraq həm bu sahədə işimizi görür, həm də beynəlxalq tələblərə uyğun olan normativ sənədlər hazırlayırıq.

Biz 2001-ci Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (MAQATE) üzvü olanda Ulu Öndərimiz rəsmi şəkildə elan elədi ki, Azərbaycan yalnız dinc məqsədli nüvə texnologiyalarının tərəfdarıdır. Həmin vaxt NAGATE-nin rəhbəri Məhəmməd Əl-Baradeyi də Azərbaycana səfər etmişdi. Cənab Prezident İlham Əliyev də hakimiyyətə gəldikdən sonra bir daha bu siyasətin davam etdiyini bildiridi.

Azərbaycanda gələcəkdə nüvə texnologiyasını inkişaf etdirmək üçün birinci növbədə xammal ehtiyatlarımızı bilməliyik. Hələ Sovet dövründə Azərbaycanın ərazisi tədqiq olunub və sənədlər götürülüb. Azərbaycan suverenlik qazandıqdan sonra Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin qurumları ilə birgə tədqiqatlar aparırıq. Ölkə ərazisində torpaqda, suda radiasiyanın paylanma dərəcəsini ölçürük. Bununla da həmin ərazilərdə yaşayan insanlara təsirini qiymətləndiririk. Xüsusi ekspedisiyamız bir neçə rayonlarımızda olub. Bəzi rayonlarımızdakı süxurlarda təbii radiasiya fonunun nisbətən yüskək olduğu qeydə alınıb.

Qısaca onu deyə bilərəm ki, Azərbaycan bu sahədə hansısa bir addım atarsa, heç olmasa müəyyən müddətdə istifadə etmək üçün xammal ehtiyatımız da var.

Bizim ölkədə heç vaxt qarşıya məqsəd qoyulmayıb ki, atom bombası düzəldək. Biz buna heç cəhd də etmirik. Amma dünyaya göstərmək istəyirik ki, Azərbaycan nüvə sahəsində elmi araşdırmalar apara, istənilən texnoloji prosessləri reallaşdıra bilər. Buna həm bizim kadr potensialmız, həm də də texniki imkanlarımız var. Bunu dünyaya bəyan etmək lazımdır.

Cənab Perzidentimizin AMEA-nin 70 illik yubileyində gözəl bir çıxışı oldu. Bildirdi ki, elm yalnız elm xatirinə olmalı deyil, ölkənin təhlükəsizliyi, qüdrəti və iqtisadi baxımdan gələcək inkişafına xidmət etməlidir. Dövlət başçısı bununla Akademiyaya çağırış etdi ki, bəsdir artıq məqalə xətirinə işlədiniz. Lazımdır ki, elm ölkənin iqtisadiyyatına, hərbi qüdrətinə və digər sahələrə yönəlsin. Gördüyümüz qədərilə, son illərdə bu sahələrdə xeyli irəliləyişlər olur.

Nüvə xammalı ehtiyatlarını aşkarlamaq, onları analiz etmək üçün bizdə müasir laboratoriya da yaradılıb. Burada biz istənilən nüvə materilanı analiz edə bilərik.

Digər sahəmiz cihazqayırmadır. 4-5 il bundan öncə mən xüsusi fiziklər qrupu yaratdım ki, Azərbaycan üçün dozimetrlər istehsal edilsin. İlk təcrübəmizi Türkiyə Atom Enerjisi Qurumu (TAEK) ilə birgə həyata keçirdik. Xarkovda xüsusi detektorlar hazırlatdırdıq. Bunun əsasında ilk cihazıları yaratdıq.

Digər mühüm sahə dünya miqyaslı qlobal elmi layihələrdə iştirak etməkdir. 2015-ci ildə Azərbaycanın Avropa Nüvə Tədqiqatları Mərkəzinə (CERN) assosiativ üzv olması ilə bağlı məsələ qaldırmışdıq. Azərbaycandan cəmi ik nəfərin adı orada qeyd olunmuşdu. Ermənistandan 36, Gücüstandan isə 47 nəfər var idi. Mən o vaxt çox utandım. Oranın rəhbəri dedi ki, siz cəmi iki nəfərləmi CERN-ə üzv olmaq istəyirsiniz? O gündən qarşıya məqsəd qoydum ki, necə olursa-olsun, biz buradakı mövqeyimiz də gücləndirməli, əlaqələr yaratmalıyıq.

CERN-də “Atlas” adlı fundamenatal bir proqram var. Biz o proqram çərçivəsində real təcrübələrə qoşulduq. Orada ağır ionların, nüvələrin toqquşması zamanı gedən prosseslər öyrənilir. Onları araşdırmaqla Qalatikanın əmələ gəlməsi, Böyük Partlamadan sonra materiyanın yaranması haqqında daha dolğun məlumat əldə edəcəyik. Bizim nümayəmdəmiz indi CERN-də bu təcrübələr üzrə fiziki qrupun rəhbəridir. 6 nəfərlik qrupumuz da var. Bu sahədə fəaliyyətimizi genişləndirmişik. Keçən il memorandum imzaladıq, üzv olmasaq da, bu layihə üzə əməkdaşlıq edirik. Hətta Avropa Nüvə Tədqiqatları Mərkəzinin (CERN) bir elmi konfransı Bakıda keçirildi.

– Azərbaycanda Tədqiqat Nüvə Reaktorunun hansı ərazidə tikintisi təklif olunur? Bir neçə il öncə Xırdalanda inşa edilməsi ilə bağlı xəbərlər yayılmış və böyük səs-küyə səbəb olmuşdu.

– Belə səs-küy əsassızdır. Ona görə ki, Tədqiqat Nüvə Reaktoru bütün ölkələrdə Universitet şəhərciklərində yerləşir. Münhendəki Texnologiya Universiteti şəhərdən 26 kilometr aralıdadır. Şəhərciyin düz mərkəzində də dünyada ən böyük və güclü nüvə reaktoru yerləşir. Heç bir təhlükəsi də yoxdur. Tədqiqat nüvə reaktoru heç vaxt partlaya bilməz. Çünki daim suyun içindədir. Orada heç də həmişə yüksək intensivli parçalanma getmir. Təxminən 80-85 kiloqram yanacaq yüklənir.

Bizim ölkədə Tədqiqat Nüvə Reaktorunun Qobu ərazisində tikilməsi haqqında təklif hazırlarnır. Amma bunun üçün hələ ki, hökumət tərəfindən müvafiq qərar verilməyib.

Bakı Ali Neft Məktəbinin (BANM) ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin “BANM-in prezident təqaüdçülərinə 10 sual” layihəsində sualları BANM-in Proseslərin avtomatlaşdırılması mühəndisliyi ixtisasının I kurs tələbəsi Aysu Həmidli cavablandırır.

– Zəhmət olmasa, özünüz haqqında ətraflı məlumat verin.

– Həmidli Aysu Natiq qızı 3 iyul 1999-cu ildə Şəki şəhərində anadan olmuşam. 2005-ci ildə Şəki şəhər liseyində təhsil almağa başlamışam. İkinci sinifdən dördüncü sinfə qədər ibtidai təhsilimi Bakı şəhəri 132 saylı orta məktəbdə almışam. 8-ci sinfə qədər təhsilimi 225 saylı orta məktəbdə davam etdirmişəm. 9-cu sinifdən  etibarən təhsilimi Türkiyə Diyanət Vəqfi Bakı Türk liseyində davam etdirərək 2016-cı ildə liseyi əla qiymətlərlə bitirmişəm. 2007-2012-ci illərdə Bakı şəhəri K.Səfərəliyeva adına 16 saylı musiqi məktəbində skripka ixtisası üzrə təhsil almışam və məktəbi qırmızı diplomla bitirmişəm. 2012-ci ildə Ümummilli lider Heydər Əliyevin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş musiqi yarışmasında birinci yerə layiq görülmüşəm. Bu il BANM-in Proseslərin avtomatlaşdırılması mühəndisliyi ixtisasına daxil olmuşam. Prezident təqaüdçüsüyəm.

– İmtahan geridə qaldı, indi həmin dövrlə bağlı hansı təəssüratlarınızı bizimlə bölüşə bilərsiniz?

– Ailə üzvlərim və müəllimlərim imtahandan öncə mənə çox böyük mənəvi dəstək oldular. Onların sayəsində  mən imtahana psixoloji olaraq tam hazır idim və heç bir tərəddüd etmədən imtahanı uğurla başa vurdum.

– Nə qədər bal topladınız?

– İmtahandan 685 bal toplamışam.

– Niyə məhz BANM-i seçdiniz?

– Azərbaycanda güclü təhsil verən universitetlərdən biri olduğu üçün və gələcəkdə işlə təmin olunma şansına görə BANM-i seçdim.

– Ailənizin oxumağınızdakı rolu haqqında nə demək istərdiniz?

– Orta məktəbə getdiyim ilk illərdən bəri ailə üzvlərim hər zaman mənə dəstək olublar. Ailəmlə mənim fikir və arzularımın üst-üstə düşməsi mənim nailiyyətlərimə səbəb olub.

– Ən böyük arzunuz nədir?

– Ən böyük arzum nanotexnologiya sahəsində böyük bir kəşfə imza atmaq və Azərbaycanı bu sahə üzrə inkişaf etdirməkdir.

– İxtisasınız haqqında nə demək istərdiniz?

– Proseslərin avtomatlaşdırılması bir çox  sahələrdə tətbiq olunur  və hal-hazırda Azərbaycanda bu sahə üzrə təhsil alan mühəndislərə çox böyük ehtiyac duyulur.

– Hobbiniz nədir?

– Kitab oxumaq , çünki mənim fikrimcə, kitab oxuyaraq insan sadəcə yeni məlumatlar əldə etmir, həmçinin özünü kəşf edir. Skripka çalmaq, çünki musiqidən zövq almağın ən yaxşı yolu mənim üçün budur.

– Başqa hansı maraqlarınız var?

– Ən böyük marağım yapon dilini tam öyrənməkdir və bunu öyrənməkdə məqsədim texnologiya sahəsində en qabaqcıl ölkələrdən biri olan Yaponiyada təhsilimi davam etdirməkdir.

– Hansı janrda kitabları oxuyursunuz?

– Bir çox janrda kitablar oxuyuram, ancaq ən çox üstünlük verdiyim elmi fantastika janrına aid olan kitablardır.

“2007-2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xaricdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı” təqaüdçülərini tanıdan “Uğur formulu” layihəsinin budəfəki qonağı Ceyran Ağayevadır.
Ceyran Ağayeva 1983-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 252 nömrəli tam orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dillər Universitetinin roman-german filologiyası fakültəsində ingilis dili və ədəbiyyatı üzrə təhsil alıb. 2008-ci ildə həmin universitetin xarici dillərin tədrisi metodikası fakültəsinin magistratura səviyyəsini bitirib.
Hazırda Amerika Birləşmiş Ştatlarının nüfuzlu Miçiqan Dövlət Universitetində təhsilin idarə olunması ixtisası üzrə doktorantura səviyyəsində təhsilini davam etdirir.
– Niyə məhz bu ixtisası seçdiniz?
– Təhsilin idarəolunması Azərbaycan ali təhsilində yeni bir sahədir. Bu sahədə Azərbaycanda təhsil almaq imkanları məhduddur. Bununla əlaqədar “ADA” Universiteti Miçiqan Dövlət Universiteti ilə birgə layihə imzalayıb və Azərbaycanda təhsilin idarəolunması üzrə magistr proqramına start verib. Mən də bu layihənin iştirakçısı olaraq xaricdə təhsilimi bitirdikdən sonra “ADA” Universitetində “School of Education” da gələcək kadrların yetişməsinə öz töhfəmi verməyə çalışacağam.
– Fərqli ölkə və təhsil mühitini gördükdən sonra əvvəl oxuduğunuz ali məktəbdə nəyin dəyişməsini arzulayardınız?
– Hazırda oxuduğum universitetlə təhsil aldığım ilk universitet arasında təhsilə yanaşma fərqlidir. İlk olaraq deyim ki, burada tələbələrin istədikləri fənləri seçmə imkanları daha genişdir. Bundan əlavə, buradakı elmi məsləhətçilər tərəfindən tələbələrə göstərilən dəstəyi çox bəyənirəm. Dərslərdə tənqidi təfəkkürün inkişaf etdirilməsinə daha çox üstünlük verilir. Bu, bizim əksər ali məktəblərdə rast gəlinən böyük problemdir. Tələbələrə dərs vəsaitlərindən öyrəndikləri məlumatlara tənqidi mövqedən yanaşmağı öyrətmək daha yaxşı olardı.
– Təhsil aldığınız ölkədə Azərbaycanla bağlı nələri tanıtmısınız?
– Burada Azərbaycanın rəsmi və qeyri-rəsmi bayramları, tarixi barədə dostlarıma, tanıdığım insanlara və iştirak etdiyim  tədbirlərdə məlumatlar verirəm. Bundan əlavə, ali təhsilin idarə olunması ixtisasını seçdiyim üçün qatıldığım bir çox layihələrdə Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrinin tarixindən və eləcə də mövcud imkanlarından bəhs edə bilmişəm.
– Oxuduğunuz ali məktəbdə müəllim-tələbə münasibəti necədir?
– Tələbə-müəllim münasibətləri çox fərqlidir. İstənilən vaxt məsləhət üçün müəllimə müraciət etmək olar.
– Daha çox hansı çətinlikləriniz olub?
– Ən böyük çətinliyim ilk vaxtlarda oldu, ailəmdən uzaq yaşamağa alışmağım çətin oldu. Bir müddət keçdikdən sonra insan buna öyrənsə də, bəzən xüsusilə də bayramlarda Bakıda – ailəm və dostlarımla olmağı çox istəmişəm.
– Universitetdə əcnəbi tələbələrə münasibətdən razısınızmı?
– Universitetdə kifayət qədər əcnəbi tələbə təhsil alır. Mən keçən il əcnəbi tələbələrlə bağlı layihədə iştirak edirdim və tələbələrdən biri ən yaxın dostlarının əcnəbilər olduğunu dedi. Səbəbini soruşanda isə “Bizi ölkəmizdən uzaq olmağımız bir-birimizə bağlayır” –  söylədi. Mən də bu fikirlə razıyam. Xaricdə təhsil aldığım müddətdə rastlaşdığım əcnəbi tələbələrlə ünsiyyətə girmək və dost olmaq asandır.
– Xarici ölkədən Azərbaycan təhsilini necə görürsünüz?
– Azərbaycanda aparılan islahatlar təhsil sahəsində gələcəyin yaxşı olacağından xəbər verir.
– Asudə vaxtınızda nə ilə məşğul olursunuz?
– Asudə vaxtlarımda əcnəbi dostlarımla ünsiyyət qurmağı, bir yerə toplaşmağı sevirəm. Dərslərdən vaxt tapdıqda, bayram tətillərində ABŞ-ın görmədiyim yerlərini, şəhərlərini gəzirəm.
– Təhsilinizi başa vurduqdan sonra harada çalışmaq istərdiniz? Gələcək planlarınız necədir?
– Təhsilimi bitirdikdən sonra Azərbaycanda, “ADA” Universitetində yeni yaranmış fakültədə işləməyi planlaşdırıram.
– Siz xaricdə təhsil almağa başladıqdan sonra özünüzdə nələri dəyişmisiniz?
– Çoxlu sayda yeniliklər əldə edə bilmişəm. Bundan daha çox isə vaxtı ilə bildiyim məsələlərə yeni mövqedən və ya bir neçə mövqedən baxmağı öyrənmişəm. Özümdən asılı olmadan, öyrəndiklərimin, gördüklərimin nə dərəcədə Azərbaycan üçün yararlı və uyğun olub-olmayacağını müqayisə edirəm.
– Ölkəmizdəki dostlarınıza, həmyaşıdlarınıza nə demək istərdiniz?
– Gənclər üçün hər cür imkanların olduğu dövrdə yaşayırıq. Xaricə gəlib buradakı mədəniyyəti əyani şəkildə görmək, bundan bəhrələnmək çox yaxşıdır. Sadəcə bunları indiki mövcud onlayn imkanlardan istifadə edərək təcrübədən keçirmək olar. Hər hansı bir ixtisasa yiyələndikləri zaman onu mükəmməl şəkildə öyrənsinlər. Xarici dil öyrənsinlər, bu, onların dünyaya açılan yollarıdır. Və ən əsası Vətənimizi çox sevsinlər, çünki dünyanın hansı ölkəsinə getməyimizdən asılı olmayaraq, insanın Vətənini heç nə əvəz etmir.
 Qeyd edək ki, “Uğur formulu” layihəsi Təhsil Nazirliyi və  “1News.az” İnformasiya Agentliyi tərəfindən “2007-2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xaricdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı” təqaüdçülərini tanıtmaq məqsədilə icra olunur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurası Katibliyinin icraçı direktoru Fərasət Qurbanov Şuranın 2017-ci il qrnat müsabiqəsi ilə bağlı suallara aydınlıq gətirib…

– Şura bu günlərdə növbəti qrant müsabiqəsi elan edib. Müsabiqə mövzularının müəyyən olunmasında QHT-lərin fikrini öyrənirsinizmi?

– Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurası 2017-ci il üçün QHT layihələrinin maliyyələşməsi məqsədilə qrant müsabiqəsi elan edib. Müsabiqə üzrə layihələrin elektron qaydada toplanması 01-30 dekabr 2016-ci il tarixini əhatə edir. Müsabiqəyə 17 mövzu təqdim olunub. Müsabiqə mövzuları ilk növbədə Azərbaycan Respublikasının qeyri-hökumət təşkilatlarına dövlət dəstəyi Konsepsiyasında təsbit olunan mövzular əsas götürülməklə müəyyənləşdirilir. Bununla yanaşı, Şura hər il QHT-lərin iştirakı ilə ictimai müzakirələr keçirir, müsabiqə mövzuları ilə bağlı QHT-lərin fikirlərini öyrənir və onları nəzərə alır. Bu il də müsabiqə mövzularını təqdim etməzdən əvvəl Şura noyabrın 22-də ictimai müzakirə təşkil etdi. Bu tədbirdə yüzlərlə QHT rəhbəri iştirak etdi və mövzularla bağlı 30-a yaxın təklif verildi. Bu təkliflər də Şura tərəfindən nəzərə alınıb.

– Şuranın noyabrın 22-də təşkil etdiyi tədbirdə layihələrin qəbulu üzrə yeni elektron proqramın təqdimatı olub.

– Bəli, yenilənmiş elektron proqram artıq QHT-lərin istifadəsinə verilib. Bu proqram əvvəlkindən fərqli olaraq QHT-lər üçün daha rahat imkanlar yaradır. Sadəcə QHT-lərin proqramın tələblərinə diqqətlə əməl etmələri lazımdır.

İlk növbədə QHT-lər www.e-qht.az portalına “E-ərizə” bölməsinə daxil olmalıdırlar. Burada ekranda iki xana görünür. Həmin xanalara VÖEN və şifrəni daxil etməklə “Qeydiyyat” düyməsini sıxmaq lazımdır. Bu zaman QHT-nin daimi virtual kabineti yaranır. Kabinetdə “Təşkilat haqqında”, “Layihələr” və “Müsajlar” bölmələri görünür. Qeydiyyatdan keçmək üçün birinci addım kimi “Təşkilat haqqında” bölməyə daxil olaraq bütün xanaları doldurmalı və əlavələri yükləmək lazımdır. Bütün məlumatların daxil edilməsinə və əlavələrin yüklənməsinə əmin olduqdan sonra “Şuraya göndər” düyməsini sıxmaq lazımdır. Bildirmək istəyirəm ki, QHT-lərin bazada sərbəst işləməsi və lazımi düzəlişləri etməsi üçün burada “Redaktə et” və “Yadda saxla” düymələri də var. Bu da QHT-lərə daxil etdiyi məlumatları Şuraya göndərməzdən əvvəl lazımi düzəlişlər və əlavələr etməyə imkan yaradır.

Ötən illərdən fərqli olaraq QHT-lərdən elektron ərizə proqramına yalnız bir dəfə qeydiyyatdan keçmək tələb olunur və bu qeydiyyat QHT-lərə Şuranın növbəti müsabiqələrində də iştirak imkanı yaradır.

Qeydiyyatdan keçən QHT-lərə Şura tərəfindən bildirişlər göndərilir. Bu bildirişlər QHT-nin bazaya daxil etdiyi birinci elektron poçt ünvanına, QHT-nin virtual kabinetdəki mesaj ünvanına və bazada birinci qeyd etdiyi mobil telefon nömrəsinə göndərilir. Layihələrin qeydiyyatı da eyni prosedurlarla aparılır. Ona görə də QHT-lər elektron poçt ünvanlarını və telefon nömrələrini yazarkən diqqətli olmalıdırlar. QHT tərəfindən daxil edilən hər hansı bir səhv məlumat onun qeydə alınmasında problem yarada bilər.

– Budəfəki qrant müsabiqəsində diqqəti çəkən məsələlərdən biri də videomaterialların hazırlanması ilə bağlı oldu.

– Bəli, müsabiqə mövzularına fikir versəniz görəcəksiniz ki, burada 8-ci mövzu “İctimai aktuallıq kəsb edən məsələlərlə bağlı videoçarxların və sənədli filmlərin hazırlanması” adlanır. Bu heç də təsadüfü seçim deyil. Ötən illərin təcrübəsi göstərdi ki, bəzi QHT-lər təqdim etdikləri layihələrdə ayrı-ayrı istiqamətlər üzrə müxtəlif mövzularda videomaterialların hazırlanmasını təklif edirlər. Bildiyimiz kimi, videomaterialların ekspertizası xüsusi və peşəkar yanaşma tələb edir. Şura bununla bağlı müvafiq qərar qəbul edərək videomaterialların ekspertizası üzrə komissiya yaradıb və o, üzərinə düşən işi uğurla icra edir. Təəsüflər olsun ki, Şuraya təqdim olunan videomaterialların heç də hamısı tələb olunan standartlara cavab vermir və belə halda onların yayımlanması ciddi narahatlıq doğurur. Bununla yanaşı, bəzən layihələrin daxilində videomaterialların hazırlanması nəzərdə tutulsa da, QHT büdcədə buna az vəsait ayırır ki, bu da materialın keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Bütün bunları nəzərə alaraq, Şura 2017-ci il qrant müsabiqəsində videoçarxların və filmlərin hazırlanmasını ayrıca mövzu kimi verib. Hansı QHT videomaterialın hazırlanmasını təklif edirsə, yalnız 8-ci istiqaməti seçməlidir. Digər müsabiqə istiqamətləri üzrə Şuraya təqdim olunan layihələrdə videoçarxların və sənədli filmlərin hazırlanması göstərilə bilməz. QHT-lərdən xahiş edirik ki, bu məsələdə diqqətli olsunlar.

QHT-lərə əsas tövsiyəmiz budur ki, müsabiqənin qaydaları və şərtləri ilə yaxından tanış olsunlar və Şuraya layihə təqdim edərkən bu qaydalara əməl etsinlər.

Trend

XƏBƏR LENTİ